Spis treści:

Nagroda Nobla z fizyki 2026 – uchwycenie cząstek wszechświata 

Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała Nagrodę Nobla 2026 Francisowi Halzenowi, który położył podwaliny pod zupełnie nowy typ astronomii. Co oznacza jego odkrycie? Wykorzystano w nim lodowiec na biegunie południowym do wychwytywania tajemniczych cząstek zwanych neutrinami, co oznacza, że zgodnie z badaniem Francisa Halzena lód może być używany do śledzenia cząstek wszechświata. Jak wyglądają szczegóły tego nagrodzonego odkrycia? Przeprowadzone badania miały decydujący wpływ na Obserwatorium Neutrinowego IceCube, gdzie zespół naukowców na czele z Francusem Halzenem udowodnił, że z pozoru nieuchwytne cząstki z wszechświata mogą zostać przechwycone. Jak to możliwe? 

“Gdy neutrino zderza się z jądrem atomowym, wytwarza błysk światła, który czujniki mogą śledzić w przezroczystym lodzie lodowcowym. Lód bieguna południowego ma wiele zalet, ponieważ jest wolny od różnych rodzajów zakłóceń, a obszar jest geologicznie stabilny, bez trzęsień ziemi. (...) Neutrina docierają do nas bez zmiany kierunku i utraty energii. Oznacza to, że mogą przekazywać informacje, które nie są dostępne w żaden inny sposób”, jak czytamy w komunikacie prasowym Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Co to odkrycie oznacza dla nas? Interakcje neutrin mogą wpłynąć na poszerzenie wiedzy z zakresu gwałtownych warunków, w których mogą powstawać wysokoenergetyczne neutrina, co daje możliwość poznania nieznanych wcześniej zjawisk kosmicznych.

Kto otrzymał Nagrodę Nobla w 2025 roku?  

To niezwykłe wyróżnienie zostało przyznane Johnowi Clarkeowi, Michelowi H. Devoretowi oraz Johnowi M. Martinisowi za "odkrycie makroskopowego tunelowania mechaniczno-kwantowego i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym". Na czym polegało to dokonanie? Ich badania stały się dowodem na to, że zjawiska kwantowe, potrafią również zaistnieć w większych układach, czyli nawet takich, które mieszczą się w ludzkiej dłoni. Nagrodzeni Noblem fizycy w 2025 roku zbudowali obwód elektryczny z nadprzewodników, który składał się z elementów nadprzewodzących połączonych cienką izolacją. Właśnie w nim wystąpiło zjawisko tunelowania, które według standardowych praw fizyki nie powinno się wydarzyć. Co to odkrycie wniosło dla ludzkości? Takie dokonanie pozwala na opracowanie nowych technologii, a najbardziej może być to przydatne w m.in. kryptografii kwantowej.

Co warto wiedzieć o historii Nagród Nobla z fizyki? 

Nagrody Nobla z fizyki są przyznawane od 1901 roku, a wśród laureatów znajduje się także Maria Skłodowska-Curie wraz z mężem Pierrem Curie, którzy otrzymali to wyróżnienie w 1903 roku "w uznaniu niezwykłych zasług, jakie wykonali poprzez wspólne badania nad zjawiskami promieniowania odkrytymi przez profesora Henriego Becquerela". Ciekawostką w historii tej dziedziny jest także to, że najstarszy laureat Arthur Ashkin otrzymując Nobla w 2018 roku miał już 96 lat, a został nagrodzony "za przełomowe wynalazki w dziedzinie fizyki laserów". Natomiast najmłodszy laureat Nobla w dziedzinie fizyki z 1915 roku, Lawrence Bragg miał podczas ogłoszenia wyników tylko 25 lat, a uhonorowano go "za ich zasługi w analizie struktury krystalicznej za pomocą promieni rentgenowskich". Warto dodać, że Nagrody Nobla z fizyki nie przyznano tylko w 1916, 1931, 1934, 1940, 1941 i 1942 roku. 

Źródło: bryk.pl, nobelprize.org. 

Magdalena Skawińska 

Przeczytaj także:

Nobel z medycyny 2026. Znamy nazwiska laureatów

Jak powstaje medal Pokojowej Nagrody Nobla?

Nobliści urodzeni w Polsce. O nich zwykle nie uczą w szkołach