System operacyjny Windows XP (skrót XP pochodzi z języka angielskiego - "experience" czyli doświadczenie) firmy Microsoft trafił na rynek w 2001 roku. można się zastanawiać, czy tak podkreślany profesjonalizm i doskonałość Windowsa XP jest zasadne; system ten, jak niemal wszystko, posiada zarówno zalety - uważany jest jako najlepszy na rynku tego typu produkt, najbardziej bezpieczny i stabilny - jak i niepodważalne uchybienia.

Minusy Windowsa XP

Zanim jeszcze uruchomimy system Windows XP, ukazuje się nam jego pierwsza wada. W celu skuteczności walki z piractwem firma Microsoft wprowadziła specjalną procedurę aktywacyjną polegającą na tym, iż zaraz po instalacji systemu należy podać kod aktywacyjny. W przypadku posiadania dostępu do Internetu proces aktywacji zachodzi dość sprawnie, natomiast jeśli chodzi o drogę telefoniczną, jest ona znacznie dłuższa. Należy odszukać w komputerze numer seryjny produktu oraz podać go operatorowi, w odpowiedzi na co otrzymuje się składający się z 50 znaków kod. W sytuacji, gdy po instalacji systemu zostają wymienione więcej niż 3 podzespoły, należy zdobyć i wprowadzić nowy kod aktywacyjny, co również ma miejsce w przypadku ponownej instalacji systemu na sformatowanym twardym dysku. Zatem w zamian za proponowane przez Microsoft zabezpieczenie, użytkownik Windowsa XP otrzymuje konieczność poddawania się tym żmudnym procedurom.

Kolejny słabym punktem, często komentowanym przez krytyków jest zagadnienie tzw. Smart Tagsów, stanowiących nową funkcję przeglądarki Internet Explorer, która jest integralną częścią systemu. W oparciu o dane zawarte w bibliotece systemowej, Explorer rozpoznaje na internetowych witrynach słowa kluczowe, gdzie w oddzielnym oknie wyświetla odnośniki do wiążących się z nimi informacjami. Zatem Smart Tagsy stanowić mają ułatwienie nawigacji w sieci, za których to pomocą Microsoft zwabia użytkowników na swoje własne strony internetowe. Jak wykazały przeprowadzane w tek sprawie testy, aż 4 na 5 z odsyłaczy prowadziły do informacji związanych z Microsoftem.

Kolejny minus Windowsa XP to wbudowana funkcja Microsoft Passport zbierająca, przechowująca i udostępniająca dane osobowe różnych użytkowników. Wprowadzenie owej funkcji spowodowało zaskarżenie Microsoftu przez amerykańskie organizacje zajmujące się ochroną danych osobowych w Ministerstwie Handlu Stanów Zjednoczonych. Microsoft Passport budzi również wiele zastrzeżeń natury monopolistycznej, gdyż zmusza ona wszystkich użytkowników programu Messenger, by zakładali oni profil Microsoft Passport.

Z systemem Windows XP zintegrowano również miniprzeglądarkę stron internetowych o nazwie MSN Explorer oraz bezpłatne konto pocztowe oferowane przez firmę Microsoft. Tak więc, by korzystać z owej miniprzeglądarki należy założyć osobiste konto pocztowe Hotmail bądź msn.com (konta z innych domen nie są tutaj akceptowane).

Następna bolączka XP to brak procedur usuwania programów. Oprócz MSN Explorera, żadnego innego komponentu nie można oddzielnie odinstalować. Z uwagi na fakt, iż instalacja systemu Windows XP wymaga około 1,5 GB wolnego miejsca na twardym dysku, tym bardziej istotna jest możliwość samodzielnego usuwania niepotrzebnych składników systemu, co nieco zwiększa ilość wolnego miejsca.

Jeśli chodzi o nową wersję Internet Explorera (6.0) która jest rozprowadzana wraz z Windowsem XP, to posiada ona przynajmniej dwa ograniczenia. Pierwsze z nich to brak wirtualnej maszyny języka Java, która umożliwia między innymi interpretowanie oraz wyświetlanie apletów Java znajdujących się na stronach WWW. W jej miejsce Microsoft umieścił własną technologię o nazwie ActiveX. Przeglądarka ta nie obsługuje także również wtyczek (z ang. plug-ins), dlatego też nie odtwarza ona tak popularnych plików video jak QuickTime. Rozwiązaniem zaproponowanym przez twórcę formatu QuickTime (czyli firmę Apple) było udostępnienie do pobrania kontrolki ActiveX, zastępującej wtyczkę QuickTime Player. Zatem aby skorzystać ze stron WWW przy użyciu apletów Java, należy wcześniej pobrać z sieci wirtualną maszynę Java.

Microsoft od wielu lat stara się zastąpić tak popularny format MP3 plików dźwiękowych formatem własnym o nazwie Windows Media Audio (czyli wma). Mimo, iż pośród obsługiwanych przez Windows Media Player formatów jest także również MP3, to jednak nie ma możliwości zapisywania plików .wav czy CD-Audio w formacie MP3. Dzięki współpracy Microsoftu z takimi firmami jak Cyberlink, InterVideo oraz Ravisent powstały komercyjne pakiety służące do tworzenia plików MP3, które rozszerzają funkcjonalność programu Media Player - tak zwane MP3 Ceration Packs. Należy jednak zaznaczyć, że z uwagi na fakt występowania w sieci całego mnóstwa bezpłatnych programów służących do tworzenia MP3, rozwiązanie to raczej nie przyniesie spodziewanego sukcesu.

System Windows XP zawiera również zestaw graficznych interfejsów użytkownika. W celu skorzystania z nowego stylu szaty graficznej systemu, Microsoft wprowadził nowe pliki z rozszerzeniem .manifest, gdzie każde uruchomienie powoduje, że system odczytuje zawarte w nich informacje (w formacie XML), dotyczące sposobu wizualizacji konkretnych elementów interfejsu. Jak dowiedziono, stwarzają one nowe możliwości manipulowania systemem lub nawet jego zniszczenie, co jest spowodowane tym, iż system nie potrafi rozpoznać tego pliku jako błędnego, więc zamiast powracać do ustawień domyślnych - przetwarza go, czego skutkiem może być przerwa w pracy komputera.

Słabą stroną systemu XP jest również ochrona dokumentów. Wydaje się, że ekran startowy daje możliwość wyboru jednego z kont użytkowników, które są od siebie oddzielone. Jednak okazuje się, że zgodnie z ustawieniami domyślnymi, konta użytkowników wcale nie są chronione hasłami. Zatem, w przypadku instalacji na dysku sformatowanym w systemie plików FAT32, dostęp do wszelkich dokumentów czy ustawień pozostałych innych użytkowników jest bardzo prosty. W celu ścisłego oddzielenia tych kont, należy przed instalacją sformatować dysk w systemie NTFS (New Technologie File System). Jednak prawdziwe problemy się zaczynają wtedy, gdy na jednym komputerze jest wiele kont użytkowników, z których każde ma inne ustawienia i odmienną konfiguracją funkcji systemowych.

Dobre strony Windowsa XP

Podstawowa różnica pomiędzy Windowsem XP i jego poprzednikami to modularna architektura. Jego serce to 32-bitowe jądro systemu, które oparte jest na rozwiązaniach podobnych jak z systemu Windows 2000, który stworzono z myślą o profesjonalnym zastosowaniu w firmowych sieciach. W celu połączenia stabilności nowego jądra oraz jego zgodności z jak największą liczbą aplikacji multimedialnych, zaprojektowano specjalną "warstwę zgodności", której zadanie stanowi obsługa programów, jakie podczas instalacji oraz samego działania wymagają komponentów z poprzednich systemów operacyjnych. Warstwa zgodności również likwiduje konflikty między 32-bitowym systemem i 16-bitowymi aplikacjami, które to odpowiadały za wiele awarii systemów Windows przed XP.

Jeśli chodzi o system Windows (wersje 9x), ich największą przeszkodę dla prawidłowego działania stanowiły nieprawidłowe lub niezgodne urządzenia oraz sterowniki. W sytuacji, gdzie system nie był w stanie porozumiewać się z danym sterownikiem, komputer nie reagował na jakiekolwiek polecenia użytkownika. W celu uniknięcia takich sytuacji firma Microsoft wprowadziła dodatkowy mechanizm ochronny - tak zwany rollback - automatycznie przywracający poprzednią wersję sterowników. Jeśli po zainstalowaniu nowego sterownika funkcjonowanie komputera nie jest prawidłowe, system ten automatycznie przywróci poprzedni stan rzeczy.

Wielkim krokiem w Windowsie XP było wprowadzenie możliwości korzystania z tego samego komputera przez kilku użytkowników, czemu służą oddzielne konta jego użytkowników. W Windowsie XP mamy do wyboru dwa rodzaje tych kont: administratora oraz konto z ograniczonymi prawami dostępu, a zmiana profilu użytkownika jest bardzo łatwa i szybka.

Niemałym zaskoczeniem dla użytkowników Windowsa XP jest jego obszar roboczy oraz inne menu startowe. Zaraz po instalacji systemu, Pulpit jest czysty - na ekranie znajduje się jedynie ikona kosza. Lista menu Start jest dwa razy szersza oraz zawiera elementy, które znikły z pulpitu. Dobrym rozwiązaniem jest również dodanie do menu startowego miejsca na skróty do programów najczęściej używanych. System dokonuje rejestracji wszystkich wywołań programów i z każdym uruchomieniem programu, generowana jest nowa lista 6 najczęściej używanych aplikacji.

Wiele zmian zaprowadzono również w Eksploratorze Windows, między innymi tworzone w trakcie instalacji foldery na muzyczne oraz graficzne pliki użytkownika. Z eksploratora można korzystać zarówno w klasycznym trybie (drzewo plików oraz folderów) jak w specjalnym menu kontekstowym, które znacznie ułatwia zarządzanie danymi.

Nowym rozwiązaniem jest również możliwość przypisywanie atrybutów poszczególnym folderom w zależności od tego, co się w nich znajduje, przez co można wyróżnić foldery zawierające pliki audio, video, dokumenty oraz pliki graficzne.

Liczba użytkowników płyt CD (DVD) wzrosła na tyle, by twórcy nowego systemu pomyśleli również o programie służącym do nagrywania ich, który by był zintegrowany z systemem operacyjnym. Obsługa tego programu jest niezwykle prosta i polega na przeciągnięciu myszą plików przeznaczonych do nagrania z bieżącej ich lokalizacji oraz upuszczenie ich na ikonę nagrywarki. Aplikacja ta oferuje również takie możliwości jak na przykład nagrywanie płyt audio, służących do odtwarzania muzyki również na wieży hi-fi czy w innym odtwarzaczu.

Jednym z praktycznych rozwiązań jest kreator, którego zadaniem jest przenoszenie danych oraz bieżących ustawień, dzięki któremu użytkownik ma możliwość transferu własnych ustawień i plików z jednego komputera na drugi. Zatem można mieć w zasięgu ręki swoją książkę adresową z Outlook Expressa, ulubione strony WWW czy też ustawienia pulpitu, które w każdej chwili można zainstalować na innym komputerze.

Równie ciekawą jak i bardzo pomocną funkcją jest obsługa zdalnego sterowania, która umożliwia kierować komputerem na odległość jak i korzystać z pomocy innego użytkownika w przypadku zdalnego łączenia się ze swoim komputerem. Obsługa tej funkcji wymaga oczywiście dostępu do Internetu bądź sieci lokalnej i drugiego komputera, wyposażonego także w system Windows XP.

Nowością jest również Internet Explorer 6.0, która to przeglądarka oprócz zmian w swoim wyglądzie za sprawą interfejsu Luna, została również wyposażona w funkcję Multimedia, znajdującą się na pasku narzędzi. Dzięki niej można uruchomić zintegrowany z Explorerem odtwarzacz Media Player 8.0, co pozwala na odtwarzanie plików dźwiękowych i filmowych bezpośrednio w oknie przeglądarki (nie wymaga to uruchamiania odtwarzacza, stanowiącego osobną aplikację).

System operacyjny Windows XP jest odpowiedzią na wiele nowych potrzeb coraz to większej liczby użytkowników. Korzystanie z wszelkich usług internetowych wymagało stworzenia systemu, który będzie otwarty dla wielu użytkowników, dlatego też Microsoft wyposażył system XP w firewall, służący zarówno odbijaniu przychodzących z Internetu hakerskich ataków, jak również ochronie przed końmi trojańskimi i rejestracji przepływu danych pomiędzy komputerem i Siecią. W oparciu o zapisane w logach adresy IP i dane dotyczące połączeń z naszym pecetem, można (jeśli zachodzi taka potrzeba) odtworzyć drogę ataku oraz zidentyfikować sprawcę.