Choroby, których zakażenie następuje przez stosunek płciowy z osobą chorą nazywamy chorobami wenerycznymi. Do tych chorób o szczególnym znaczeniu społecznym zaliczamy: kiłę i rzeżączkę.

Sposób przeniesienia zakażenia odróżnia kiłę i rzeżączkę od innych chorób zakaźnych. Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że zakażenia pozapłciowe zdążają się bardzo rzadko i praktycznie nie mają znaczenia. Dzieje się tak dlatego, że zarazki wywołujące obie wymienione choroby, zarówno krętki blade, które są przyczyną kiły, jak i dwoinki rzeżączki, giną szybko poza organizmem człowieka. Są one bardzo wrażliwe na warunki zewnętrzne, przede wszystkim na wysychanie i zmiany temperatury. Jeśli znajdą się powietrzu, zwłaszcza w środowisku suchym, już po kilku minutach staja się niezdolne do zakażenia.

Prócz kiły i rzeżączki istnieje jeszcze wiele innych chorób przenoszonych droga płciową. Najczęściej spotykane to rzęsistkowica, czyli zakażenie pasożytem zwanym rzęsistkiem pochwowym, zakażenie dolnych odcinków narządu moczowo-płciowego różnego rodzaju bakteriami i grzybami chorobotwórczymi, a wreszcie wszawica łonowa. Nie maja one jednak tak dużego znaczenia społecznego, jak kiłarzeżączka: zazwyczaj nie powodują poważnych i długotrwałych następstw, nie były tez zaliczane do tradycyjnie pojmowanych chorób wenerycznych.

Kiłę i rzeżączkę spotyka się obecnie często zarówno w Polsce, jak i w innych krajach Europy i pozaeuropejskich. Na zakażenie narażeni są zwłaszcza ludzie młodzi.

Tak częste zakażenia wśród młodych ludzi spowodowane są w znacznej mierze niedostatecznym uświadomieniem inaczej grożącym niebezpieczeństwie kiły i rzeżączki. Bardzo niepokojącym zjawiskiem jest to, że wielu chorych wśród młodzieży, w wyniku nieświadomości, nie zgłasza się przez dłuższy czas do lekarza. Zdarza się to tez w skutek przeoczenia pierwszych zmian, czy też ich zlekceważenia i związania inaczej możliwością zakażania. Znaczna liczbę chorych, których choroba przeszła już okres utajony, udaje się wykryć dzięki badaniom serologicznym krwi, przeprowadzonym w różnych środowiskach. Wielu jednak chorych pozostaje nie wykrytych, a przecież kiła nieleczona może po latach grozić ciężkimi następstwami. Rzeżączka, chociaż ma przebieg łagodniejszy, nieleczona powodować może trwałe uszkodzenie zdrowia.

Podejrzenie choroby

W razie zauważenia na narządach płciowych jakichkolwiek zmian chorobowych, nawet pozornie niewinnych, należy niezwłocznie udać się do lekarza w celu zbadania. Pozwoli to na wykluczenie choroby lub na jej wczesne rozpoznanie i szybkie, całkowite wyleczenie oraz skrócenie czasu obserwacji koniecznej po leczeniu. Zaniedbanie leczenia naraża chorego na poważne następstwa.

Krętek blady

Kiłę wywołują zarazki zwane krętkami bladymi ze względu na ich spiralny kształt i białosrebrzysty wygląd pod mikroskopem. Krętki blade znajdują się obficie w wydzielinie ze zmian chorobowych, na powietrzu jednak, poza ustrojem, giną szybko, gdyż są one bardzo wrażliwe na wysychanie. Dlatego właśnie zakażenie kiłą następuje podczas stosunku płciowego. Zupełnie wyjątkowo, i to tylko w przypadkach rażącego zaniedbania zasad higieny, zakazić się można pośrednio, poprzez wspólne używanie różnych przedmiotów, np. przyborów toaletowych. W praktyce ta droga zakażenia nie ma znaczenia.

Przebieg kiły

Po upływie 2-4 tygodni od chwili zakażenia pojawia się miejscu, w którym zarazki wniknęły do organizmu, a więc najczęściej na narządach płciowych, mała niebolesna ranka, nazwana zmianą pierwotną. Równocześnie powiększają się gruczoły chłonne w pachwinach do wielkości wiśni, czy nawet śliwki. Są one przy ty twarde i niebolesne. U kobiety zmiana pierwotna może pozostawać niekiedy niezauważona, gdyż może się umiejscowić w wewnętrznych częściach narządów płciowych. Jest to pierwszy okres kiły.

Zmiana pierwotna po kilku tygodniach stopniowo goi się sama(jeszcze przed pojawieniem się wysypki lub, gdy wysypka już istnieje).

Po 9-10 tygodniach od chwili zakażenia na skórze występuje bardziej lub mniej wyraźna wysypka, w postaci plamek lub grudek, która zawyżaj nie swędzi i nie sprawia dolegliwości. Jest to tak zwany drugi okres kiły. Wysypka ta również inaczej czasem ustępuje sama bez leczenia, lecz może pojawić się ponownie w różnych postaciach, często sączących się, zajmujących wtedy głównie narządy płciowe, pachwiny i okolice odbytu, a w mniejszym stopniu tułów i kończyny.

Kiła jest chorobą poważną, nie sprawia choremu znaczniejszych dolegliwości, takich jak ból czy uporczywy świąd, a także wygląd zmian nieczynni wrażenia "groźnej choroby", w dodatku po pewnym czasie zmiany goja się same, bez leczenia. Ten brak dolegliwości oraz pozornie niewinny wygląd wczesnych zmian może być w niektórych przypadkach przyczyną zlekceważenia choroby przez osoby, które sądzą czasami, że groźna choroba musi mieć poważne, nasilone objawy.

Jeśli chory nie leczy się, choroba przechodzi w okres utajenia, rozwijając się nadal , mimo braku jakichkolwiek objawów. Te postać kiły nazywamy kiłą utajona. Chorobę można wykryć wówczas jedynie za pomocą serologicznego badania krwi.

Taki bezobjawowy stan trwa długo. Dopiero po kilku lub kilkunastu latach, a czasami jeszcze później dochodzić może ( jeśli chory nie przebył właściwego leczenia) do ciężkich zmian chorobowych. To stadium określamy nazwą kiły trzeciego okresu.

Te poważne i ciężkie zmiany rozwijają się stopniowo i w początkowym okresie ( nim dojdzie do pełnego ich rozwoju) nie są przez chorego zauważalne.

W kile trzeciego okresu proces chorobowy toczy się najczęściej w układzie nerwowym. Spowodować on może poważne uszkodzenia jak: wiąd rdzenia, objawiający się zaburzeniami ruchowymi, zanik nerwów wzrokowych, powodujący upośledzenie, a nawet utratę wzroku, oraz porażenie postępujące, które jest ciężka chorobą psychiczną.

Wystąpić mogą także zmiany w układzie krążenia, tzw. kiła sercowo-naczyniowa z zajęciem serca inaczej naczyń krwionośnych, a zwłaszcza aorty (tętnicy głównej); są to bardzo ciężkie zmiany, prowadzące niekiedy nawet do śmierci. Czasami powstają tzw. kilaki, tj. guzy w skórze, kościach, stawach, czy tez różnych narządach wewnętrznych, jak wątrobą, płuca, śledziona i inne.

Rzeżączka

Dwoinka rzeżączki

Rzeżączka, określana także nazwą tryper, jest również choroba zakaźna przenoszona drogą płciową. Występuje ona jeszcze częściej niż kiła. Wywołana jest drobnoustrój nazwany dwoinką rzeżączki, dwoinką Neissnera ( od nazwiska odkrywcy) lub gonokokiem.

Zakażenie następuje droga płciową, ponieważ poza organizmem gonokoki szybko giną, zaś, aby znaleźć dogodne warunki do rozwoju, muszą się one dostać na błonę śluzową narządu moczowo-płciowego i tam też w okresie początkowym rozwija się choroba.

Wprawdzie przebieg rzeżączki jest łagodniejszy niż kiły, lecz nie wolno jej lekceważyć. Nieleczona lub leczona zbyt późno prowadzi do poważnych i trwałych następstw w wyniku przejścia z stanu zapalnego na dalsze odcinki narządu moczowo-płciowego, a nawet uogólnienia się procesu chorobowego.

Leczenie rzeżączki

Leczenie rzeżączki w okresie początkowym jest skuteczniejsze i niezbyt długie. Prowadzone musi być jednak zawsze pod kierunkiem lekarza dermatologa. Konieczne jest nie tylko badanie mikroskopowe przed leczeniem, lecz także odpowiednia kontrola makroskopowa po leczeniu, ponieważ pewna liczba przypadków bywa oporna na leczenie, a ustąpienie objawów nie jest równoznaczne z wyleczeniem.

W przypadku niedostatecznego leczenia i zaniedbania kontroli mogą po leczeniu pojawić się różne komplikacje.

Najważniejszy lekiem w leczeniu rzeżączki jest penicylina. Jeśli zachodzi potrzeba stosuje się także inne leki.

Należy przestrzec stanowczo przed zażywaniem jakichkolwiek lekarstw na własną rękę, gdyż prowadzi to bardzo często do zatarcia obrazu choroby i w rezultacie ustalenie właściwego rozpoznania i leczenia bywa potem niezmiernie trudne.

Jak uniknąć zakażenia

Koła i rzeżączka są chorobami zakaźnymi przenoszonymi prze stosunki płciowe, wobec tego jedynym pewnym sposobem ustrzeżenia się zakażenia jest współżycie tylko z jednym partnerem, który oczywiście także stosuje w praktyce tę samą zasadę.