Jedną z form działania administracji publicznej jest decyzja administracyjna. Jest ona jednym z wielu rodzajów aktów administracyjnych. Stanowi istotny instrument sterowania procesami społeczno-gospodarczymi. Można, więc decyzję traktować jako akt woli organu administracji publicznej, którego celem jest organizowanie społeczeństwa. Decyzja może zezwalać lub nie pozwalać na określone zachowania, zawsze stanowi akt wyboru między przewidzianymi w prawie opcjami, często jest to wybór alternatywny.

Decydentem jest podmiot podejmujący decyzje, a więc podmiot posiadający uprawnienia do wyboru określonej alternatywy. Poprzez decydenta należy rozumieć nie tylko osobę, ale także całą strukturę organizacyjną.

W postępowaniach mających na celu wydawanie decyzji biorą udział różne podmioty administracji publicznej. Procedura ta jest sformalizowana, często jednak zdarza się, że współpraca tych podmiotów jest nieformalna. Rezultatem całego postępowania jest decyzja, powstała na wskutek działalności więcej niż jednego podmiotu wpływającego na jej treść. Współczesna administracja stosuje coraz częściej rozwiązania systemowe, które są brane pod uwagę także w teorii decyzji. Stanowisko to pomaga wyjaśnić istotę i sens całej procedury decyzyjnej w społeczeństwie, które ma nowe potrzeby i oczekiwania względem działalności administracji. Ułatwia także, zrozumienie relacji pomiędzy funkcjonowaniem administracji publicznej a podmiotami spoza administracji wraz z określeniem wpływu tych podmiotów na podejmowaną decyzje. Jakość tej formy działalności administracji jest w dużym stopniu uzależniona od zorganizowania tego systemu i każdorazowej procedury decyzyjnej. Regulacja prawna tego procesu jest uzależniona od władz ustawodawczych danego kraju. W polskim systemie prawnym uregulowany jest on przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, który jest bardzo sformalizowany.

Procedura podejmowania decyzji składa się z szeregu różnych etapów. Pierwszym i zasadniczym jest określenie zakresu i przedmiotu przyszłej decyzji, jej celów, wzięcie pod uwagę wszelkich czynników determinujących ten akt woli organu.

Determinanty decyzyjne mogą być różnego rodzaju np. polityczne, psychologiczne oraz techniczne. Z uwagi na ścisłe powiązania działań administracji publicznej z polityką przy procedurze decyzyjnej nieunikniony jest wpływ systemu społeczno - politycznego. Determinanty psychologiczne wynikają z faktu, iż decyzje podejmowane są przez ludzi. Nie można pominąć również wpływów i uwarunkowań powiązanych z różnego rodzaju metod wydawania decyzji optymalnych w danej sprawie.

Proces decyzyjny to wybór pomiędzy różnymi opcjami, co oznacza, że zostanie wybrana ta, która względem decydenta jest właściwa w danej sytuacji, czyli nadrzędna nad pozostałymi możliwościami. Oznacza to również, że decyzja ma charakter subiektywny, gdyż to podmiot wydający dany akt musi zrównoważyć dwie wartości słuszny interes strony oraz interes publiczny. Kodeks postępowania administracyjnego zawiera zasady postępowania, które maja służyć zarówno decydentowi jako pewnego rodzaju wskazówki przy podejmowaniu decyzji oraz podmiotowi ubiegającemu się o wydanie tego aktu zapewniając mu w ten sposób podstawę do ochrony jego interesu. Zasady postępowania administracyjnego mają szczególne znaczenie w decyzjach tzw. uznaniowych, czyli takich, w których mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym.

Rozważając nad systemem decyzyjnym nie można zapomnieć o spornym charakterze decyzji. Często, bowiem nadając komuś dane prawo inny podmiot go nie uzyskuje, lub odbywa się to niejako jego kosztem. W tym przypadku mamy do czynienia z sporem indywidualnym jednostek spoza administracji. Spory dotyczą również pracowników organizacji tzw. konflikty wewnątrzorganizacyjne. Istnieją także spory pomiędzy organami, a ich przedmiotem jest właściwość miejscowa lub rzeczowa. Pozytywny spór ma miejsce, gdy dwa organy o innej właściwości miejscowej bądź rzeczowej zobowiązują się do wydania danej decyzji, natomiast spór negatywny ma miejsce, gdy żaden z nich nie podejmuje się wydania pożądanego aktu.

Struktura organizacyjna aparatu administracyjnego, podobnie jak struktury niepublicznych organizacji, powoduje powstawanie różnego rodzaju sporów o naturze czysto pracowniczej. Przykładami mogą tu być konflikty płacowe, spory wynikające z niewłaściwego podziału pracy itp. Mogą mieć one różny charakter bądź jawny bądź ukryty. W przypadku konfliktów w procedurze podejmowania decyzji, ujawnienie ich może przyczynić się do niewskazanych prób manipulacyjnych ze strony podmiotów zainteresowanych wynikiem tego procesu. Procedura wydawania decyzji administracyjnych jest, więc uzależniona od sprawnego systemu organizacyjnego całego aparatu administracyjnego.

Formą działania administracji publicznej są akty planowania. Procesem prowadzącym do wydania takiego aktu jest planowanie, natomiast jego efektem jest plan, czyli dokument zwierający ogólne założenia, co do realizacji celów tego planu. W literaturze zwraca się szczególna uwagę na uzależnienie systemu decyzyjnego od dobrego planowania. Tu jednak mamy do czynienia z planami prawnymi, czyli ustawowo nakazanymi aktami, tworzonymi dla określenia kierunków rozwoju społecznego na danym obszarze tudzież finansów publicznych. Powstają one nie tylko dla dobrego funkcjonowania władzy, ale także dla lepszego jej kontrolowania. Kontrola ta dotyczy podmiotów administracji publicznej. Podejmując ten temat należy jednak pamiętać o drugiego rodzaju kontroli, czyli tej, która dotyczy realizacji określonych założeń. Często, bowiem działalność ludzka odbiega od najskuteczniejszego wykonania planu. Należy, więc poprzez kontrolę określić pewne odchylenia i błędy by móc je skutecznie i szybko naprawić już na etapie planowania, za pomocą wyspecjalizowanych w tym celu organów kontrolnych, a także na etapie realizacji, jeżeli zajdzie taka potrzeba. Podmioty administracyjne mając to na uwadze bardziej przykładają się do należytego podejmowania działań planistycznych i przyczyniają się do poprawienia działalności administracji.

Tworzenie planów w funkcjonowaniu administracji publicznej ma istotne znaczenie. Jest to, bowiem jedna z form jej działania. Podstawowym planem o oddziaływaniu ogólnokrajowym jest budżet państwa. Ma on ogromne znaczenie dla kraju i jego obywateli. Dużą ilość aktów normatywnych stanowią akty wykonawcze do ustawy budżetowej. Na ich podstawie podejmowane są różnego rodzaju decyzje dotyczące poszczególnych osób. Wraz ze wzrostem rozwoju cywilizacyjnego zwiększyło się zapotrzebowanie na plany w jednostkach administrujących. Ewoluował także ich charakter, teraz maja one formę zadaniową. Dokonując klasyfikacji planów możemy wyróżnić ich następujące rodzaje: plany krótkoterminowe, średnioterminowe, długoterminowe. Plany krótkoterminowe mają charakter wykonawczy, a więc obejmują planowanie środków. Plany średnioterminowe to np. plany dotyczące stabilizacji gospodarki. Nie mogą one dotyczyć zbyt krótkiego ani zbyt długiego okresu ze względu na niestabilny charakter gospodarczy. Plany przekraczające okres dziesięcioletni stanowią planowanie długoterminowe.

Kontynuując klasyfikację planów należy wspomnieć również o planach ramowych oraz planach wykonawczych. Plany ramowe nie podlegają bezpośredniemu wykonaniu, ponieważ ich postanowienia są realizowane przez kolejne plany cząstkowe. Natomiast planowanie wykonawcze jest podstawą do podejmowania indywidualnych decyzji. Przykładem może być plan o warunkach zabudowy i rozgospodarowania terenu, który jest ogólnym planem a na jego podstawie wydawane są indywidualne decyzje. W klasyfikacji możemy także wyróżnić plany imperatywne i plany indykatywne. Plany imperatywne to takie, których adresat jest prawnie zobowiązany do ich wykonania. Plany indykatywne natomiast wskazują pewne ogólne cele albo wyznaczają granice danego zagadnienia.

Planowanie jest etapem procesu decyzyjnego o szczególnym znaczeniu. Dotyczą one przyszłych zdarzeń i mają charakter generalny oraz całościowo podejmują dane zagadnienie. Konsekwencją tego jest odmienność procedury planistycznej od procedury uregulowanej w Kodeksie postępowania administracyjnego. Pierwszy etap postępowania planistycznego powinien obejmować określenie zakresu planu. Determinowany on jest różnymi czynnikami, aby więc podjąć jakiekolwiek działania planistyczne należy zidentyfikować nieprawidłowości, które mogą powodować różnego rodzaju zagrożenia w przyszłości.

Kolejnym etapem planowania jest sformułowanie celów, które mają być osiągnięte poprzez wykonanie planu. Następnie przechodzimy do etapu pozyskiwania środków i realizacji przyjętych założeń. Tę fazę procesu planowania można też określić jako planowanie alternatyw. Charakterystyczne dla procesu planowania jest to, że nie można poprzestać na przyjęciu tylko jednego środka. Plan stanowi zbiór różnych środków wzajemnie od siebie zależnych. W rozwiązywaniu skomplikowanych problemów planistycznych można się posłużyć elektroniczną techniką przetwarzania danych. Minusem jest fakt, że ma ona jednak ograniczone zastosowanie.

Różnicą między podejmowaniem decyzji planistycznych a podejmowaniem decyzji jednostkowych jest taka, że te pierwsze wymagają znacznie większej ilości informacji. Jakość planów zależy, bowiem w znacznym stopniu od tego, czy podmiot planujący ma do dyspozycji odpowiednie informacje.

Plany w zasadzie nie kształtują bezpośrednio stosunków społecznych i gospodarczych, ale mają ogromny wpływ pośredni na nie. Założenia planu powinny być determinowane konkretnymi wzorcami zachowań gdyż wpływają na różnego rodzaju decyzje jednostkowe lub akty normatywne. Ważnym elementem jest również organizacja odpowiedniego systemu decyzyjnego.

Powracając do tematu kontroli podkreślić należy jeszcze raz, że powinna występować ona zarówno na etapie przygotowania planu, jak i jego realizacji. Na etapie planistycznym należy w szczególności kontrolować, czy założone cele są możliwe do osiągnięcia. W kolejnej fazie czy zostały zrealizowane, według założeń. Plan powinien być elastyczny na wypadek potrzeby wprowadzania do niego późniejszych poprawek. Często są one nieuniknione, gdyż szybko zmieniająca się sytuacja polityczna i gospodarcza zmusza do zmiany celów bądź sposobów ich realizacji.

Zestawiając ze sobą różne formy działalności administracji publicznej należy podkreślić, że działalność planistyczna ma szczególny charakter. Związana jest, bowiem z następującymi czynnikami: sposobem wyrażania założeń planu, odpowiedniej wewnętrznej strukturze planu, powiązaniami pomiędzy postanowieniami planistycznymi a innymi rozstrzygnięciami porządku prawnego. Jest także pewną prognozą na przyszłość, a nie tak jak w przypadku chociażby decyzji odpowiedzią na dany stan faktyczny.