"Przygody Tomka Sawyera" to jedna z powieści amerykańskiego pisarza Marka Twaina. 

Czas i miejsce akcji "Przygód Tomka Sawyera"

Akcja powieści Marka Twaina rozgrywa się pod koniec XIX wieku. Opowieść o przygodach Tomka Sawyera jest prowadzona w czasie przeszłym- narrator w ostatnim rozdziale wspomina, że bohaterowie obecnie są już dorośli. 

W utworze opisane jest pół roku z życia urwisa. Wydarzenia mają miejsce w niewielkim amerykańskim miasteczku S. Petersburg, mieszczącym się przy rzece Missisipi.

Streszczenie powieści

Tomek Sawyer jest sierotą, mieszkającą wraz z ciotką Polly i bratem Sidem. To urwis, z którym kobieta nie jest w stanie sobie poradzić. Oszukuje ją, mówiąc, że był w szkole, kiedy tak naprawdę wagarował wraz z kolegami. Prawda wychodzi na jaw tylko dzięki spostrzegawczości Sida. Tomek wdaje się w bójkę z nieznajomym chłopcem, za co zostaje ukarany. Ciotka każe mu pomalować płot. Sprytny chłopiec podstępem namawia znajomego Bena Rogersa do wykonania zadania. 

Mówi mu, że to niesamowicie odpowiedzialne zajęcie i nie każdy jest godzien się go podjąć. Udaje, że nie chce przekazać mu pędzla. Pojawia się grupka chłopców, z których każdy pragnie spróbować swoich sił przy pokrywaniu sztachet wapnem. Za drobną opłatą Sawyer pozwala im na to, zyskując zarówno wolny czas, jak i pieniądze. 

Sam udaje się na rynek, gdzie ma miejsce walka między dwoma bandami chłopców. Zmęczony i brudny po potyczce kieruje się do mieszkania, gdy spotyka nieznajomą, jasnowłosą dziewczynkę. Rzuca ona w jego kierunku kwiatek, który chłopiec chowa pod kurtkę. Wraca do domu, gdzie zostaje niesprawiedliwie oskarżony o rozbicie cukierniczki.

Następnego dnia udaje się do szkółki niedzielnej. Podstępem udaje mu się zdobyć karteczki, uprawniające do dostania nagrody za wzorową naukę. Zostaje obdarowany Biblią i ponownie spotyka śliczną dziewczynkę, przed którą próbuje się popisać. W poniedziałek usiłuje przekonać ciotkę, że ciężko zachorował. Zostaje jednak zmuszony do pójścia do szkoły. 

Po drodze spotyka Hucka Finna, syna pijaka, który niesie ze sobą zdechłego kota. Chłopcy umawiają się na spotkanie w nocy na cmentarzu. Tomek spóźnia się do szkoły i na pytanie nauczyciela o powód, odpowiada szczerze, że rozmawiał z kolegą. Za karę musi usiąść z tajemniczą dziewczynką, która dołączyła do jego klasy. Mówi mu, że nazywa się Becky. 

Na przerwie dzieciaki wyznają sobie miłość, a Sawyer oświadcza, że od tej pory są zaręczeni. Przez przypadek wyjawia też, że wcześniej był już zaręczony z Amy Lawrence. Becky odtrąca go i smutny urwis wychodzi ze szkoły, zmierzając w kierunku lasu. Chwilę rozpacza nad swoim losem, postanawiając zostać piratem.

W nocy Tomek wraz z Huckiem udają się na cmentarz. Ukrywają się w pobliżu świeżej mogiły, lecz ich obserwacje przerywa pojawienie się trójki mężczyzn. Dwóch z nich wyciąga trumnę z ziemi i wywiązuje się między nimi bójka. Dochodzi do morderstwa, którego świadkami są przerażeni chłopcy. Przysięgają sobie, że nikomu nie opowiedzą tego, co zobaczyli. Następnego dnia wszyscy w miasteczku wiedzą o zbrodni, która miała miejsce w nocy. Niewinny Potter zostaje aresztowany, a prawdziwy sprawca, Indianin Joe pozostaje na wolności. 

Sawyera dręczą koszmary związane z zabójstwem. Dodatkowo, do klasy przestaje uczęszczać Becky. Chłopiec popada w apatię i stwierdza, że nikt go nie kocha. Zaniepokojona stanem urwisa Polly zaczyna podawać mu różne leki. Radość życia wraca Tomkowi dopiero, gdy spotyka ukochaną dziewczynę zmierzającą ku budynkowi szkoły. Traktuje go jednak z taką obojętnością, że młodzieniec decyduje się na ucieczkę z domu. Namawia do pomysłu Hucka i Joego Harpera.

W nocy chłopcy płyną na Wyspę Jacksona. Spędzają czas beztrosko udając piratów. Kolejnego wieczoru Sawyer udaje się na chwilę do miasteczka i podsłuchuje rozmowę swojej ciotki Polly z matką Joego. Opłakują one dzieci, pewne, że utonęły w rzece. Wraca jednak na wyspę, nie przejmując się rozpaczą rodzin. Kolejnej nocy rozpętuje się ogromna burza, która niszczy ich obozowisko. Skruszeni chłopcy wracają do domu w niedzielę, ku ich zdziwieniu w czasie mszy żałobnej za ich dusze. 

Ciotka spełnia wszystkie zachcianki chłopca, szczęśliwa, że hipotezy o śmierci dzieci okazały się nieprawdziwe. W szkole przygody Sawyera budzą ogromny podziw, opowiada kolegom, co przeżył na wyspie. Nie zwraca jednak uwagi na Becky, zły na jej wcześniejsze zachowanie rozmawia tylko z Amy. Dopiero następnego dnia przeprasza ukochaną za swoje niegrzeczne zachowanie. Ta jednak nie chce mu wybaczyć. 

Znajduje w szufladzie biurka nauczyciela ciekawą książkę, lecz wejście Tomka do klasy przeraża ją i sprawia, że niszczy jedną ze stron. Zirytowany belfer prosi klasę, by przyznała się osoba, która rozdarła kartki w jego podręczniku. Widząc smutek dziewczyny Sawyer zgłasza, że to jego wina.

Nadchodzą wakacje. Ma miejsce proces oskarżycielski Pottera. Tomek, dręczony wyrzutami sumienia, zgłasza się na świadka i mówi, kto tak naprawdę był mordercą. Joemu jednak udaje się uciec przez okno sali sądowej. Potter zostaje uniewinniony, a uczciwość Sawyera doceniona. Chłopiec denerwuje się, gdyż próby odnalezienia zabójcy nie przynoszą rezultatu. Wpada na pomysł zabawy w poszukiwanie skarbu. 

Wraz z Huckiem rozkopują ziemię na wzgórzu, lecz kończy się to fiaskiem. Decydują się na wyprawę do nawiedzonego domu. Spotykają w nim dwóch mężczyzn, z czego jednym okazuje się być zbiegły przestępca. Rozmawiają oni o brudnej robocie, po której będą mogli wyjechać z Teksasu. Znajdują również ukryte pod podłogą pieniądze. Dopiero, gdy po paru godzinach wychodzą z domu, chłopcy opuszczają swoją kryjówkę.

Jakiś czas później do przyjaciół dociera informacja o tajemniczym pokoju w gospodzie. Podejrzewają, że to właśnie tam Joe schował monety. Włamują się do niego, lecz boją się poszukać zabranego przez mężczyznę skarbu, gdyż ten śpi na łóżku. Postanawiają wrócić tam, gdy opuści pomieszczenie. Huck zostaje na czatach, a Tomek wraca do miasteczka. 

W sobotę organizowany jest piknik, na który wybierają się dzieci ze szkoły. Spędzają dzień na zwiedzaniu jaskiń, by potem powrócić do domów. Sawyer namawia jednak Becky, by razem przenocowali u wdowy Douglas i dłużej pozostali w interesujących grotach. Tymczasem Huck śledzi Joego i podąża za nim aż do mieszkania kobiety. Widząc, że Indianin planuje coś niedobrego, biegnie do domu Walijczyka i prosi o pomoc.

Staruszek wraz z synami ruszają na pomoc wdowie. Finn ukrywa się, słyszy strzały i krzyki. Dopiero, gdy mężczyźni wracają do domu dowiaduje się, że złoczyńcom znowu udało się uciec, lecz policja wysłała za nimi pościg. W niedzielę mieszkańcy zbierają się w kościele i okazuje się, że Sawyer z Becky nie wrócili z pikniku. Rozpoczynają się poszukiwania. 

Okazuje się, że dzieci zgubiły się w jaskiniach i nie mogły znaleźć wyjścia. Dopiero po wielu godzinach błąkania się tunelami opuściły grotę i powróciły do domu. Walijczyk i pani Douglas opiekują się chorym Huckiem, który dostaje wysokiej gorączki.

Po paru dniach odpoczynku Tomek dowiaduje się, że wejście do jaskiń zostało zamknięte. Z przerażeniem informuje wtedy sędziego, że przebywał w nich poszukiwany morderca. Po otwarciu drzwi okazuje się, że Joe nie żyje. Sawyer spotyka się z Finnem i rozmawiają o skarbie. Chłopak mówi, że wie, gdzie złoczyńca ukrył pieniądze. 

Razem udają się do groty, gdzie odnajdują oznaczone krzyżem miejsce. Wykopują skrzynię pełną złota i zabierają pieniądze. Zatrzymują się u pani Douglas, gdzie ma miejsce uroczysta kolacja. Walijczyk opowiada wdowie o tym, że została uratowana tylko dzięki zaradności Hucka. Kobieta deklaruje, że zajmie się jego wychowaniem. 

Tomek z dumą chwali się znalezionym skarbem. Chłopcy zyskują rozgłos i podziw, a złoto, które znaleźli zostaje ulokowane w banku. Wszystko kończy się szczęśliwie.