GALL ANONIM (XI-XII w.)

autor najstarszej kroniki polskiej w języku łacińskim. Prawdopodobnie był benedyktyńskim mnichem i wiele wskazuje na to, że na dwór Bolesława Krzywoustego przybył z Węgier, z klasztoru św. Idziego w Samogyvar. Nie był jednak Węgrem, ale prawdopodobnie Francuzem, gdyż klasztor w Samogyvar aż do XIII w. przyjmował wyłącznie Francuzów. Przydomek Gallus nadał mu w XVI w. kronikarz Marcin Kromer. Gall Anonim przybył do Polski na początku XII w. (na pewno przed rokiem 1113) i przebywał w kancelarii książęcej.

Kronika, którą Gall napisał, jest dziełem o bardzo dużej wartości historycznej i obejmuje czasy aż od legendarnego Popiela do rządów Bolesława Krzywoustego, choć kończy się dość gwałtownie w roku 1113. Autor skupił się szczególnie na rządach Bolesławów: Chrobrego, Śmiałego i Krzywoustego. Swoją relację kronikarz oparł na relacjach uczestników wydarzeń, tradycji ustnej i własnych spostrzeżeniach. Mimo bliskich związków z dworem księcia Bolesława Krzywoustego starał się obiektywnie przedstawić fakty, co jest szczególnie widoczne przy opisie konfliktu króla Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa czy charakterystyce Władysława Hermana.

Gall zdecydowanie popierał dążenia Krzywoustego do koronacji i był bardzo krytycznie nastawiony do Niemców i Czechów. Kronika powstała najpewniej w latach 1112-16 i jest podzielona na trzy księgi; w każdej z nich zawarta jest dedykacja w formie listu oraz wierszowany epilog. Napisana jest prozą, miejscami zrytmizowaną, a w tekście znajdują się też wstawki rymowane, jak np. tren o śmierci Bolesława Chrobrego. Wyraźnie widać, że autor wzorował się na średniowiecznej francuskiej tradycji kronikarskiej. Możliwe też, że kronika powstała na zamówienie, a na pewno głównym motywem jej napisania była dla autora nadzieja otrzymania nagrody materialnej, o którą dopomina się we wstępach do pierwszej i trzeciej księgi. Wyraźnie stawia też Krzywoustemu za wzór hojność Chrobrego i Śmiałego. Nie wiadomo, dlaczego kronika urywa się nagle na wypadkach 1113 r., ale wiele do myślenia daje przedmowa do trzeciej księgi, w której autor skarży się na nieprzychylność kapelanów książęcych i na to, że nie może już liczyć na opiekę dotychczasowych protektorów - biskupa Pawła i kanclerza Michała. Najstarszym zachowanym odpisem kroniki Galla Anonima jest rękopis z XIV w.

Gama Vasco da (ok. 1460-1524) - portugalski żeglarz i odkrywca. W lipcu 1497 r. objął dowództwo nad wyprawą do Indii zorganizowaną przez króla portugalskiego Manuela I Szczęśliwego. Był pierwszym żeglarzem, który zdecydował się płynąć do Indii wzdłuż brzegów Afryki. 22 XI dotarł do Przylądka Dobrej Nadziei, a następnie, żeglując wzdłuż wschodniego wybrzeża Afryki, dopłynął do Malinali (port w Afryce na północ od Mombasy). Tutaj dzięki życzliwości szejka wyprawa dostała arabskiego sternika, który bezpiecznie pokierował statki aż do portu Kalikat (płd.-zach. Indie), gdzie dotarli 23 V 1498 r. Vasco da Gama zawarł z miejscowym władcą traktat handlowy i 28 VIII wyruszył w drogę powrotną z dużym ładunkiem korzeni. Droga powrotna była jednak znacznie trudniejsza i Portugalczycy stracili dwa okręty, a ze 170-osobowej załogi powróciło 55 uczestników wyprawy. Do Portugalii dotarli 10 VII 1499 r. Ich wyczyn był ważnym przełomem, gdyż przetarł Europejczykom właściwą drogę do Indii i umożliwił ekspansję w Azji. W uznaniu zasługi król w lutym 1502 r. mianował Vasco da Gamę "admirałem mórz indyjskich". W tym samym roku żeglarz na czele 1500 ludzi i 21 statków podjął drugą wyprawę do Indii. Zorganizowano wtedy portugalskie faktorie handlowe w Afryce i Indiach (Mozambik, Koczina, Kananur), zbombardowano Kalikat (mszcząc w ten sposób wymordowanie Portugalczyków przez tubylców) i podpisano pokój z władcą Kocziny. W 1503 r. powrócił do Portugalii, gdzie od króla otrzymał tytuł hrabiego Vidigueriny. Już pod koniec życia - w 1524 r. - otrzymał od króla Jana III stanowisko wicekróla Indii. Jeszcze w tym samym roku przypłynął do Kocziny, lecz zmarł po czterech miesiącach rządów. Jego ciało sprowadzono do ojczyzny w 1539 r.