Kryzys zaufania do CKE. Nauczyciele chcą jasnych zasad oceniania matury

Co dalej z zasadami oceniania matury z języka polskiego? Centralna Komisja Egzaminacyjna dostała "żółtą kartkę" od polonistów, a przy tym traci zaufanie ich oraz abiturientów. List otwarty o potrzebie jasnych zasad oceniania i rzetelnej weryfikacji wyników matury z języka polskiego nie pozostawia wątpliwości.

Spis treści:

Zasady oceniania egzaminu maturalnego z języka polskiego – brak fair play?
Skutki niejasności kryteriów matury. Dezorientacja i problemy z odwołaniem?
Konsekwencje działań CKE. Wnioski polonistów

Zasady oceniania egzaminu maturalnego z języka polskiego – brak fair play?

Czy naprawdę podczas egzaminu dojrzałości z języka polskiego "(...) maturzysta znajduje się wówczas w sytuacji sportowca biorącego udział w zawodach, w których zasady gry są niejasne, a co gorsza – niektóre z nich ustala się już po zakończeniu rozgrywki"? Poloniści i polonistki, którzy są także egzaminatorami OKE wystosowali do Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej list otwarty, który zaznacza potrzebę wprowadzenia jasnych zasad oceniania i rzetelnej weryfikacji wyników matury z języka polskiego, ponieważ obecne kryteria spowodowały kryzys zaufania względem CKE. Czy naprawdę zasady oceniania prac abiturientów wzbudzają wątpliwości i wymagają zmian? Lista do naprawy jest długa.

Formuła 2023 egzaminu maturalnego według polonistów pozostawia z roku na rok spore pole do interpretacji, które zależnie od egzaminatora może być subiektywne, czego przykładem jest kryterium KLiK (Kompetencje literackie i kulturowe). Oznacza to, że zasady oceniania prac opublikowane przez CKE mogą być interpretowane nieprecyzyjnie lub sposób nietransparentny, co wpływa na wynik egzaminu. Co więcej, zasady oceniania matur z języka polskiego są nieprzewidywalne ,a to oznacza, że często podczas wypowiedzi pisemnej na maturze pojawia się w jej ocenie problem ciągłości standardu, co również nie pokrywa się z oficjalnymi materiałami CKE, na podstawie których poloniści przygotowują maturzystów. Warto dodać, że wątpliwości pedagogów wzbudza też m.in. sposób oceniania notatki syntetyzującej, jak również znaczenie pojęcia „struktury dzieła” i kryterium dotyczącego kompozycji wypracowania.

Skutki niejasności kryteriów matury. Dezorientacja i problemy z odwołaniem?

Warto pamiętać, że takie niejasności powodują dezorientację nie tylko polonistów, ale przede wszystkim egzaminatorów oraz szczególnie maturzystów. Ponadto w liście polonistów skierowanym do CKE oraz MEN czytamy:

"Zwracamy uwagę na wyraźną różnicę pomiędzy sposobem objaśniania części kryteriów w materiałach odnoszących się do roku 2024 a sposobem ich stosowania prezentowanym podczas szkoleń egzaminatorów i obserwowanym w analizowanych przez nas przypadkach z sesji 2026. Co szczególnie istotne, nauczyciele będący egzaminatorami mogli zetknąć się z tym sposobem interpretowania kryteriów dopiero podczas szkoleń organizowanych już po przeprowadzeniu egzaminu. Nauczyciele niebędący egzaminatorami nie mieli natomiast dostępu do tych wytycznych. Z aktualnym sposobem stosowania części kryteriów mogli zetknąć się dopiero podczas wakacji, gdy zgłaszali się do nich uczniowie po wglądach do swoich prac maturalnych. Taki sposób przedstawiania nowej interpretacji kryteriów oceniania uznajemy za wyjątkowo nietransparentny, zwyczajnie nieuczciwy wobec uczniów, nauczycieli oraz egzaminatorów". Jednak to nie koniec skutków niejasnych kryteriów oceny matury, ponieważ istnieje możliwość odwołania się od wyniku matury, co powinno rozwiązać problem niewłaściwej interpretacji pracy na korzyść zdającego, ale jak się okazuje ta procedura również jest wadliwa.

"Z przykrością zauważamy, że jakość odpowiedzi okręgowych komisji egzaminacyjnych na pisma zgłaszające potrzebę zweryfikowania egzaminacyjnej punktacji budzi bardzo wiele zastrzeżeń zarówno na poziomie merytorycznym, jak i etycznym. W przeanalizowanych przez nas przypadkach wiele odpowiedzi skierowanych do odwołujących się maturzystów jest pisanych nie w tonie bezstronnego uzasadnienia, ale jako protekcjonalna polemika ze zdającym. Zdarza się, że weryfikatorzy demonstrują swoją przewagę, ironizują i krytykują adresata za samą próbę zakwestionowania oceny. Jest to szczególnie naganne ze względu na asymetrię relacji: pismo wystawia instytucja dysponująca władzą nad wynikiem egzaminu, a jego odbiorcą jest maturzysta korzystający z ustawowego prawa do weryfikacji".

Konsekwencje działań CKE. Wnioski polonistów

Czy utrzymujący się chaos w systemie oceniania prac maturalnych z języka będzie miał poważne konsekwencje? Poloniści i polonistki wskazują, że niejasne kryteria oceniania prac maturalnych z języka polskiego wpływają na frustrację uczniów, ale też nauczycieli, a przede wszystkim obniżają autorytet wszystkich pracowników oświaty . Warto dodać, że niejasna ocena prac maturzystów wpływa również na ich dalszą ścieżkę edukacji, a poloniści zwracają uwagę na to, że takie działania:

"Uniemożliwiają wielu maturzystom podjęcie wybranych studiów. Można mieć również wątpliwości, czy na uczelnie, w wyniku opisanych przez nas zjawisk, zawsze dostają się najlepsi maturzyści, czy raczej ci, którzy mieli w danym roku więcej szczęścia, ponieważ ich prace okazały się w większym stopniu zgodne z aktualnym sposobem rozumienia kryteriów oceniania wprowadzanym przez instytucje odpowiedzialne za organizację egzaminów".