Energia potencjalna jest formą energii, którą posiada dane ciało z racji obecności w danym polu sił np. w polu grawitacyjnym czy elektrycznym. Jest zależna od położenia tego ciała w polu.

Przykładem może być energia potencjalna grawitacji.

Energię potencjalną ciała o masie m można obliczyć ze wzoru:

Zerową energię potencjalną przypisuje się takiemu położeniu ciała m, że znajduje się ono w nieskończonej odległości od Ziemi o masie M.

Oddziaływania grawitacyjne są przykładem sił zachowawczych. Siła jest zachowawcza gdy praca jaką wykona nad punktem materialnym poruszającym się po dowolnej drodze zamkniętej jest równa zeru, czyli ni zależy od toru ruchu.

Dla sił zachowawczych praca przy przejściu ciała z jednego stanu do drugiego równa jest zmianie energii potencjalnej ciała.

Stosunek grawitacyjnej energii potencjalnej danego ciała do masy tego ciała nazywa się potencjałem pola grawitacyjnego.

Z polem grawitacyjnym związana jest również wielkość wektorowa, zwana natężeniem pola grawitacyjnego. Zależy ono od źródła siły i charakteryzuje przestrzeń wokół niego.

Istnieje pewna prędkość zwana prędkością ucieczki, którą należy nadać ciału, aby oddaliło się od Ziemi w nieskończoność i nigdy nie powróciło. Jest to tzw. druga prędkość kosmiczna.