Jednym z ważniejszych zabytków sztuki romańskiej na terytorium Polski, są wykonane z brązu tzw. drzwi gnieźnieńskie, znajdujące się w południowej kruchcie katedry w Gnieźnie. Dokładny czas powstania nie jest znany, wiadomo, ze zostały wykonane na zamówienie księcia Mieszka III, prawdopodobnie ok. 1175 roku. Autor zabytku wchodził w skład dworskiego lub kościelnego kręgu ówczesnej Polski podzielonej już wówczas na dzielnice. Musiał on przynależeć do dworskich i kościelnych kręgów ówczesnej Polski dzielnicowej. Zgodnie z wytycznymi epoki średniowiecza drzwi stały się miejscem przekazania informacji o życiu i działalności  świętego. To najprostsza forma przekazania treści religijnych. Są one złożone z dwóch skrzydeł, ale ich rozmiary nie są równe, ponieważ lewe skrzydło ma 328 x 84 cm, natomiast  prawe 323 x 83 cm. Drzwi maja grubość od 15 do 1,5 cm. Na powierzchni każdego ze skrzydeł jest dziewięć kwater w kształcie prostokąta, pokrytych rzeźbami. Lewe skrzydło zostało wykonane w całości natomiast prawe w 24 częściach, które następnie zostały zlutowane.  Skrzydła obramowane zostały tzw. bordiurą i zdobione motywami roślinnymi oraz postaciami zwierzęcymi oraz ludzkimi. Zawierają pozostałości dawnego napisu, który został odczytany jako: ME FECIT ME ... PETRVS lub BOVO LATINVS lub LVITINIVS ME FE[ci]T.  Napis ten na drzwiach należy czytać w następujący sposób: na lewym skrzydle  od dołu do góry, na prawym odwrotnie,  z góry na dół. Drzwi są wyposażone w dwie kołatki, o kształcie  głów lwa.

  Początkowo drzwi gnieźnieńskie wiązano z fundacją księcia polskiego  Bolesława Chrobrego oraz  Kijowem, lub  Saksonią. Jako pierwszy zabytek opracował historyk  Joachim Lelewel, który przypisywał powstanie drzwi gnieźnieńskich Bolesławowi Krzywoustemu, co wpłynęło na dalszy stan badań. Nasze wiadomości o zabytku zwiększyły się Dzięki za wszystko, odkryciu znaczenia  podpisów podczas prac konserwatorskich w 1955 roku. 

Drzwi uwieczniają 18 scen z życia św. Wojciecha, biskupa praskiego, w 997 roku stanął na czele wyprawy misyjnej do Prusów, którą zakończyła śmierć męczeńska biskupa. Książę Bolesław Chrobry wykupił z rąk pogańskich zwłoki Wojciecha, które następnie umieszczono w  Gnieźnie. Na lewym skrzydle znajdują się obrazy przedstawiające pobyt św. Wojciecha w Czecha, Niemczech i na terytorium Włoch. Skrzydło prawe zawiera sceny obrazujące jego działalność misyjną wśród Prusów oraz pobyt w Polsce. I tak po lewej stronie znajdują się w następującej kolejności: scena I została podzielona na dwa pola, przedstawia matkę i samego Wojciecha. Wydarzenie miało miejsce w 956 roku w czeskich Libicach. Scena II ukazuje ofiarowanie w kościele w Libicach, było to skutkiem choroby noworodka. Rodzice, obawiając się o zdrowie Wojciecha przeznaczyli go do stanu duchownego. W świątyni ma miejsce cud, dziecko zostało uzdrowione. Scena III przedstawia oddanie Wojciecha do szkoły przykatedralnej w Magdeburgu. Scena IV ukazuje nocną modlitwę przed grobem męczenników. Istnieją dwie koncepcje co do tej kwatery, pierwsza zakłada, że modlitwa ma miejsce w Pradze jako odpowiedź na wiadomość o śmierci biskupa Dytmara. Według drugiej dotyczy pobytu w  Magdeburgu. Scena V ukazuje udzielenie Wojciechowi inwestytury przez Ottona II. Co symbolizuje przekazanie Wojciechowi pastorału. Ceremonia miała miejsce w Weronie. Scena VI przedstawia uzdrowienie opętanego. Scena VII  opowiada o tym, jak w czasie  snu biskup ma widzenie, ukazuje mu się Chrystus, który karci go za tolerowanie handlu niewolnikami. Scena VIII prezentuje Wojciecha wstawiającego się u Bolesława II w obronie niewolników i oskarżającego Żydów o proceder handlu niewolnikami. Scena IX jest związana z pobytem w klasztorze w Awentynie, gdzie dochodzi do kolejnego cudu: upuszczone przez Wojciecha naczynie nie rozbiło się. Po stronie prawej możemy zobaczyć  kolejno scenę X przedstawiającą przybycie Wojciecha wraz z innymi duchownymi w tym Radzymem Gudentym do Prusów w 997 roku, scena XI: ukazuje chrzest Prusów, scenę XII - nauczanie pogańskich Prusów. Scena XIII ukazuje odprawienie mszy. Scena XIV przedstawia męczeńską śmierć Wojciecha poprzez przebicie oszczepem i obcięcie głowy. Następnie ukazane jest wystawienie zwłok Wojciecha owiniętych w całun co obrazuje scena XV. Scena XVI to moment wykupienia zwłok prze Bolesława Chrobrego. Scena  XVII przedstawia przeniesienie zwłok do Gniezna w obecności Chrobrego i złożenie do grobu ciała Wojciecha - uwidocznione jest to w scenie XVIII. Z lewej strony przedstawiony został Bolesław, z głową pochyloną, co symbolizuje żałość i smutek w związku z śmiercią Wojciecha.