Przejdź na stronę główną Interia.pl

Przestrogi dla Polski

Stanisław Wawrzyniec Staszic

Biografia autora

Stanisław Wawrzyniec Staszic (Staszyc) urodził się 6 XI 1755 roku w Pile. Pochodził z rodziny mieszczańskiej. Dom Staszica był zamożny, dlatego od samego początku zamierzeniem rodziców było solidne wykształcenie syna.

Edukację zaczął od szkoły parafialnej w Pile, następnie uczęszczał do szkoły średniej w Poznaniu, a po niej do seminarium duchownego, również w Poznaniu. Debiutował w roku 1779, wydając drukiem wspólną edycję przekładu traktatu L. Racine'a Religia i poematu Woltera O zapadnieniu Lizbony.

Był pisarzem wszechstronnie wykształconym, przede wszystkim w naukach przyrodniczych. Studiował na uniwersytetach w Lipsku, Getyndze i w paryskim College de France. Tu zetknął się z ideami oświecenia. Szczególny wpływ na osobowość Staszica odegrały kontakty z G. L. Buffonem, którego Epoki natury przełożył, opatrzył uwagami i wydał w 1786 roku. Zaczął też prowadzić badanie geologiczne, najpierw w czasie wędrówki po Alpach, potem w Polsce.

W 1781 roku wrócił do kraju i został nauczycielem dzieci byłego kanclerza, Andrzeja Zamoyskiego. Nieszlacheckie pochodzenie zamykało Staszicowi drogę do kariery urzędniczej i wyższych dostojeństw kościelnych. Rok 1782 przyniósł mu doktorat obojga praw i katedrę języka francuskiego w Akademii Zamojskiej. Na kilka lat objął też probostwo w Turbinie. Pod wpływem atmosfery domu, lektur, rozmów ze światłym mecenasem i własnych przemyśleń, powstały dwa pierwsze oryginale dzieła Staszica: Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787) i Przestrogi dla Polski (1790). Wydano je bezimiennie.

Od kwietnia 1790 do grudnia 1791 roku podróżował wraz z Zamoyskim po Europie. Z wyprawy tej przywiózł dziennik pełen ciekawych uwag. Po powrocie do kraju poświęcił się pracy naukowej. Opisał kopalnię srebra w Olkuszu, prowadził zakrojone na szeroką skalę badania geologiczne w okolicach Kielc, w Tatrach i na Podhalu. W 1801 roku osiadł w Warszawie i zaczął aktywną działalność w życiu publicznym. Wziął udział w pracach nad ukonstytuowaniem Towarzystwa Przyjaciół Nauk - został fundatorem jego kolejnych siedzib, a od 1808 roku przewodniczącym. Ponadto cały czas prowadził badania geologiczne, ich efektem są cenne naukowo rozprawy ogłaszane od 1810 roku w Rocznikach TPN. W 1806 roku sporządził mapę geologiczną Polski, a w 1815 roku wydał O ziemiorodztwie Karpatów i innych gór i równin Polski. Dziełem tym zyskał sobie miano ojca geologii polskiej. Po opisaniu jednej z wypraw w Tatry (1805), uznano go także za pioniera taternictwa. Dokonał również pierwszego wejścia na Łomnicę.

W roku 1807 ogłosił bezimienną broszurę O statystyce Polski, w której opisał perspektywę kraju w granicach przedrozbiorowych z silną władzą ludzi, ale z pominięciem odpowiedzialnej za rozbiory magnaterii.

W lutym 1807 roku został członkiem Izby Edukacyjnej, w czerwcu - Dyrekcji Skarbowej, w listopadzie 1808 referendarzem przy Radzie Stanu, a w 1810 radcą stanu.

W roku 1816 Staszic utworzył Hrubieszowskie Towarzystwo Rolnicze. Uregulował w swoim majątku kwestię chłopską. Uwolnił od pańszczyzny i obdarzył ziemią 329 chłopów, przeznaczając pozostałą część gruntów (lasy, stawy, tartak, cegielnie, młyny i magazyny) na własność wspólną. Stał się tym samym prekursorem spółdzielczości chłopskiej w Europie. Zobowiązał też chłopów do prowadzenia kasy pożyczkowej, szkół i szpitala, opieki nad sierotami, inwalidami i starcami oraz fundowania stypendiów dla najzdolniejszej młodzieży. Za tę działalność został odznaczony najwyższymi polskimi orderami: św. Stanisława I Klasy (1815) i Orła Białego (1818).

W 1815 roku wydał Myśli o równowadze politycznej w Europie. Ponadto kontynuował swoją działalność jako członek Rady Stanu, Komisji Oświecenia i Komisji Spraw Wewnętrznych oraz dyrektor Dyrekcji Przemysłu i Kunsztów. Był propagatorem kształcenia zawodowego, pomysłodawcą m.in. niedzielnych szkół dla rzemieślników. Ponadto z jego inicjatywy powstała w 1816 roku w Kielcach Szkoła Akademiczno-Górnicza, a w 1826 roku Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego (zalążek projektowanej politechniki).

Niezależnie od aktywności politycznej przez wiele lat pracował nad dziełem swojego życia - poematem historiozoficznym Ród ludzki, w którym przedstawił schemat dziejów ludzkości, gdzie historia jest procesem rozwojowym, opartym na czynnikach społeczno-ekonomicznych. Ponadto tłumaczył wiele dzieł, m.in. Iliadą Homera, powieść rycerską Floriana Numa Pompiliusz, drugi król Rzymu oraz pracę Thomasa Pochwała Marka Aurelego.

Zmarł w Warszawie 20 I 1826 r., a jego pogrzeb przybrał charakter manifestacji. Został pochowany na Bielanach w pobliżu kościoła Kamedułów.

Biografia autora

Stanisław Wawrzyniec Staszic (Staszyc) urodził się 6 XI 1755 roku w Pile. Pochodził z rodziny mieszczańskiej. Dom Staszica był zamożny, dlatego od samego początku zamierzeniem rodziców było solidne wykształcenie syna.

Edukację zaczął od szkoły parafialnej w Pile, następnie uczęszczał do szkoły średniej w Poznaniu, a po niej do seminarium duchownego, również w Poznaniu. Debiutował w roku 1779, wydając drukiem wspólną edycję przekładu traktatu L. Racine'a Religia i poematu Woltera O zapadnieniu Lizbony.

Był pisarzem wszechstronnie wykształconym, przede wszystkim w naukach przyrodniczych. Studiował na uniwersytetach w Lipsku, Getyndze i w paryskim College de France. Tu zetknął się z ideami oświecenia. Szczególny wpływ na osobowość Staszica odegrały kontakty z G. L. Buf-fonem, którego Epoki natury przełożył, opatrzył uwagami i wydał w 1786 roku. Zaczął też prowadzić badanie geologiczne, najpierw w czasie wędrówki po Alpach, potem w Polsce.

W 1781 roku wrócił do kraju i został nauczycielem dzieci byłego kanclerza, Andrzeja Zamoyskiego. Nieszlacheckie pochodzenie zamykało Staszicowi drogę do kariery urzędniczej i wyższych dostojeństw kościelnych. Rok 1782 przyniósł mu doktorat obojga praw i katedrę języka francuskiego w Akademii Zamojskiej. Na kilka lat objął też probostwo w Turbinie. Pod wpływem atmosfery domu, lektur, rozmów ze światłym mecenasem i własnych przemyśleń, powstały dwa pierwsze oryginale dzieła Staszica: Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787) i Przestrogi dla Polski (1790). Wydano je bezimiennie.

Od kwietnia 1790 do grudnia 1791 roku podróżował wraz z Zamoyskim po Europie. Z wyprawy tej przywiózł dziennik pełen ciekawych uwag. Po powrocie do kraju poświęcił się pracy naukowej. Opisał kopalnię srebra w Olkuszu, prowadził zakrojone na szeroką skalę badania geologiczne w okolicach Kielc, w Tatrach i na Podhalu. W 1801 roku osiadł w Warszawie i zaczął aktywną działalność w życiu publicznym. Wziął udział w pracach nad ukonstytuowaniem Towarzystwa Przyjaciół Nauk - został fundatorem jego kolejnych siedzib, a od 1808 roku przewodniczącym. Ponadto cały czas prowadził badania geologiczne, ich efektem są cenne naukowo rozprawy ogłaszane od 1810 roku w Rocznikach TPN. W 1806 roku sporządził mapę geologiczną Polski, a w 1815 roku wydał O ziemiorodztwie Karpatów i innych gór i równin Polski. Dziełem tym zyskał sobie miano ojca geologii polskiej. Po opisaniu jednej z wypraw w Tatry (1805), uznano go także za pioniera taternictwa. Dokonał również pierwszego wejścia na Łomnicę.

W roku 1807 ogłosił bezimienną broszurę O statystyce Polski, w której opisał perspektywę kraju w granicach przedrozbiorowych z silną władzą ludzi, ale z pominięciem odpowiedzialnej za rozbiory magnaterii.

W lutym 1807 roku został członkiem Izby Edukacyjnej, w czerwcu - Dyrekcji Skarbowej, w listopadzie 1808 referendarzem przy Radzie Stanu, a w 1810 radcą stanu.

W roku 1816 Staszic utworzył Hrubieszowskie Towarzystwo Rolnicze. Uregulował w swoim majątku kwestię chłopską. Uwolnił od pańszczyzny i obdarzył ziemią 329 chłopów, przeznaczając pozostałą część gruntów (lasy, stawy, tartak, cegielnie, młyny i magazyny) na własność wspólną. Stał się tym samym prekursorem spółdzielczości chłopskiej w Europie. Zobowiązał też chłopów do prowadzenia kasy pożyczkowej, szkół i szpitala, opieki nad sierotami, inwalidami i starcami oraz fundowania stypendiów dla najzdolniejszej młodzieży. Za tę działalność został odznaczony najwyższymi polskimi orderami: św. Stanisława I Klasy (1815) i Orła Białego (1818).

W 1815 roku wydał Myśli o równowadze politycznej w Europie. Ponadto kontynuował swoją działalność jako członek Rady Stanu, Komisji Oświecenia i Komisji Spraw Wewnętrznych oraz dyrektor Dyrekcji Przemysłu i Kunsztów. Był propagatorem kształcenia zawodowego, pomysłodawcą m.in. niedzielnych szkół dla rzemieślników. Ponadto z jego inicjatywy powstała w 1816 roku w Kielcach Szkoła Akademiczno-Górnicza, a w 1826 roku Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego (zalążek projektowanej politechniki).

Niezależnie od aktywności politycznej przez wiele lat pracował nad dziełem swojego życia - poematem historiozoficznym Ród ludzki, w którym przedstawił schemat dziejów ludzkości, gdzie historia jest procesem rozwojowym, opartym na czynnikach społeczno-ekonomicznych. Ponadto tłumaczył wiele dzieł, m.in. Iliadą Homera, powieść rycerską Floriana Numa Pompiliusz, drugi król Rzymu oraz pracę Thomasa Pochwała Marka Aurelego.

Zmarł w Warszawie 20 I 1826 r., a jego pogrzeb przybrał charakter manifestacji. Został pochowany na Bielanach w pobliżu kościoła Kamedułów.

Potrzebujesz pomocy?

Renesans (Język polski)

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu.

Polityka Cookies. Prywatność. Copyright: INTERIA.PL 1999-2020 Wszystkie prawa zastrzeżone.