1.GENEZA PATOLOGII

Dewiacyjne zachowania są elementem życia ludzkiego już od najdawniejszych czasów. Wszelakie używki (alkohol, środki odurzające itp.) przyjmowane były przez ludzi z najróżniejszych przyczyn:

-dla ukojenia przykrych przeżyć,

- dla zapomnienia o problemach,

- dla wyswobodzenia się od zahamowań i konwenansów,

- dla uzyskania odmiennych stanów świadomości poprzez odurzanie się,

- dla swobodniejszego nawiązywania kontaktów z otoczeniem,

- dla zaspokojenia potrzeb fizjologicznych,

a także z innych powodów zależnych od poszczególnych indywidualności. Ponadto od dawien dawna znane są zachowania anormalne jak morderstwa, kradzieże, deprawacje itp.

W dzisiejszych czasach zagrożenia dotyczące dzieci, młodzieży jak i również ludzi dorosłych stanowią bardzo poważny problem poprzez dynamiczny i ogólnośrodowiskowy rozwój zachowań patologicznych na duża skalę. Niezwykle kłopotliwa kwestia jest degradacja i zanieczyszczenie środowiska naturalnego wpływające bezpośrednio niekorzystnie na immunologie ludzkiego organizmu, co prowadzi również do różnorakich schorzeń somatycznych a także do niskiej samooceny i zachwiania się poczucia własnej woli, co często wywołuje zapotrzebowanie na szeroki wachlarz środków pobudzających czy tez uspokajających w celu rzekomego wzmocnienia psychiki. Jakie są wiec przyczyny owych zagrożeń i to, jaki posiadają charakter (zewnętrzny czy wewnętrzny) trudno jednoznacznie określić.

2.GENERALNE PRZYCZYNY ZACHOWAN PATOLOGICZNYCH

Przemianom ustrojowym w naszym kraju od samego początku współtowarzyszyły różnorakie zjawiska mające negatywny wpływ nie tylko na ogół społeczeństwa, ale i również na poszczególne jednostki. Pospieszna transformacja gospodarcza miała swój niekorzystny wpływ na ekosferę, biosferę, psychosferę i socjosferę życia codziennego. Błyskawiczność zmian, które dokonały się ostatnimi czasy jest na tyle znaczącą, ze pojawiły się liczne zachowania patologiczne: nadużywanie alkoholu i narkotyków, przestępczość w rożnych formach, samobójstwa, rozwody, schorzenia umysłowe i kulturowe, jak i także ubóstwo, bezdomność, indolencja w sprawach opiekuńczych, agresja w środowisku rodzinnym. Tragizm dzisiejszych czasów polega na tym, iż tempo przemian jest szybsze niż świadomość ludzka jest w stanie pojąc. Pojawiają się tzw. procesy dezintegracyjne mające bezpośredni wpływ na zachowania społeczne przybierające na sile z każdym rokiem. Następuje bardzo niekorzystne zjawisko negatywnego przystosowywania się do otaczającego nas świata. wraz z przemijającymi latami społeczeństwo coraz częściej łagodnie podchodzi do zachowań uważanych niegdyś za negatywne czy nawet patologiczne. Nasza ojczyzna lat 90-tych to państwo nie tylko istotnych przemian ustrojowo-gospodarczych . Nie budzi już powszechnego zdziwienia bieda ani ubóstwo, żebractwo ani włóczęgostwo, korupcja ani przestępczość, , handel zarówno dziećmi jak i kobietami , nadużywanie napojów alkoholowych, palenie wyrobów tytoniowych zażywanie narkotyków oraz innych środków odurzających przez nieletnich , różnorodne formy prostytucji a także defraudacje, malwersacje finansowe, powstanie szarej strefy, skrajne rozwarstwienie się społeczeństwa, przestępczość na najwyższych szczeblach władzy oraz wbrew bezpieczeństwu narodowemu. Prędkość przemian jest tak duża a szum medialny na tyle skuteczny, ze nie sposób dziś się przejmować sprawami dużymi, natomiast gro czasu poświęcamy sprawą błahym i mało istotnym. Hierarchia wartości ludzkich zmienia się w niewyobrażalnym tempie . Rodzice tracą kontakt z dziećmi i przestają się wzajemnie z nimi rozumieć. Zachodzi atomizacja i wyalienowanie jednostki na korzyść powstania tzw. "świadomości globalnej" społeczeństwo kieruje się chęcią zaspokojenia potrzeb oraz dobrem własnym. Relacje wewnątrz społeczne ulegają depersonalizacji, więzy emocjonalne zanikają, relacje wewnątrz społeczne ulegają urzeczowieniu. Jednostka społeczna jest już nie tylko i wyłącznie podmiotem

ale również obiektem relacji pomiędzy poszczególnymi jednostkami. Klasyczny model dysfunkcji strukturalnej w odniesieniu do ogółu społeczeństwa zmienia się w kierunku patologizacji życia codziennego. Nasilają się w szczególności zjawiska jak np. szaleńczy pęd za pieniędzmi i kariera co z kolei prowadzi do wykształtowania się egoizmu i deprecjacji głównych wartości moralno - społecznych, ale nie tylko bo i także apatia, bierność, zniechęcenie i frustracja poszczególnych ludzi. Człowiek w pojęciu jednostkowym traci znaczenie chyba, ze ewentualnie staje się przedmiotem politycznych, światopoglądowych lub finansowych afer. Nie wolno zapominać, ze każda społeczność ma własny kanon zachowań i zjawisk pojmowanych jako nienormalne i szkodliwe dla ogółu. Negatywność owych zjawisk a także świadomość ich szkodliwości bywa mniej lub bardziej powszechna co bierze się z mnogości systemów normujących ta kwestię moralność przykładowej społeczności a kreujących moralność jej poszczególnych jednostek. Znaczący wpływ na tworzenie się owych zjawisk maja różnice występujące w obowiązujących normach społecznych mających zastosowanie w poszczególnych społecznościach a także to który system dla danego społeczeństwa ma priorytetowe znaczenie. Znanych jest bardzo wiele różnych koncepcji poszczególnych zagadnień zyskujących miano społecznych problemów. Przykładem może tu być perspektywiczna koncepcja patologii w poszczególnych społeczeństwach. Patologia społeczna powinna być rozumiana jako ten typ działania danego systemu społecznego, taki typ instytucji który jest zdecydowana odwrotnością wartości o raz światopoglądu uznawanego przez dana społeczność jako możliwy do zaakceptowania. Fachowa literatura przedstawia nam zjawiska nazywane patologicznymi jako istotne odchylenia od ogólnie pojmowanej normalności będące jednocześnie funkcją aksjonormatywnego systemu mającego związek ze społeczną szkodą i kosztami.

Patologiczne zjawiska to :

a) sprzeczność zjawisk społecznych z wzorcami zachowań lub postaw wchodzących w skład normatywnych systemów.

b) dysfunkcjonalność objawiająca się negatywnie oddziaływującym wpływem na kluczowe elementy zachodzących przemian.

c) drastyczny wzrost zjawisk pojmowanych jako patologiczne.

Możemy także założyć ze zaliczane do patologicznych to takowe następujące których zachodzą następujące zjawiska:

a) istnieje ocena która dzieli zachowania na powszechnie uważane za dopuszczalne lub tez nie , zwana aksjonormatywną oceną postępowania

b) istnienie społeczeństw w których to po stopniowym upadku starych systemów wartości z powodu licznych i nagłych przemian społecznych. nie narodziły się nowe na tyle skuteczne by ukształtować jak najbardziej ujednolicone struktury aksjologiczne.

c) zachowania uznawane za anormalne stanowią zdecydowana procentowa mniejszość jeśli chodzi o ogół zachowań występujących w danym społeczeństwie.

Dochodzimy do wniosków, iż zachowaniami anormalnymi w odniesieniu do zjawisk społecznych określamy zachowania kulturowe objawiające się ze szczególną siła w czasach istotnych przemian społecznych, skłaniające do oceny owych zachowań zagubiona część społeczeństwa stanowiąca w tym przypadku opinie publiczna która opiera ww. ocenę na przestarzałych systemach aksjonoramtywnych.

Zatem wraz z ciągle ewaluującym rozwojem społecznym mamy do czynienia ze zmiana zakresu zachowań nazywanych patologicznymi. Wyraża się to np. w tym, ze w danej epoce zachowania uważane uprzednio za patologiczne mogą być traktowane jako zupełnie poprawne że w danej grupie społecznej traktowane są jako zachowania które należy z całą stanowczością piętnować , natomiast innej są na porządku dziennym.

Wiele sfer dotkniętych jest objawami patologii społecznej wyróżniamy np. :

_sfery patologii relacji międzyludzkich

_sfery patologii działalności instytucji i konstrukcji społecznych

_sfery patologii otaczającego nas środowiska, przestrzeni oraz zdrowia.

3. PRZYKLADY ZACHOWAN PATOLOGICZNYCH WYSTEPUJACYCH W POLSCE W LATACH 90 - TYCH

Kolejno nazwa i objaw zjawiska.

Dysfunkcja rodziny - - sfery patologii działalności instytucji i konstrukcji społecznych,

rodziny kryminalne, kłopotliwe społecznie -- rozwody i rozbite rodziny - sieroctwo społeczne -- wykroczenia przeciwko rodzinie, agresja w rodzinie - rodziny narkomańskie problemami alkoholowymi, narkomańskie i dysfunkcyjne - swoboda obyczajów - schorzenia zdrowotne wynikające z niedopatrzeń opiekuńczych - niskie aspiracje życiowe i brak ambicji - frustracje oraz apatia

Alkoholizm - coraz wyższe spożycie alkoholu, konstrukcja spożycia - wzrost liczby osób nadużywających oraz uzależnionych od alkoholu - obniżenie wieku i wzrost liczby małoletnich używających alkoholu - choroby oraz wypadki śmiertelne spowodowane nadużyciem alkoholu - zachorowalność na różnorodne choroby osób współuzależnionych - przestępczość pod wpływem alkoholu alkoholem

Narkomania - wzrost asortymentu oferty narkotykowej - rosnąca liczba osób mająca problem z narkotykami - wzrost populacji małoletnich eksperymentującej z narkotykami -- przestępczość powiązana z narkotykami - choroby oraz zgony spowodowane nadużywania narkotyków -- przemyt narkotyków - zmiana obyczajów związanych bezpośrednio z problemem narkomanii, pojawienie się problemu narkomanii na prowincji oraz w mniejszych ośrodkach miejskich.

Zaburzenia w relacjach międzyludzkich - brak życzliwości, tolerancji, obojętność, postawa egoistyczna w odniesieniu do drugiego człowieka - nieuszanowanie ładu i porządku publicznego - kradzieże, wandalizm, łamanie przepisów prawa i obyczajów -- osamotnienie, samotność - urzeczowienie relacji międzyludzkich

Przestępczość - wzrost przestępczości według kwalifikacji popełnianych czynów, w tym m.in. przeciwko mieniu, życiu, zdrowiu oraz innym wartością - przestępczość wśród dorosłych, a także nieletnich - skala recydywy

Patologia funkcjonowania instytucji - naruszanie przepisów praworządności oraz sprawiedliwości, wykorzystywanie władzy do nielegalnych celów, karierowiczostwo, korupcja - indoktrynacja, manipulacja informacja przy pomocy mediów - malwersacje finansowe

Patologia struktur finansowanych przez budżet - rażący stan bezpieczeństwa publicznego (policja) -- dysfunkcja struktur: ochrony zdrowia, szkolnictwa, kultury, sportu i rekreacji, mieszkalnictwa, zabezpieczenia społecznego - nieskuteczna polityka finansowa i podatkowa - przestępczość gospodarcza oraz korzystanie z luk prawnych - przestępczość skierowana bezpośrednio lub pośrednio przeciwko bezpieczeństwu państwa

Patologia pracy - wysokie bezrobocie, marnowanie wiedzy i kwalifikacji - zaburzenia sfery wynagrodzenia - zaniedbania BHP(bezpieczeństwo i higiena pracy ) wypadki podczas pracy - nieścisłości w systemie zatrudnienia

Patologia struktur ludności - deformacje systemu demograficznego (niż demograficzny), zmniejszenie się populacji ludzi w wieku produkcyjnym przy jednoczesnym wzroście populacji w wieku poprodukcyjnym -- zaburzenia systemu społecznego, wzrost populacji osób żyjącej w niższych warstwach społecznych, emigracje - deformacje systemów zawodowych, wzrost bezrobocia

Patologia warunków życia ludności - coraz większy zasięg niedostatku oraz biedy -zmniejszająca się rola społecznych funduszy konsumpcji - zachwianie się systemu wydatków indywidualnych przeznaczonych na ochronę zdrowia, kulturę, oświatę, naukę sport i rekreacje -pogorszenie się warunków mieszkaniowych i sytuacja mieszkaniowa, niezadowalający stan infrastruktury społecznej - ciężkie warunki egzystencjalne emerytów oraz osób niepełnosprawnych - niewystarczająca opieka nad młodocianymi - niekorzystny bilans pomiędzy czasem pracy a czasem wolnym

Patologia środowiska - zanieczyszczenia i degradacja środowiska naturalnego, powietrza, wody oraz gleby - skażenie oraz uchemicznienie żywności, - stan sanitarny - skażenia obszaru środowiska psychicznego, konflikty, hałas, promieniowanie, zatłoczenie, wibracje, wyścig zbrojeń (bron chemiczne, biologiczna i nuklearna)

Dysfunkcja przestrzeni - patologia skutków urbanizacji oraz przestrzeni mieszkalnej - istotne dysproporcje zachodzące wewnątrz sieci infrastruktury technicznej i społecznej - odpływ ludności (migracja do wielkich miast) - tworzenie się obszarów depresji społecznej wynikających z zagrożeń kumulowania się zagrożeń cywilizacyjnych

Zagrożenia stanu zdrowia - obniżenie się przeciętnej długości życia, wyższa śmiertelność, zachorowalność, - umieralność noworodków, poronienia - nadumieralność mężczyzn - urodzenia dzieci posiadających wady wrodzone - samobójstwa i próby samobójcze - nielegalne aborcje- podnoszący się wskaźniki zapadania na choroby cywilizacyjne - odsetek ludzi o ograniczeniach zdrowotnych w całości populacji

Dewiacje seksualne - zjawisko pornografii, również pornografii dziecięcej oraz homoseksualnej - wzrost ilości sklepów z artykułami seksualnymi i ich ogólnodostępność -- zjawisko prostytucji ulicznej, lokalowej, luksusowej, okazjonalnej, przydrożnej, w tym także homoseksualnej zarówno wśród dorosłych jak i nieletnich - zwiększająca się liczba agencji towarzyskich oraz salonów masażu będących przykrywka dla ukrytych form świadczenia usług związanych z prostytucją - powstawanie coraz większej ilości różnorodnych lokali gastronomicznych w których odbywają się pokazy tańców erotycznych na żywo - zwiększenie się ilości różnorakich dewiacji oraz odchyleń seksualnych a także propagowanie takich zachowań w środkach masowego przekazu( Internet ) jako zachowań normalnych -- wzrost liczby osób zarażonych wirusem HIV oraz chorych na AIDS - zjawisko pedofilii - wzrost liczby gwałtów i morderstw na tle seksualnym

Wskazane powyżej strefy zagrożenia społeczną dezintegracja są próbą ukazania jak bardzo niebezpieczne są owe zjawiska i z jakim impetem się rozwijają powiększając swój zasięg o nowe grupy społeczne jak i indywidualne jednostki. Nie należy zapominać jednak, iż z jednej strony mamy do czynienia z skonkretyzowanymi zachowaniami pojmowanymi jako patologiczne jednakowoż z innej strony z warunkami i procesami kulturowo -społecznymi powszechnie nazywanymi jako patogenne i powodującymi bądź tez mającymi wpływ na taki a nie inny stan . Warunki patogenne pełnią niezwykle ważną rolę w zrozumieniu narodzenia się zjawiska patologii społecznej, ponieważ przy ich braku owe zjawiska z pewnością nie występowałyby z tak dużym nasileniem.