Wszystkie katastrofy żywiołowe, które ustawicznie nękają ludzi na całym świecie od początków istnienia naszego globu ziemskiego, nikną przy katastrofalnych skutkach trzęsień ziemi. Przeciwko wodom powodziowym możemy bronić się coraz bardziej skutecznie, poprzez budowę wałów ochronnych wzdłuż brzegów rzek oraz specjalnie do retencji nadmiaru wody przygotowanych przeciwpowodziowych zbiorników wodnych. Ostatecznie ludność zamieszkująca zagrożone zalewem obszary ulega ewakuacji. O przemieszczaniu się katastrofalnych w skutkach huraganów ludzie są współcześnie bardzo często uprzedzani poprzez apel radiowy, co szczególnie zaowocowało zmniejszaniem ilości ofiar śmiertelnych. Eksplozje wulkaniczne nie często są zjawiskami nagłymi i gwałtownymi jednocześnie, by nikt nie był w stanie zapobiec ich skutkom. W przypadku trzęsień ziemi zjawiska te mają miejsce bez jakiejkolwiek zapowiedzi i gdy występują ze znaczną siłą oraz na terenach gęsto zaludnionych - wywołują ogromne spustoszenie w mieniu i życiach ludzkich. W przeciągu zaledwie kilku minut, a czasami wystarczy jedynie kilka sekund, zawaleniu ulegają zabudowania całych miast, stając się jednocześnie miejscem wiecznego spoczynku tysiącom swoich mieszkańców.

Przed wiekami, gdy na kuli ziemskiej nie notowano tak znacznego zagęszczenia ludźmi powierzchni, konsekwencje nawet znacznych w siłę wstrząsów nie niosły katastrofalnych zniszczeń. I współcześnie również tak się zdarza, gdy trzęsienie ziemi występuje w okolicach słabo zaludnionych. Znaczne w siłę wstrząsy tektoniczne, notowane od momentu rozpoczęcia systematycznych badań oraz cyklu rejestracji tychże ruchów skorupy ziemskiej, odnotowano w sierpniu 1950 roku na terenach przygranicznych pomiędzy Indiami, Birmą i Tybetem, we wschodnich Himalajach. Waleniu ulegały wtedy całe zbocza gór powodując zatarasowanie dolin rzecznych, kładzenie pokotem lasów, rozwieranie wielkich rozpadlin. Ale miał oto miejsce na obszarach puszcz niezamieszkanych, pozbawionych prawie w całości większych osiedli mieszkalnych - przeminęło ono bez echa a pamięć o tych zdarzeniach odnotowana i zachowana jest jedynie u zapalonych naukowców.

Niekiedy naukowcy są zdolni do przewidzenia możliwości zaistnienia trzęsienia ziemi. Przykładowo w 1974 przewidzieli oni ruchy tektoniczne na terenie Chin, ocalając tym samym życie tysiącom ludzi. Przewidzieć trzęsienie ziemi nie zawsze jest możliwym przez sztab naukowców.

Nie cały glob ziemski nawiedzany jest przez powyższe klęski żywiołowe. Przestrzenne rozmieszczenie obszarów bezpośrednio narażonych na trzęsienia ziemi występuje w sąsiedztwie obszarów występowania czynnych lub drzemiących wulkanów. W obu przypadkach mamy do czytania z dwoma głównymi strefami najczęściej doświadczanymi przez powyższe katastrofalne zjawiska. Są nimi:

  • pierścień wokół Pacyfiku
  • strefa śródziemnomorska, rozciągająca się od wybrzeży Gibraltaru a ciągnąca się poprzez Morze Śródziemne, Azję Mniejszą, terytorium Iranu, Afganistanu, Himalajów do wysp Archipelagu Malajskiego.

Na tych obszarach występują młode góry i pęknięcia skorupy ziemskiej, gdzie po ostatnich ( w ujęciu geologicznym ) przemieszczeniach skorupy ziemskiej ruchy całkowicie nie uległy uspokojeniu, nie doszło ostatecznie do sytuacji całkowitej i stabilnej równowagi. Czasami położenie płyt oceanicznych wciąż jeszcze ulega zmianom, wywołuje to wstrząsy, stąd trzęsienia ziemi notowane są również w dalekich odległościach poza powyższymi strefami.

Trzęsienia ziemi generują dwa rodzaje fal. Pierwszymi z nich są fale właściwe, wibrujące wewnątrz skał oraz fale powierzchniowe, przecinające powierzchnię Ziemi podobnie jak fale przecinają powierzchnię morską lub oceaniczną. Fale właściwe są falami pierwotnymi, pulsującymi wewnątrz skorupy ziemskiej, podobnie jak wagony kolejowe mogą obijać się o siebie oraz fale wtórne, przypominające wijącą się kolejkę - zabawkę dziecięcą. Pewna ilość wstrząsów ziemskich jest związana w bezpośrednio z pęknięciami skorupy ziemskiej. San Francisco położone jest wielkim uskoku San Andreas, widocznym na powierzchni ziemi na długości kilkuset kilometrów, naśladując linię wybrzeża kalifornijskiego. Uskok ten przejawia formy życia w pewnych okresach czasu, ponieważ wybrzeża kalifornijskie były kilkakrotnie nawiedzane przez solne trzęsienia ziemi. Pęknięcia w skorupie ziemskiej są czasami tak głębokie, że stykają się ze strefą płynną złożoną z magmy oraz wspomagają jej przemieszczanie się do powierzchni ziemi pod postacią erupcji wulkanów.

Esencja trzęsienia ziemi polega na mających swe miejsce we wnętrzu ziemi przesunięciach mas skorupy ziemskiej, choć istnieje teoria, że jeszcze ludzkość nie do końca poznała wszystkie przyczyny wywołujące trzęsienia ziemi. Obszar, w którym powstają powyższe drgania, nazywany jest ogniskiem trzęsienia ziemi, lub z greckiego hipocentrum. Na podstawie długoletnich obserwacji i obliczeń wyciągnięto wnioski, dotyczące większości ognisk trzęsień ziemi - znajdują się one bowiem na głębokościach ponad 10 do kilkudziesięciu kilometrów, z czego najczęstszymi trzęsieniami ziemi są trzęsienia płytkie. Ale w historii ziemi występowały również trzęsienia bardzo głębokie, których ogniska znajdowały się na głębokości poniżej 700 kilometrów.

Fale sejsmiczne przemieszczają się z hipocentrum najpierw do powierzchni Ziemi do bezpośrednich obszarów położonych nad ogniskiem. Obszar ten nazywamy epicentrum. Oddalając się od epicentrum, słabną drgania oraz są one notowane tam coraz później. Z tego powodu skala największych zniszczeń ma miejsce na obszarach najbliżej położonych w stosunku do epicentrum, na tzw. obszarze epicentralnym, na którym najbardziej wyraźnie notowane jest działanie fal długich. Powierzchnia obszaru epicentralnego generowana jest przez określoną wielkość trzęsienia ziemi oraz głębokość, na której zalega ognisko trzęsienia ziemi.

Aby zmierzyć trzęsienie ziemi można posłużyć się 2 różnymi skalami: Richtera oraz zmodyfikowaną skalą Marcallego

  1. Skala Richtera wykorzystywana jest przy określaniu efektów energetycznych danego trzęsienia ziemi na terenie obszaru epicentralnego. Skala Richtera jest skalą logarytmiczną, wyrażającą intensywność trzęsienia ziemi wzrastającą o jednostkę, w przypadku, gdy grunt trzęsie się z siłą10-krotnie większą, a ognisko trzęsienia ziemi zdolne jest do wyzwolenia ponad 30-krotnie większej ilości energii.

Przytoczona poniżej skala ma za zadanie wskazywać prawdopodobne i spodziewane efekty trzęsienia ziemi przy zaistnieniu poszczególnych stopni intensywności zjawiska:

STOPIEŃ

MOŻLIWE SKUTKI

1

wykrywalne tylko za pomocą sejsmografów

2-3

ledwie wyczuwalne przez ludzi

4-5

może spowodować niewielkie szkody

6

dość niszczycielskie

7

duże trzęsienie ziemi

8-9

bardzo niszczycielskie trzęsienie ziemi

Skala Marcallego jest skalą zmodyfikowaną, służącą przy określaniu stopnia intensywności drgań powierzchni ziemi w określonym miejscu, które jest efektem zaistniałego trzęsienia ziemi. Określamy przez to odczuwalną intensywność trzęsienia ziemi. Sama skala w tym przypadku stanowi swoisty rejestr opisanych widocznych efektów trzęsienia ziemi.

INTENSYWNOŚĆ

MOŻLIWE SKUTKI

1

Nieodczuwalne dla ludzi.

2

Odczuwalne przez ludzi zamieszkujących wyższe piętra.

3

Zawieszone na ścianach przedmioty mogą się poruszać.

4

Zawieszone na ścianach przedmioty poruszają się, pojawia się drżenie okien i drzwi.

5

Odczuwalne na dworze. Małe przedmioty poruszają się.

6

Odczuwalne przez każdego. Poruszają się meble. Chwieją się drzewa i krzewy.

7

Ludzie z trudem utrzymują się na nogach. Budynki pękają

8

Powstają duże szkody w budynkach. Łamią się gałęzie drzew.

9

W gruncie tworzą się duże pęknięcia. Niektóre domy rozpadają się.

10

Obsuwa się powierzchnia ziemi. Liczne budynki leżą w gruzach.

11

Duże przekształcenia powierzchni ziemi, wyginają się szyny kolejowe.

12

Zniszczenia są niemal całkowite

Podczas trwania trzęsienia ziemi największa skala zniszczeń zawsze zaistnieje w obszarze otaczającym epicentrum. Największe straty oraz ogromna ilość ofiar śmiertelnych generowana jest poprzez silne trzęsienia ziemi, posiadające swe epicentra, położone na obszarach wielkich miast lub na obszarach im sąsiednich.

Oto wykaz najbardziej tragicznych w skutkach trzęsień ziemi w historii naszego globu ziemskiego:

  • 526 - Antiochia(Syria) - Śmierć około 250 tysięcy ludzi;
  • 1556 - Shaanxi (Chiny) - Śmierć około 830 tysięcy ludzi;
  • 1755 - Lizbona - zginęło około 30-70 tysięcy ludzi; liczne ofiary zabrało tsunami;
  • 1906 - San Francisco - dewastacja San Francisco; zginęło około 50 tysięcy ofiar;
  • 1908 - Messyna i Reggio - zginęło około 100 tysięcy ludzi;
  • 1920 - Gansu - katastrofalne trzęsienie ziemi na terenach pokrytych lessem w chińskiej prowincji Gansu; podczas trzęsienia ziemi powstały gigantyczne osuwiska ziemne, które pochłonęły tysiące ludzi zamieszkujących jamy wydrążone w lessach oraz spowodowały zatamowanie dolin rzek, powodując destrukcyjne powodzie;
  • 1923 - Tokio i Jokohama - zginęło wtedy około 250 tysięcy ludzi;
  • 1950 - Asam (Indie) - wśród wszystkich trzęsień ziemi w przeciągu ostatniego półwiecza było ono najsilniejszym, określonym na 8,6 stopni w skali Richtera;
  • 1976 - Chiny - zginęło prawie 242 tysiące ludzi;
  • 1988 - Armenia - Śmierć poniosło około 55 tysięcy ludzi;
  • 21 wrzesień 1999 - Tajwan - Trzęsienie ziemi zaklasyfikowane jako 7,3 stopnia w skali Richtera, pochłonęło prawie 2 000 ofiar;
  • 12 listopad 1999 - Szmir (Turcja) - trzęsienie ziemi zaowocowało liczbą 1500 osób rannych oraz około 300 osobami zaginionymi.