Sposoby kalkulacji cen jednostkowych

Rynkowa metoda kosztorysowania robót budowlanych definiuje cenę jednostkową jako cenę jednostki przedmiarowej lub obmiarowej w kosztorysie, uwzględniającą wszystkie składniki ceny podane w formule kalkulacyjnej. W tej metodzie formuła kalkulacyjna ceny kosztorysowej robót budowlanych jest następująca:

Ck = Σ (i * Cj ) 

gdzie symbol "Cj" oznacza cenę jednostkową, a symbol :i" ilość jednostek przedmiarowych.

W rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 30 grudnia 1994 r. w sprawie metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego podano następującą formułę określającą wartość kosztorysową robót:

Wk = Σ (i * Cj) + Pv

gdzie "Cj" również oznacza cenę jednostkową, a "i" ilośc jednostek przedmiarowych robót, natomiast "Pv" podatek VAT.

W tej pracy przedstawione są sposoby kalkulacji tak określonych cen jednostkowych, stosowane w uproszczonej metodzie kosztorysowania.

Ceny jednostkowe ustala się dla określonych jednostek przedmiarowych lub obmiarowych robót. Obecnie jednostki przedmiarowe lub obmiarowe określane są dla czterech stopni agregacji zakresu robót:

  • robót budowlanych w/g opisu podanego w KNR,
  • robót budowlanych o stopniu scalania na poziomie KSNR,
  • asortymentów robót o stopniu agregacji na poziomie BCA - Sekocenbud,
  • elementów scalonych na poziomie BCO - Sekocenbud.

Uproszczona metoda kosztorysowania ma służyć przede wszystkim do procesu ofertowania oraz sporządzania kosztorysów inwestorskich. Wobec tego sposoby ustalania cen jednostkowych w tej metodzie powinny być dostosowane do jednostek przedmiaru (obmiaru) o średnim stopniu scalenia, jakimi są jednostki przyjęte dla robót budowlanych wg opisu podanego w KSNR lub asortymentów robot określonych w biuletynie cen asortymentów robót (BCA) Sekocenbud.

Ceny jednostkowe tak rozumianych robót scalonych lub asortymentów robót można ustalić w procesie ofertowania na podstawie:

  • kalkulacji własnej wykonawcy (oferenta) robót,
  • metody porównawczej,
  • notowań podawanych w biuletynach Sekocenbudu.

Natomiast przy sporządzaniu kosztorysów inwestorskich ceny jednostkowe określa się na podstawie:

  • średnich cen ogłaszanych w informatorach MGPiB,
  • kalkulacji szczegółowej,
  • notowań publikowanych w biuletynach cen sclanocyh robót budowlanych dla potrzeb kosztorysu inwestorskiego Sekocenbudu.

Wybór metody zależy od potrzeb i możliwości przeprowadzającego kalkulację. Dla wielkich przedsiębiorstw budowlanych biorących udział w przetargach budowlanych najbardziej właściwą jest metoda kalkulacji własnej. Dla niewielkich firm budowlanych i zakładów rzemieślniczych można zalecić metodę porównawczą. Dla zamawiających (ogłaszających przetarg budowlany) najlepszą metodą jest wykorzystywanie cen jednostkowych podawanych w biuletynach BCSB, BCSRB i innych Sekocenbud, a w przyszłości i informatorach MGPiB.

Metody ustalania cen jednostkowych w oferowaniu robót

Metoda kalkulacji własnej

Kalkulacja własna jednostkowych cen robót winna być stosowana przede wszystkim przez te firmy budowlane, które biorą udział i składają oferty w przetargach budowlanych. Kalkulacja ta polega na obliczeniu dla jednostki przedmiarowej nakładów rzeczowych (R, M, S) ustalonych na podstawie:

  • własnych norm zakładowych,
  • normatywów kosztorysowych wynikających z dostępnej obecnie bazy normatywnej (KSNR, KNR oraz uzupełniająco KNKRB, KNK, KNP itd.).

Po takim obliczeniu nakładów rzeczowych następuje ich wartościowanie. Polega ono na przemnożeniu każdego jednostkowego nakładu przez właściwą cenę lub stawkę, a mianowicie:

  • nakładu robocizny przez stawkę robocizny kosztorysowej,
  • nakłądów materiałowych przez ceny poszczególnych rodzajów materiałów,
  • nakładów pracy sprzętu przez ceny maszynogodziny pracy poszczególnych rodzajów maszyn i sprzętu budowlanego.

Do tak skalkulowanych nakładów rzeczowych na jednostkę przedmiarową należy doliczyć koszty zakupu, koszty pośrednie i zysk według stawek procentowych wynikających z własnych założeń kalkulacyjnych wykonawcy,

W rynkowej metodzie kosztorysowania podana jest rozwinięta formuła kalkulacyjna ceny jednostkowej, a mianowicie:

Cj = Rj + Mj + Kzj + Sj + Kpj + Zj

przy czym poszczególne składniki ceny w tej formule oblicza się następująco:

Rj - koszty robocizny bezpośredniej w/g formuły



00028936.jpg

Mj - koszty materiałów bezpośrednich w/g formuły



00028937.jpg

Sj - koszty pracy sprzętu w/g formuły



00028938.jpg

gdzie symbol:

  • oznacza normy nakładów rzeczowych (R, M, S)
  • oznacza stawki lub ceny składników kalkulacji

Istotą własnej kalkulacji ceny jednostkowej robót są jednakże nie formuły kalkulacyjne, ale kwalifikacje kosztorysantów wykonawcy robót (firmy budowlanej). W zakresie tych kwalifikacji należy zaliczyć:

  1. zdolność do wariantowego ustalenia technologii i organizacji roboty, dla której ustalono jednostkę przedmiarową,
  2. ustalenie zakładowych norm nakładów rzeczowych na każdy wariant (technologiczny lub organizacyjny) jednostki przedmiarowej,
  3. ustalenie własnej bazy cenowo -kosztowej dla składników kalkulacji kosztorysowej (R, M, S),
  4. założenie i stałe aktualizowanie kart kalkulacyjnych dla jednostek przedmiarowych, wchodzących w zakres robót realizowanych przez firmę budowlaną (np. roboty ogólnobudowlane, instalacyjne, elektryczne, izolacyjne, inżynierskie itp.)

Metoda kalkulacji własnej ceny jednostki przedmiarowej znacznie przekracza zakres tematyczny kursu kosztorysowania robót budowlanych na poziomie podstawowym. Dlatego też zasady i technika takiej kalkulacji jest objęta doskonalącym szkoleniem kosztorysowania robót budowlanych pt. "Kalkulacja przetargowa".

Metoda porównawcza

Wejście w życie ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. "o zamówieniach publicznych" nakładającej na inwestorów podlegających ustawie obowiązek zlecania robót w trybach przewidzianych ustawą, czyli przede wszystkim przetargowych, spowodowało że kosztorysy inwestorskie i sporządzane przez wykonawców robót kosztorysy ofertowe winny być opracowywane metodą uproszczoną. Nastąpić więc musi upowszechnienie w miarę jednolitych jednostek przedmiarowych, a następnie cen jednostkowych.

Przetargi na roboty budowlane mają w większości charakter regionalny, dlatego niewątpliwie ukształtują się w każdym regionie ceny jednostkowe, uwzględniające terenowe warunki realizacji robót oraz lokalne stawki i ceny składników kalkulacyjnych (R, M, S). 

Firmy budowlane o niewielkim rozmiarze produkcji, a także zakłady rzemieślnicze realizujące roboty budowlane mogą stosować w kalkulacji uproszczonej metodę porównawczą. Metoda ta polega na wykorzystaniu w kosztorysowaniu zbieranych i kompletowanych przez zainteresowaną firmę cen jednostkowych tych robót, które są przez nią realizowane. Zbieranie tych cech może następować przez:

  • udział w przetargach i uzyskiwanie informacji o cenach przetargowych,
  • uzyskiwanie informacji od regionalnych organizacji zajmujących się tą problematyką (izby budowlane, oddziały PZITB, izby rzemieślnicze itp.),
  • pobieranie informacji z wydawnictw, które niewątpliwie zajmą się publikowaniem cen jednostkowych robót z przetargów budowlanych.

Metoda porównawcza ustalenia cen jednostkowych polega na tym, żę wykonawca po zebraniu lub uzyskaniu informacji o poziomie regionalnych cen jednostkowych robót, które są realizowane przez jego firmę, porównuje wysokość tych cen z cenami, jakie uwzględniając ponoszone koszty własne musiałyby zaoferować. Z uwagi na ograniczone możliwości kalkulacyjne taki wykonawca na ogół w metodzie porównawczej weryfikuje tylko wielkości stawki robocizny kosztorysowej oraz wskaźników narzutów kosztów zakupu, kosztów pośrednich i zysku.

Notowania cen jednostkowych

System informacji cenowej w budownictwie SEKOCENBUD obejmuje m.in. wydawnictwo pt. "Biuletyn Cen Asortymentów Robót" (BCA), w którym w okresach kwartalnych publikuje się jednostkowe ceny asortymentów robót. Jednostki przedmiarowe przyjęte w tym "Biuletynie" dla asortymentów robót są odpowiednie dla ich stosowania w uproszczonej metodzie kosztorysowania.

W systemie informacji cenowej Sekocenbud notowania cen jednostkowych asortymentów robót oparte są o bazę rzeczową, podaną w wydawnictwie "Klasyfikacja obiektów i charakterystyki asortymentów robót" (Zeszyt 12/95 (232) - marzec 1995 r.). W części IV tego wydawnictwa zostały zamieszczone opisy robót, ich jednostki przedmiarowej wraz z zasadami przedmiarowania oraz szczegółowe charakterystyki robót wchodzących w skład asortymentów. Ponadto dla każdego rodzaju robót podany jest symbol klasyfikacyjny, według schematu publikowanego w części III-ciej tego zeszytu.

Asortymenty robót zostały ujęte w 29 grupach rodzajowych robót, dla których ustalono jednostki miary, będące nośnikami cen jednostkowych. W wydawnictwie tym ujęto wszystkie asortymenty robót, występujące w budownictwie inwestycyjnym obiektów powszechnego użytkowania.

Ustalenie jednostkowych cen na podstawie ich notowań może być zastosowane, jeśli kosztorys został w części przedmiarowej przygotowany z uwzględnieniem asortymentów robót występujących w podanym zeszycie Sekocenbud. Aktualne na każdy kwartał "Biuletyny Cen Asortymentów Robót" wydawane są bowiem według klasyfikacji i opisów podanych w zeszycie 12/95 (232) Sekocenbud.

Do czasu upowszechnienia się jednostkowych cen regionalnych, o których mowa w poprzednim temacie dotyczącym metody porównawczej wykonawcy robót przygotowujący ofertę mogą wykorzystywać w uproszczonej metodzie kosztorysowania notowania publikowane w Sekocenbudzie. Wskazano już bowiem, że notowania jednostkowych cen asortymentów robót publikowane są jako ceny średnie krajowe. Wykonawcy sporządzający w metodzie uproszczonej kosztorysy ofertowe winni notowań ceny weryfikować, dostosowując je odpowiednio do własnych wskaźników kalkulacyjnych robocizny, kosztów pośrednich i zysku. Każdy oferent winien bowiem uwzględnić, żę sporządzając kosztorys ofertowy według średnich krajowych, ma niewielkie szanse na wygranie przetargu budowlanego. Średnie ceny krajowe nie mogą bowiem być podstawą oferty, która w przetargu budowlanym okaże się najkorzystniejszą.

Wykonawca sporządzający kosztorys ofertowy może dokonać weryfikacji jednostkowych cen asortymentów robót według wskazówek podanych dla metody porównawczej. W każdym bowiem biuletynie cen asortymentowych Sekocenbud podawane są parametry stanowiące podstawę wyliczenia publikowanych cen. Porównanie tych parametrów z własnymi stawkami robocizny, kosztów pośrednich, kosztów zakupu i zysku umożliwi każdemu wykonawcy wyszacowanie obniżki ceny jednostkowej, która umożliwi sporządzenie kosztorysu ofertowego, konkurencyjnego w stosunku do innych oferentów, biorących udział w przetargu.

Metody ustalania cen jednostkowych w kosztorysowaniu inwestorskim

Ceny ogłaszane w "Informatorach"

W rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 30.12.1994 r. "w sprawie metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego" ustalono w § 5 ust. 1 pkt 4, że w kosztorysie inwestorskim sporządzanym metodą kalkulacji uproszczonej podstawami do jego opracowania są ceny jednostkowe. Średnie ceny jednostkowe robót mają być ustalone na podstawie badań oraz analiz rynkowych i ogłaszane co kwartał w informatorach MGPiB.

Kalkulacja szczegółowa

Kalkulacja ta polega na obliczaniu ceny jednostkowej według formuły:

Cj = n * c + Kpj + Zj 

gdzie:

Cj - cena jednostkowa roboty w kosztorysie inwestorskim

n - jednostkowe nakłady rzeczowe (robocizny - nr, materiałów - nm, pracy sprzętu - ns)

c- ceny składników kalkulacyjnych (stawki robocizny - cr, ceny materiałów -cm, ceny pracy sprzętu - cs)

n*c - koszty bezpośrednie jednostki przedmiarowej robót obliczone według wzoru:

n * c = nr * cr + nm * cm + ns * sc

Kpj - koszty pośrednie na jednostkę przedmiarową robót

Zj - zysk kalkulacyjny na jednostkę przedmiarową robót

W kalkulacji szczegółowej ceny jednostkowej w kosztorysie inwestorskim nakłady rzeczowe dla jednostki przedmiarowej robót oblicza się na podstawie: KSNR bądź w razie barku KSNR na podstawie KNR, metody interpolacji czy ekstrapolacji nakładów podanych w KSNR lub KNR, a w przypadku niemożliwości określenia nakładów w powyższy sposób w oparciu o analizę indywidualną nakładów.

Do wyceny nakładów rzeczowych przyjmuje sie stawki robocizny, ceny materiałów i ceny pracy sprzętu ogłaszane co kwartał w "Informatorach o cenach czynników produkcji" MGPiB. Ceny materiałów podawane w "Informatorach" są cenami "loco plac budowy" czyli cenami uwzględniającymi koszty transportu zewnętrznego materiałów do magazynu przyobiektowego na plac budowy. Natomiast ceny sprzętu i środków transportu technologicznego są cenami pracy a więc cenami najmu powiększonymi o koszty jednorazowe odniesione do 1 maszynogodziny. W kosztorysie inwestorskim nie występuje więc potrzeba dodatkowej kalkulacji kosztów zakupu i kosztów jednorazowych.

Koszty pośrednie i zysk oblicza się według formuł:

Kpj = W kp * (Rj + Sj) / 100 %

Zj = Wz * (Rj + Mj + Sj + Kpj) / 100%

gdzie:

Kpj - koszty pośrednie na jednostkę przedmiarową robót

Wkp - wskaźnik narzutu kosztów pośrednich w % określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia

Rj - wartość kosztorysowa robocizny na jednostkę przedmiarową robót

Sj - wartość kosztorysowa pracy sprzętu na jednostkę przedmiarową robót

Zj - zysk kalkulacyjny na jednostkę przedmiarową robót

Wz - wskaźnik narzutu zysku wynoszący 5% 

Mj - wartość kosztorysowa materiałów na jednostkę przedmiarową robót.


 

Bibliografia: "Zasady i metody kosztorysowania robót budowlanych" - Polski związek inżynierów i techników budownictwa, WYDANIE VI Warszawa - wrzesień 1995