3. 6. Sytuacja na Bliskim Wschodzie po II wojnie światowej

 1. Geneza konfliktu na Bliskim Wschodzie

a. Palestyna od stuleci była zamieszkała przez Arabów

b. pod koniec XIX w. powstała idea syjonizmu, głosząca potrzebę utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie

c. w 1917 r. państwa ententy wydały tzw. deklarację Balfoura, dającą Żydom nadzieję na utworzenie państwa

d. po I wojnie światowej do Palestyny zaczęli napływać Żydzi z Europy i Ameryki

 2. Powstanie państwa Izrael

a. w 1947 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ podjęło decyzję o podziale Palestyny między Arabów i Żydów

b. w 1948 r. Żydzi proklamowali utworzenie państwa Izrael

– pierwszym premierem i budowniczym państwa był Dawid Ben Gurion

– stolicą państwa Izrael został Tel Awiw

– państwo żydowskie korzystało z pomocy żydowskiej diaspory

– ważnym elementem gospodarki Izraela były rolnicze spółdzielnie – tzw. kibuce

 3. Wojna o niepodległość Izraela

a. sprzeciw arabski doprowadził do wybuchu tzw. wojny o niepodległość Izraela, która trwała od 1948 do 1949 r.

b. wojna o niepodległość zakończyła się zwycięstwem Izraela, w wyniku czego

– Izrael powiększył swoje terytorium

Arabowie zmuszeni do opuszczenia terenów zajętych przez Izrael zamieszkali w tzw. obozach dla uchodźców

 4. Kryzys sueski - 1956 r.

a. geneza kryzysu sueskiego

– w 1954 r. władzę w Egipcie objął Gamal Abdel Naser

– Naser związał się z ZSRS i wspierał opór Palestyńczyków przeciw Izraelowi

– w 1956 r. ogłosił nacjonalizację Kanału Sueskiego

b. nacjonalizacja Kanału Sueskiego wywołała w 1956 r. interwencję zbrojną Wielkiej Brytanii i Francji

– wojska brytyjsko-francuskie bez trudu pokonały armię egipską

– atak na Egipt wywołał jednak reakcję Stanów Zjednoczonych i ZSRS, która zmusiła Anglików i Francuzów do wycofania się z Egiptu

 5. Eskalacja konfliktu bliskowschodniego

a. konflikt izraelsko-palestyński ulegał umiędzynarodowieniu

– Izrael był popierany przez Stany Zjednoczone i państwa zachodnie

– państwa arabskie były wspierane przez ZSRS i cały blok wschodni

b. wojna sześciodniowa – 1967 r.

– 5 VI 1967 r. wojska izraelskie przeprowadziły uderzenie uprzedzające na Egipt, Syrię i Jordanię

– w wyniku sześciodniowych działań wojska izraelskie zajęły wzgórza Golan, Zachodni Brzeg  oraz Synaj

c. wojna Jom Kippur

– atak wojska egipskich i syryjskich na Izrael – 6 X 1973 r. (święto Jom Kippur – Dzień Pojednania)

– mimo zaskoczenia po kilku dniach wojska izraelskie opanowały sytuację

 6. Sytuacja na Bliskim Wschodzie na przełomie XX i XXI w.

a. zakończenie konfliktu izraelsko-egipskiego

– w 1978 r. został zawarty układ w Camp David

– w 1979 r.  później podpisano pokój egipsko-izraelski, na mocy którego Egipt odzyskał półwysep Synaj

– prezydent Egiptu Anwar as-Sadat i premier Izraela Menachem Begin otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla

– wkrótce jednak Anwar as-Sadat został zabity przez islamskich terrorystów

b. w 1964 r. Palestyńczycy utworzyli Organizację Wyzwolenia Palestyny (OWP)

– przywódcą został Jasir Arafat

– OWP prowadziła działalność terrorystyczną (m.in. atak na sportowców izraelskich w czasie olimpiady w Monachium w 1972 r.)

c. w 1987 r. wybuchło powstanie Palestyńczyków – tzw. intifada,

 7. Rewolucja islamska w Iranie

a. w Iranie rządy sprawował przywódca szyitów – szach Mohammad Reza

– szach wprowadzał korzystne dla kraju reformy gospodarcze

– jednak opór społeczny wywoływał  brutalny i okrutny sposób sprawowania władzy

b. w 1979 r. w Iranie wybuchła rewolucja

– po ucieczce szacha władzę w Iranie przejęli muzułmańscy fundamentaliści, którym przewodził Ruhollah Chomejni, który ogłosił się ajatollahem (religijnym przywódcą)

1. Na przełomie lat 50-ych i 60-ych rywalizacja między USA a ZSRS zaostrzyła się

a. za prezydentury gen. Dwighta Eisenhowera USA wzmogły politykę antykomunistyczną

– zwiększyły wydatki na zbrojenia

– nasiliły działalność CIA (amerykańskiej Centralnej Agencji Wywiadowczej)

– wspierały państwa opierające się wpływom ZSRS

b. ZSRS zwiększył swój potencjał militarny

– 1949 r. – ZSRS przeprowadził pierwszą udaną próbę z bombą atomową

– 4 X 1957 r. umieścił na orbicie okołoziemskiej pierwszego sztucznego satelitę

 2. Kryzys kubański – 1962 r.

a. w 1959 r. władzę na Kubie przejął Fidel Castro

– po przejęciu władzy Fidel Castro zaczął wprowadzać system wzorowany na ZSRS

– w 1961 r. w Zatoce Świń przeprowadzono nieudaną operację, której celem było obalenie rządów Castro

b. w 1962 r. na Kubie zostały zainstalowane sowieckie wyrzutnie rakiet z głowicami jądrowymi

c. prezydent USA John Fitzgerald Kennedy ogłosił blokadę morską i zagroził ZSRS wojną

d. przywódca ZSRS Nikita Chruszczow podjął decyzję o wycofaniu wyrzutni rakiet z Kuby

 3. Wojna w Wietnamie

a. po wycofaniu się Francji w Indochinach powstały dwa państwa wietnamskie

– komunistyczny Wietnam Północny – Demokratyczna Republika Wietnamu (DRW)

– prozachodni Wietnam Południowy

b. wybuch wojny w Wietnamie (1955-1975)

– w Wietnamie Południowym zaczęła działać komunistyczna partyzantka – Vietcong

–  z pomocą Wietnamowi Południowemu przyszły wojska amerykańskie

c. prezydent Richard Nixon podjął decyzję o wycofaniu wojsk amerykańskich z Wietnamu

d. w 1975 r. wojska DRW ponownie zaatakowały Republikę Wietnamu i ją opanowały.

 4. sytuacja w ZSRS za Leonida Breżniewa

a. w 1964 r. Leonid Breżniew zastąpił Nikitę Chruszczowa na stanowisku I sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego

b. KGB (Komitet Bezpieczeństwa Publicznego) nasilił działania przeciwko tzw. dysydentom

c. w 1975 r. w Helsinkach został podpisany kat końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie

 5. Interwencja wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji – 1968 r.

a. w 1968 r. Alexander Dupček rozpoczął wdrażanie reform demokratycznych w Czechosłowacji – była to tzw. praska wiosna

b. 20 sierpnia 1968 r. wojska Układu Warszawskiego wkroczyły do Czechosłowacji pod pretekstem obrony socjalizmu – w operacji tej brały udział również wojska polskie

3. 8. Początki integracji europejskiej

 1. Demokratyzacja Europy Zachodniej

a. w Niemczech został obalony faszyzm i rozpoczęła się budowa demokracji

b. Włochy po abdykacji króla Wiktora Emanuela III przekształciły się w republikę

c. przemiany polityczne we Francji

– w 1958 r. wprowadzono nową konstytucję

– nowa konstytucja dała początek V Republice Francuskiej z silnią prezydenturą

– na czele republiki stanął Charles de Gaulle

d. przemiany polityczne w Portugalii

– w 1970 r. zmarł dyktator Portugalii – António de Oliveira Salazar

– w wyniku tzw. rewolucji goździków w Portugalii ustanowiono demokratyczną republikę

e. przemiany polityczne w Hiszpanii

– w 1975 r. zmarł dyktator gen. Francisco Franco

– po śmierci dyktatora w Hiszpanii ustanowiono monarchię parlamentarną – królem został Juan Carlos

 2. Konsolidacja Europy Zachodniej

a. w Europie Zachodniej do połowy lat 70-ych trwał intensywny rozwój gospodarczy

b. na rozwój gospodarczy Europy Zachodniej miał realizowany od 1947 r. plan Marshalla

– plan Marshalla polegał na udzielaniu krajom europejskim pomocy gospodarczej

– państwa korzystające z pomocy utworzyły Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC)

– OEED przekształciła się w Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

c. Belgia, Holandia i Luksemburg po wojnie utworzyły Beneluks

 3. Osoby, które miały największy wpływ na integrację Europy nazywamy Ojcami Europy

– Robert Szuman – minister spraw zagranicznych Francji

– Jean Monnet – francuski ekonomista

– Konrad Adenauer – kanclerz Republiki Federalnej Niemiec

– Alcide de Gasperi – premier Włoch

 4. W 1950 r. we Francji Robert Schuman ogłosił tzw. plan Szumana

 5. Powstanie Unii Europejskiej

a. w 1952 r. powstała Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS):

– Francja

– Republika Federalna Niemiec (RFN)

– Belgia

– Holandia

– Luksemburg

– Włochy

b. w 1957 r. państwa EWWiS zawarły tzw. traktaty paryskie, na mocy których powstały:

– Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG)

– Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom)

c. w lutym 1992 r. został zawarty traktat w Maastricht

– na jego mocy w 1993 r. powstała Unia Europejska

– przygotował wprowadzenie wspólnej waluty – euro

d. najważniejsze instytucje Unii Europejskiej

– Parlament Europejski

– Rada Europejska

– Komisja Europejska

e. w kolejnych latach do procesu integracji włączały się nowe państwa europejskie

 6. W 1985 r. został podpisany układ w Schengen o stopniowym znoszeniu kontroli na wewnętrznych granicach.

1. Rewolucja obyczajowa

a. podłoże rewolucji obyczajowej

–  postęp cywilizacyjny – zwłaszcza w zakresie środków masowego przekazu – radio, telewizja

– wzrost dobrobytu, a wraz z nim nowych oczekiwań

– rozwój i rozpowszechnienie edukacji

b. młodzież coraz częściej odrzucała zastany porządek społeczny i dążyła do ustanowienia własnego

c. nowe oczekiwania od życia i rewolucja seksualna podważyły dotychczasową rolę rodziny

– wynalezienie pigułki antykoncepcyjnej wpłynęło na zmianę obyczajów seksualnych

– wzrosło przyzwolenie dla aborcji

– wzrosła liczba rozwodów

– wzrosła liczba związków nieformalnych

d. rewolucji obyczajową odzwierciedlały nowe zjawiska w muzyce – np. twórczość zespołów:

– The Beatles

– The Rolling Stones

– The Animals

– The Doors

 2. Ruchy kontestatorskie

a. subkultury młodzieżowe powstały na fali kontestacji norm społecznych

b. ruch hipisowski

c. punk

d. nowe zjawiska w muzyce młodzieżowej w latach 70-ych

– hard rock (np. zespoły: Deep Purple i Black Sabbath)

– punk rock (np. zespół Sex Pistols)

e. w 1968 r. w wielu krajach zachodnich miał miejsce masowy bunt młodzieży studiującej

 3. Walka z segregacją rasową w Stanach Zjednoczonych i Republice Południowej Afryki

a. segregacja rasowa nadal występowała w stanach południowych USA

b. przeciwko segregacji rasowej występował pastor Martin Luther King

– Marthin Luther King stosował metodę biernego opou – bojkot, marsze protestacyjne

– w 1964 r. w USA ustanowiono przepisy likwidujące segregację rasową

– Marthin Luther King w 1964 r. otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla

– w 1968 r. Marthin Luther King został zamordowany

 4. Znaczenie Soboru Watykańskiego II

a. Sobór Watykański II został zwołany w 1962 r. przez papieża Jana XXIII, a swoje obrady zakończył za pontyfikatu Pawła VI

b. jednym z celów było zahamowanie procesów laicyzacji

c. przykładowe reformy Soboru Watykańskiego II

– wprowadził do liturgii języki narodowe

– odtąd podczas mszy i nabożeństw kapłani stali twarzą do wiernych

– cofnięcie ekskomunik wydanych wobec siebie przez Kościoły katolicki i prawosławny w 1054 r.

3. 4. Daleki Wschód po II wojnie światowej

 1. Powstanie Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL)

a. w czasie II wojny światowej w Chinach dyktatorską władzę sprawował przywódca Kuomintangu (Partii Narodowej) Czang Kaj-szek

b. w czasie wojny wzrosło znaczenie komunistów, którym przewodził Mao Zedong

c. w 1946 r. wybuchła wojna domowa, która zakończyła się zwycięstwem komunistów

d. 1 X 1949 r. komuniści proklamowali powstanie Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL)

 2. Rządy Mao Zedonga w Chinach

a. Mao Zedong sprawował władzę w ChRL jako przywódca Komunistycznej Partii Chin (KPCh)

b. w 1958 r. z polecenia Mao Zedonga Chiny przystąpiły do realizacji tzw. Wielkiego Skoku

– był to program przyśpieszonej industrializacji

– polityka Wielkiego Skoku zakończyła się niepowodzeniem i spowodowała wielki głód w Chinach

c. w 1966 r. w ChRL rozpoczęła się tzw. rewolucja kulturalna

– miała na celu zniszczenie idei konkurencyjnych wobec komunizmu

– w celu realizacji rewolucji kulturalnej powstała tzw. Czerwona Gwardia

– indoktrynacji społeczeństwa służyła tzw. Czerwona książeczka, zawierająca myśli Mao Zedonga

 2. Wojna koreańska 1950-1953 r.

a. po wojnie Korea została podzielona wzdłuż 38. równoleżnika

– na północy od niego powstała komunistyczna Koreańska Republik Ludowo-Demokratyczna (KRL-D)

– na południe od niego powstała Republika Korei

b. 25 VI 1950 r. na polecenie Kim Ir Sena wojska KRL-D zaatakowały Republikę Korei

– Rada Bezpieczeństwa ONZ podjęła decyzję o udzieleniu pomocy Republice Korei

– do Korei zostały skierowane wojska amerykańskie pod dowództwem gen. Douglasa MacArthura

– oddziałom północnokoreańskim z pomocą przyszły Chiny

c. w 1953 r. ustanowiono linię demarkacyjną wzdłuż 38. równoleżnika

 3. Wyzwolenie Indochin

a. po klęsce Japonii do Indochin wrócili Francuzi jako do swojej kolonii

b. do walki z Francuzami przystąpił Viet Ming (Liga Niepodległości Wietnamu) z Ho Szi Minem na czele

c. wojska Viet Minhu w 1954 r. odniosły decydujące zwycięstwo w bitwie pod Dien Bien Phu

d. na mocy porozumienia zawartego w 1954 r.  na konferencji genewskiej powstały cztery niepodległe państwa:

– Wietnam (później podzielony na prozachodni Wietnam Południowy i komunistyczny  Wietnam Północny)

– Laos

– Kambodża