REALIZM

Realizm jako kierunek w malarstwie pojawił się w drugiej połowie XIX wieku. Zapoczątkowany został we Francji, ale szybko stał się popularny również w innych krajach europejskich. Głównym założeniem było wierne, ale także bezpośrednie odtwarzanie rzeczywistości. Należało ją przedstawiać i postrzegać zmysłowo. Najczęściej więc na obrazach pojawiały się sceny rodzajowe z życia zwykłych ludzi.

Cechą charakterystyczną realizmu było to, że podważano wzorce, ideały oraz kanony utrwalone przez akademizm (również jeden z kierunków sztuki w XIX wieku - twierdzono, że sztuka to intelekt, a nie rzemiosło). Hasła realizmu mówiły, że piękno należy odrzucić na rzecz prawdy. Idealizacja miała zostać zastąpiona przez wierne odtwarzanie rzeczywistości nawet tej przypadkowej i nieładnej.

Wreszcie realizm dokonał zmian w hierarchii tematycznej. Ranga stworzonego dzieła nie była zależna tematu, a w zasadzie od jego doniosłości. Postulowano także odzwierciedlenie prawdziwego świata.

Niezwykle istotną rolę dla rozwoju realizmu odegrał Francuz Gustave Courbet. Uważa się, że po wydarzeniach roku 1848 we Francji (rewolucja) został nieformalnym przywódcą tamtejszych malarzy, którzy krytykowali romantyzm oraz akademizm. To właśnie Francuz Gustave Courbet jako pierwszy mówiąc o współczesnym mu kierunku artystycznym użył nazwę realizm. Wreszcie w 1855 roku indywidualna wystawa tego malarza w Paryżu nosiła tytuł Le Realisme. W miarę upływu czasu realizm spopularyzowany został także w innych krajach europejskich. M.in. w Niemczech oraz Belgii. Przedstawiciele realizmu tworzyli również na ziemiach polskich.

Najważniejsi przedstawiciele realizmu w malarstwie:

Gustave Courbet (1819-1877). Przeniósł się do Paryża w 1839 roku. W stolicy Francji studiował w Academie Suisse. We wczesnym okresie przygotował sporo autoportretów (np. Autoportret z czarnym psem - 1842 rok). Kolejne etap to obrazy o tematyce rodzajowej ( Popołudnie w Ornans - 1849 rok, Kamieniarze - 1849 rok, Pogrzeb w Ornans - 1850 rok, Pracownia malarza - 1855 rok, Dziewczęta znad brzegu Sekwany - 1856 rok). Pozostawił po sobie również pejzaże (Fala - 1865 rok, Skały w Etretat - 1869 rok). Publiczność zszokował, kiedy w 1866 roku przedstawił Początek świata.

Honore Daumier (1808-1879). Francuz początkowo skupił się na grafice. Przygotowane karykatury zamieszczał na łamach czasopism. Tworzył także litografie i drzeworyty (m.in. Gargantua 1832 rok , Wolność prasy - 1834 rok, Ulica Transonain - 1834 rok). Od mniej więcej 1848 roku zajął się malarstwem. Skupił się przede wszystkim na tematyce społecznej (Wagon III klasy - 1856 rok, Praczka - 1863 rok) a także politycznej (Rodzina na barykadzie - 1848 rok). Nie obce były mu tematy związane z literaturą oraz teatrem (Don Kichot i zdechły osioł - 1868 rok).

Jean Francois Millet (1814-1875). Początkowo Francuz przygotowywał portrety oraz pejzaże. Kiedy przeniósł się na wieś Barbizon (w 1849 roku) - to utożsamiany jest z tzw. szkołą barbizońską. Spod jego pędzla powstały m.in. takie obrazy jak Siewca - 1849 rok, Kobiety zbierające kłosy - 1857 rok czy Anioł Pański - 1859 rok. Cechą charakterystyczną było to, że Millet przedstawiał ludzi związanych z pejzażem.

Adolph von Menzel (1815-1905). To jeden z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu w Niemczech. Związany z Berlinem. Jest autorem wielu grafik o tematyce historycznej. Szczególnie upodobał sobie okres rządów Fryderyka II Hohenzollerna. Na jego dziełach zobaczyć można sceny przedstawiające życie dworu berlińskiego. Zasłynął również jako pejzażysta. Jednak olbrzymie wrażenie pozostawia obraz Walcowanie żelaza w Królewskiej Hucie - 1879 rok. Menzel na w sposób niezwykle realistyczny przedstawił ciężką pracę robotników.

Max Liebermann (1847-1935). To kolejny z wybitnych przedstawicieli niemieckiego realizmu. Tak jak Menzel związany był z Berlinem. To właśnie tam w 1899 zasłynął jako współtwórca Secesji Berlińskiej {Berliner Sezession] czyli ugrupowania twórców przeciwstawiających się sztuce akademickiej. Działał także w Monachium. Jego najsłynniejszymi obrazami są: Skubanie gęsi - 1872 rok, Sieciarki - 1887-1889 rok oraz Autoportret - 1902 rok.

Stanisław Witkiewicz (1851-1915) - ojciec Stanisława Ignacego (Witkacego) Witkiewicza. Uważany za głównego teoretyka polskiego realizmu. Studiował w Petersburgu, Warszawie oraz Monachium. Zasłynął przede wszystkim jako autor zbioru Sztuka i krytyka u nas (Wędrowiec 1884-1885 rok). Propagował realizm ale również impresjonizm. Opracował także monografie Juliusz Kossak (1900 rok), Aleksander Gierymski (1903 rok) oraz Matejko (1908 rok).

Wojciech Gerson (1851-1901). Zasłynął jako malarz, ale również jako współzałożyciel w 1860 roku Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Spod jego pędzla wyszły m.in. pejzaże, sceny rodzajowe oraz portrety. Najsłynniejszymi jego obrazami są Pożegnanie włościanina z koniem - 1856 rok, Jadwiga i Dymitr z Goraja - 1869 rok, Przy studni - 1870 rok, Śmierć Przemysława - 1887 rok, Cmentarz w górach - 1894 rok. Jego uczniami byli m.in. Józef Chełmoński, Leon Wyczółkowski, Władysław Podkowiński oraz Józef Pankiewicz.

Józef Chełmoński (1849-1914). Ten malarz był uczniem Wojciecha Gersona. Mieszkał w Monachium, później w Paryżu. Gdy wrócił na ziemie polskie, to zamieszkał we wsi Kuklówka. Jego najsłynniejszymi obrazami są Żurawie - 1870 rok, Sprawa u wójta - 1873 rok, Babie lato - 1875 rok, Czwórka - 1881 rok, Kuropatwy na śniegu - 1891 rok, Przed burzą - 1896 rok, Bociany - 1900 rok.

Aleksander Gierymski (1850-1901). Podobnie jak starszy brat - Maksymilian - zasłynął jako malarz. Kształcił się w Warszawie oraz Monachium. Wspomniany brat go inspirował, podobnie jak J.L.E. Meissonier. Aleksander Gierymski pozostawił po sobie m.in. takie obrazy jak Żydówka sprzedająca owoce - 1880 rok, Brama na Starym Mieście - 1883 rok, Przystań na Solcu - 1883 rok, Święto Trąbek - 1884 rok oraz jego późniejsza wersja z 1888 roku. Ponadto Chłop niosący snop - 1895 rok, Pejzaż z Bronowic, Trumna chłopska (1894-1895).

Aleksander Kotsis (1836-1877). Kształcił się w Krakowie oraz Wiedniu. Na jego obrazach można znaleźć sceny powiązane z wsią (podkrakowską oraz podhalańską). Ponadto nie unikał tematów związanych z powstaniem styczniowym. Najsłynniejszymi jego obrazami są Ostatnia chudoba - 1870 rok, Dzieci przed chatą w górach - 1872 rok.

IMPRESJONIZM

Impresjonizm - ten kierunek w malarstwie oraz rzeźbie dominował pod koniec XIX wieku oraz na początku XX wieku. Jego ojczyzną podobnie jak realizmu była Francja. Tam rozpowszechnili go przede wszystkim młodzi malarze. Urządzili oni w 1874 roku wystawę w Paryżu. Wystawione tam dzieła zostały skrytykowane. Wobec tego - powstała grupa, która przyjęła nazwę od obrazu Claude Moneta Impresja - wschód słońca. W ruchu czołową rolę odgrywał właśnie wspomniany Monet. Później impresjonizm rozprzestrzenił się na inne kraje europejskie.

Cechą charakterystyczną było to, że impresjoniści nie nawiązywali do perspektywy linearnej. Ponadto wyraźnie podkreślali głębie kompozycji. Używali do tego jedynie barwy. Historycy sztuki uważają, że impresjonizm rozwinął się jako reakcja na akademicki realizm z drugiej połowy XIX wieku.

Najważniejsi przedstawiciele impresjonizmu:

Claude Monet (1840-1926). Jak już wspomniano - Francuz zasłynął obrazem z 1872 roku Impresja - wschód słońca. Od 1870 roku używał przede wszystkim czystymi i jasnymi barwami. Stosował też technikę szkicową. Ponadto pozostawił po sobie m.in. Stogi 1890-1891 rok, Topole 1891-1892 rok, Katedra w Rouen 1892-1894.

Alfred Sisley (1839-1899). Ten angielski malarz związany był z słynną grupą francuskich impresjonistów. Wyróżnikiem stały się jego pejzaże okolic Paryża. Najsłynniejsze jego obrazy to Śnieg w Louveciennes - 1874 rok oraz Powódź w Port-Marly - 1876 rok.

Camille Pissarro (1830-1903). Francuz wziął udział w słynnym wystąpieniu impresjonistów w 1874 roku. W twórczości skupił się na pejzażach, a także widokach miejskich (m.in. Paryża i Rouen).

Auguste Renoir (1841-1919). Ten francuski malarz kształcił się w Paryżu. Tam też poznał m.in. Moneta oraz Sisleya. Od około 1882 roku odszedł od impresjonizmu, a od 1913 zaczął rzeźbić. Jego najważniejsze obrazy to Diana Łowczyni - 1867 rok, Liza z parasolką - 1867 rok, Bazille przy sztalugach - 1867 rok, Sisley z żoną - 1868 rok, Maki -1873 rok, Loża - 1874 rok, Moulin de la Galette - 1876 rok, Huśtawka - 1877 rok, Pani Charpentier z dziećmi - 1878 rok, Śniadanie wioślarzy - 1881 rok,Kąpiące się 1883-1885 rok, Macierzyństwo - 1886 rok, Oda do kwiatów - ok. 1890 rok, Gabriela z różą - 1911 rok, Sąd Parysa - 1914 rok.

Edgar de Gas (1834-1917). Studiował w Paryżu. Później Francuz podróżował - do Włoch i Stanów Zjednoczonych. Najpierw tworzył portrety - m.in. Kobieta z chryzantemami - 1865 rok. Z biegiem lat chciał podkreślać chwilowe gesty i sytuacje. Jego autorstwa są m.in. takie obrazy jak Przed startem - 1862 rok, Absynt -1876 rok, Koniec arabeski - ok. 1880 rok, Dżokeje - 1881-1885 rok, Prasowaczki - 1884 rok, Różowe tancerki - 1885 rok, Błękitne tancerki - 1890 rok. De Gas był autorem wielu aktów kobiecych.

Berthe Morisot (1841-1895). Francuzka najczęściej w swoich pracach przedstawiała postacie kobiet i dzieci. Z impresjonistami związana od 1874 roku.

Mary Cassat (1844-1926). Amerykanka, która po zakończeniu studiów zamieszkała w Paryżu. W jej twórczości powtarzają się motywy związane z macierzyństwem, życiem domowym oraz dziećmi. Najsłynniejsze prace to: Lidia w loży - około 1879 roku, Pani Cassatt czytająca wnukom - 1880 rok, Dzieci na plaży - 1884 rok, Toaleta - 1889 rok, Kąpiel - około 1892 roku.

Warto też zaznaczyć, że impresjonizm widoczny jest w schyłkowej fazie twórczości Edouarda Maneta. Ponadto miał wpływ również na Paula Cezanne'a, Paula Gauguina, a także Vincenta van Gogha.