Maszyny proste są to urządzenia, które w swoim działaniu wykorzystują różne prawa fizyczne, tak aby używając jak najmniejszej siły przesunąć, podnieść lub rozszczepić jakieś ciało. Główną zasadą ich działania jest to, że praca jaką należałoby wykonać aby daną czynność wykonać jest zamieniona na tą samą pracę, jednak przy wykorzystaniu znacznie mniejszej siły, ale zwiększeniu drogi na której ta siła ma działać. Tak, więc, ważne jest aby pamiętać, że z fizycznego punktu widzenia maszyny proste nie zmniejszają potrzebnej pracy do wykonania określonej czynności, a jedynie ułatwiają człowiekowi jej wykonanie. Często się zdarza, że maszyny proste stanowią elementy składowe maszyn bardziej skomplikowanych.

Przykłady maszyn prostych:

- dźwignia jednostronna

- dźwignia dwustronna

- klin

- śruba

- bloczki

- równia pochyła

- przekładnia zębata

- kołowrót

Dźwignia

Dźwignie najczęściej stanowi kawałek pręta, deski, lub zwyczajny kij. Dźwignie bardzo często wykorzystywane są przy podnoszeniu bardzo ciężkich przedmiotów. Dźwignia sprawia, że aby podnieść dane ciało, możemy użyć siły dużo mniejszej, niż ciężar tego ciała. Oprócz tego, dźwignia może także służyć do przetaczania różnych przedmiotów, czy rozdzielania od siebie mocno ze sobą połączonych ciał, jak to jest w przypadku "łapy" służącej do wyciągania gwoździ.

Dźwignie możemy podzielić na dwa rodzaje, ze względu na to gdzie usytuowany jest punkt podparcia takiej dźwigni. I tak wyróżniamy:

- dźwignie dwustronną

- dźwignie jednostronną

Z punktu widzenia teoretycznego, za pomocą można by podnieść dowolny ciężar, o ile tylko miałoby się odpowiedniej długości dźwignię i punkt podparcia. Już sam Arystoteles powiedziała: "Dajcie mi tylko punkt podparcia, a poruszę Ziemię". Jednak w rzeczywistości jest to praktycznie niemożliwe. Otóż, każdy materiał charakteryzuje się określoną wytrzymałością. Więc kiedy ciężar ciała przekroczy wytrzymałość takiej dźwigni, to może dojść do jej zgięcia, a w ostateczności do jej złamania. Wracając jeszcze do słów Arystotelesa, to jak wszyscy doskonale wiemy, Ziemia już sama się porusza. Krąży ona wokół Słońca po orbicie, a dodatkowo obraca się wokół własnej osi. Więc nie ma potrzeby jej dodatkowo poruszać

Dźwignia dwustronna

Dźwignię dwustronną najczęściej tworzy kawałek drewna, belka, lub metalowy pręt. Oprócz tego w skład dźwigni wchodzi także punkt podparcia, który to powinien być niewielkim wzniesieniem, wystającym z podłoża. Punkt ten powinien znajdować się pomiędzy końcami belki. Punkt podparcia stanowi także punkt, wokół którego dźwignia może się obracać - wyznacza jej oś obrotu. Na jednym z końców dźwigni powinien się znajdować ciężar, który to zamierzamy podnieść.

Przy opisie sił działających na dźwignię korzysta się z dwóch pojęć - dwóch rodzajów sił:

- siła użyteczna - jest to siła która jest na potrzebna do określonej czynności (np. do podniesienia ciała) - jest to na ogół większa siła

- siła działania - jest to siła z jaką musimy podziałać na jeden z końców dźwigni, aby zamienić ją na siłę użyteczną

Dźwignia jednostronna

Dźwignia jednostronna także jest wykorzystywana do podnoszenia ciężkich przedmiotów, czy ich podważania. Jest to taki sam rodzaj belki, drążka, czy pręta, jak w przypadku dźwigni dwustronnej, jednak z tą różnicą, że punkt podparcia znajduje się na jednym z jej końców. W tym wypadku siła działania jest przyłożona po tej samej stronie osi obrotu co siła użyteczna.

Kołowrót

Zasada działania kołowrotu jest praktycznie identyczna z zasadą działania dźwigni. Różnica polega na tym, że korzystając z kołowrotu, można podnosić i przesuwać przedmioty na znaczne odległości. Poza tym kołowrót jest mechanizmem bardziej skomplikowanym od dźwigni, gdyż składa się z takich elementów, jak korba, wał, czy linka.

Kołowrót pod względem działania, może w pewnych momentach przypominać mechanizm działania dźwigni jednostronnej, a w innych dwustronnej.

Równia pochyła

Równia pochyła jest obiektem bardzo często wykorzystywanym przez nauczycieli do demonstracji podstawowych sił działających na ciało. Przez to też, równia stała się zmorą wszystkich uczniów, szczególnie w pierwszych ich etapach poznawania fizyki. Dzięki równi pochyłej można stosunkowo łatwo, z punktu widzenia nauczyciela wytłumaczyć uczniom, zasady, jakie stosuje się w mechanice do opisania sił działających na dane ciało.

Równia pochyła to najczęściej deska położona pod pewnym kątem do poziomu. Dzięki zastosowaniu równi pochyłej, możliwe staje się wyniesienie ciała obdarzonego ciężarem na znaczną wysokość, przy stosunkowo niewielkiej sile działającej na to ciało (mniejszej od jego ciężaru). Dzięki temu, że powierzchnia równi jest nachylona pod pewnym kątem do poziomu, siła ciężkości działająca na ciało rozkłada się na dwie składowe. Aby przesunąć ciało w górę równi musimy zastosować tylko siłę przewyższającą jedną z tych składowych. Chociaż droga w tym wypadku jest większa, niż gdyby to ciało bezpośrednio podnieść do góry, to siła do potrzebna na wyniesienie ciała na tą wysokość jest znacznie mniejsza. Z zastosowaniem równi pochyłej, spotykamy się na każdym kroku w naszym życiu codziennym. Np. aby umożliwić samochodem wjechanie na jakąś wysokość, buduje się drogi nachylone pod pewnym kątem do poziomu, ponieważ samochód nie mógłby wjechać na dane wzniesienie po pionowej ścianie. Samochód nie ma takiej mocy, aby pokonać własny ciężar, dlatego siła ciężkości musi zostać rozłożona za pomocą równi na składowe.

Klin

Klin jest szczególnym wykorzystaniem równi pochyłej. Jest on wykorzystywany do rozdzielania silnie ze sobą połączonych powierzchni, lub wręcz do rozdzielania ciał na części (np. do rozszczepiania kawałków drewna).

Klin jest bardzo efektywnym narzędziem, ponieważ może dostarczać bardzo dużego zysku na sile.