Poligrafia to dział gospodarki zajmujący się wszystkimi przemysłowymi technikami druku. Potocznie poligrafię nazywa się drukarstwem. Zajmuje się przede wszystkim wytwarzaniem wyrobów drukarskich, zarówno oprawionych jak i nieoprawionych. Wyróżnia się dwa główne procesy poligraficzne, czyli przygotowanie samego druku, oraz jego oprawa, czyli praca introligatorska.

Samo drukowanie także dzieli się na wiele różnych klas, wszystko to zależy nie tylko od tego, jaka technika druku została użyta, ale także od formatu pracy.

Druk jest to wielokrotne odbicie obrazu z formy drukowej na podłoże drukowe (np. na papier). Potocznie nazywana drukiem jest również każda kopia, czyli odbitka drukowa.

Drukowanie tym różni się od przepisywania, że jest procesem, w którym naraz, z jednej formy drukowej tworzone jest wiele odbitek danego obrazu lub tekstu. Podłożem druku nie musi być papier. Często jest to na przykład tektura, folia, zarówno plastikowa, jak metalowa, a także na przykład materiały typu bawełna (często drukuje się na koszulkach). Odbicie obrazu lub tekstu na podłożu jest możliwe dzięki specjalnym barwnikom, którymi powleczona jest forma drukarska, zwanym farbami drukarskimi.

Chociaż obecnie cały proces składania stron i tworzenia odbitek drukarskich jest wykonywany przez maszyny, warto uzmysłowić sobie, jak drukowanie wyglądało setki i tysiące lat temu. W błędzie są ludzie, którzy uważają, że druk został wymyślony przez Gutenberga. Już w ósmym wieku pojawiały się pierwsze odbitki drukarskie. Wówczas jednak technika druku była bardzo nieekonomiczna i dlatego księgi drukowane tą techniką były bardzo drogie, niedostępne dla mas. Otóż technika ta polegała na tym, że wszelkie strony tekstu oraz ilustracje były ryte w drewnianej płycie wielkości strony w mającej powstać księdze. To, co w piętnastym wieku wynalazł Johannes Gensfleisch zum Gutenberg, był nie tyle druk sam w sobie, co wspaniała, nowatorska jak na tamte czasy technika druku wykorzystująca pojedyncze, ruchome czcionki, które można było wykorzystywać wiele razy, a które umieszczało się w specjalnych ramach. Dzięki temu druk stał się o wiele tańszy, ponieważ nie trzeba było osobno wycinać w drewnie całych stron, a tylko pojedyncze litery.

Johannes Gutenberg swojego odkrycia dokonał w Strasburgu, tam też po raz pierwszy światło dzienne ujrzały druki wykonane jego rewolucyjną techniką. Po spektakularnym początku kariery Gutenberg przeprowadził się do Moguncji. Tam stworzył profesjonalną drukarnię, zajmującą się nie tylko dziełami kościelnymi, ale także świeckimi. Około roku 1455 w pracowni Gutenberga powstała pierwsza wersja drukowana Biblii. Biblia Gutenberga została wydrukowana w około 160 kopiach, z których kilka zachowało się do dziś. Oprócz tego, Biblia Gutenberga w kilkudziesięciu kopiach została wydrukowana z wykorzystaniem pergaminu zamiast papieru. Niestety pomysł oddania Biblii masom narodu nie spodobał się urzędnikom. Gutenberg został zmuszony do zamknięcia drukarni i zakończenia swojej działalności. Jeden z największych dobrodziejów Renesansu zmarł nędzy około roku 1468.

Techniki drukowania

W nowoczesnej poligrafii wyróżnia się kilka podstawowych technik drukowania. Podział ten związany jest przede wszystkim z tym, które części formy drukarskiej biorą udział w obijaniu farby drukarskiej na podłożu, a także jak położone są względem siebie części, które drukują i te niedrukujące. Biorąc to wszystko pod uwagę, można mówić o trzech rodzajach druku: druk wypukły, wklęsły i płaski.

Drukowanie płaskie wykorzystuje głównie techniki świetlnie i fotoelektryczne. Najważniejszą techniką płaskiego drukowania jest światłodruk, czyli inaczej fototypia lub heliotypia. Jak wskazuje nazwa, elementy które służą do drukowania i elementy niedrukujące leżą na tym samym poziomie, a to, gdzie "przykleja" się farba drukarska zależy od tego, które miejsca na formie drukarskiej zostały naświetlone, a które nie. Dzięki temu jedne fragmenty przyciągają, a inne odpychają drobinki farby. Jest to bardzo dobre rozwiązanie, coraz częściej stosowane, ponieważ jedna forma po "rozświetleniu" czy "rozmagnesowaniu" nadaje się ponownie do użytku, co zmniejsza koszty drukowania.

Drukowanie wypukłe wykorzystuje czcionki, w których część, która ma być odbita na papierze nieco wystaje ponad formę drukarską. Łatwo zaobserwować tę technikę druku w świecie - bazują na niej wszelkie pieczątki. Farba drukarska jest rozprowadzana po całej formie, jednak do podłoża drukarskiego dotykają tylko te wypukłe części. Takie czcionki są kontynuacją pomysłu Johannesa Gutenberga.

Drukowanie wklęsłe jest chyba najbardziej egzotyczną techniką drukowania. W tej technice w formie tworzone są wgłębienia, które potem pracowicie i precyzyjnie wypełniane są farbą drukarską. Ponieważ ta technika wymaga precyzji, jest często wykorzystywana w druku artystycznym, w takich technikach jak miedzioryt czy heliograwiura.

Klasyfikacja drukowania

Powyższe techniki drukowania to tylko jedna ze stron klasyfikacji techniki druku. Kolejnym kryterium, jakie przyjmuje się przy klasyfikacji jest rodzaj maszyn, które wykorzystuje się do drukowania.

I tak w zależności od tego, jak wygląda podłoże drukowania wyróżnia się drukowanie arkuszowe, które wykorzystuje gotowe, przycięte do konkretnego formatu arkusze papieru lub innego materiału drukarskiego, oraz drukowanie zwojowe, gdzie medium drukowania jest podłoże odwijane z rolek.

Poza tym można wyróżnić druk jednostronny oraz dwustronny, w zależności od tego, czy zadrukowane są obie strony kartki, czy tylko jedna.

Kolejnym podziałem może być podział na drukowanie płaskie i rotacyjne. Drukowanie płaskie wyróżnia się tym, że forma drukarska jest w nim płaska (nie mylić z techniką płaskiego drukowania), zaś przy technice drukowania rotacyjnego forma przybiera kształt walca, cylindra lub kuli. W drukowaniu rotacyjnym forma jest zwykle giętka, wykonana z metalu lub tworzyw sztucznych - polimerów.

Istnieje także klasyfikacja rodzaju drukowania ze względu na to, w jaki sposób farba drukarska jest przenoszona z formy na podłoże drukarskie. Kiedy odbywa się to bezpośrednio, technikę nazywa się bezpośrednią. Czasem jednak wykonuje się przeniesienie obrazu na pośrednią formę (na przykład na formę płaską z cylindrycznej), a dopiero potem obraz odbijany jest na papierze czy folii. Taką technikę nazywa się pośrednią.

Najczęściej wykonuje się druk monochromatyczny, czyli wykorzystujący tylko jeden kolor dla wydrukowania odbitki, najczęściej jest to kolor czarny. Coraz częściej jednak spotyka się druk kolorowy, gdzie cała feeria barw jest tworzona dzięki nakładaniu się na siebie trzech barw podstawowych oraz czerni.

Druk wielobarwny jest techniką wcale nie nową, ponieważ została ona wprowadzona i była stosowana już około wieku szesnastego. Wykorzystuje ona fakt nakładania się i mieszania ze sobą barw podstawowych. Aby uzyskać druk kolorowy, zamiast jednej formy drukarskiej używa się czterech, które mają na sobie kolory żółty, czerwony, niebieski i czarny. Odpowiednie miejsca na tych formach pokrywa się farbami tak, by mieszały się one ze sobą, jeśli potrzebny jest jakiś kolor pośredni.

Formaty papieru

Często zastanawiamy się, jakie wymiary ma papier określony symbolami A, B i C. Właściwie znamy tylko format A4 (papier kancelaryjny) oraz B5 ("zeszytowy"). Numer przy literce mówi, ile razy należy złożyć podstawową, zerową wersję danego formatu, aby otrzymać format "z numerkiem".

Poniższa tabelka rozwiewa wszystkie wątpliwości:

Format

Szerokość

Wysokość

A0

841mm

1189mm

A1

549mm

841mm

A2

420mm

594mm

A3

297mm

420mm

A4

210mm

297mm

A5

148mm

210mm

A6

105mm

148mm

B0

1000mm

1400mm

B1

700mm

1000mm

B2

500mm

700mm

B3

350mm

500mm

B4

250mm

350mm

B5

175mm

250mm

B6

125mm

175mm

C0

917mm

1297mm

C1

648mm

917mm

C2

458mm

648mm

C3

324mm

458mm

C4

229mm

354mm

C5

162mm

229mm

C6

114mm

162mm