Politeizm, czyli inaczej wielobóstwo, jest wiarą w istnienie wielu bogów. Przez religie takie jak judaizm, chrześcijaństwo czy islam uznawany jest za ciężki grzech. Co warto wiedzieć na temat politeizmu? Czy dalej istnieją wyznawcy wielu bogów?

Czym jest politeizm i skąd się wywodzi?

Politeistycznymi religiami można nazwać te, które w swym panteonie (ogóle bóstw) mają istoty boskie o różnym zakresie kompetencji w naturze, społeczeństwie, gospodarce czy sferze prywatnej. Politeizm nie jest więc jedynie religią, która dopuszcza istnienie wielu bóstw.

Aby dobrze zrozumieć politeizm, należy pamiętać, że według wierzących istnieją liczni bogowie, mający zdefiniowane cechy osobowości i sfery działalności. Należą do nich m.in.: bóstwa uraniczne, czyli te, które sprawują pieczę nad przyrodą nieożywioną i władają niebem; bóstwa telluryczne, bóstwa przyrody nieożywionej, które władają sferą ziemską.

Politeistyczne bóstwa w mitach rodzą się, zakochują, walczą, zdobywają moce i je tracą. Rzadko kiedy są wszechwiedzące oraz wszechmogące, choć są dużo silniejsze od ludzi i zazwyczaj się z nimi nie utożsamiają. Dobrym przykładem jest m.in. Posejdon, bóg morza.

Zdarza się, że w religiach z rozbudowanymi panteonami poszczególni bogowie obdarzani są funkcjami, które potem tracą. Czasami otrzymują nowe kompetencje, a innym razem przechodzą w stan spoczynku. Do dziś można zaobserwować, że niektórzy bogowie przesuwani są na dalszy plan, a jeśli przestają pełnić jakąkolwiek istotną funkcję, nazywa się im mianem „boga bezczynnego”.

Politeizm związany był dawniej z kulturami np. starożytnego Egiptu, Grecji, Chin, Indii czy Mezopotamii. Niestety, nie jesteśmy dziś w stanie stwierdzić, jakie wydarzenie rozpoczęło politeistyczne wierzenia ludzi.

Co symbolizuje liczba bogów w panteonie?

Politeiści wierzą w różne mitologie, które w odmienny sposób określają naturę świata. Przez to nie można udzielić na to pytanie jednej odpowiedzi.

Mimo to warto podać przykład. Liczba bogów w panteonie może symbolizować kompletność. Przykładem może być liczba 12 w kulturze europejskiej ze względu na 12 bogów w panteonie olimpijskim. Co ważne, bogów w obrębie danego panteonu bardzo często łączą więzi, np. małżeństwa czy pokrewieństwa.

Dawniej dokonywano też wtórnej systematyzacji, czyli zwiększano i zmniejszano panteony (np. w wyniku rozwoju danego ludu, który politeizm wyznawał). Bogowie z czasem ulegali też połączeniu, redukcji funkcji lub stawali się bogami wyspecjalizowanymi.

Czym różni się politeizm od monoteizmu?

Różnica między politeizmem a monoteizmem jest bardzo prosta do zapamiętania, choć na pierwszy rzut oka pojęcia te wyglądają bardzo podobnie.

Monoteizm to wiara w istnienie jednego Boga. Do religii monoteistycznych należy m.in. judaizm, chrześcijaństwo czy islam. Dawniej wyznawcami monoteizmu byli Izraelici, którzy wierzyli w jednego Boga (Jahwe). Żydzi uważali, że stworzył on niebo, ziemię i istoty żyjące. Bardzo ważną rolę dla Żydów miały osoby przemawiające w imieniu Boga, a więc prorocy, którzy zapowiadali nadejście Mesjasza. Dzieje hebrajczyków można poznać m.in. ze Starego Testamentu.

Politeizm różni się więc już na samym początku, zakładając istnienie wielu bóstw. Nie kojarzy się z wierzeniami chrześcijańskimi, a Egipcjanami, mieszkańcami Mezopotamii, Babilonii, Grekami oraz Rzymianami. Dawne bóstwa często były przedstawiane w postaci ludzi z częściami ciał zwierząt, np. szakala czy antylopy. Kult sprawowany był w świątyniach przez kapłanów.

Czy politeizm istnieje współcześnie?

Najpopularniejszą współcześnie istniejącą politeistyczną religią jest hellenizm, którego wyznawcy czczą bogów starożytnych Greków.

Pierwszy raz termin hellenizm został użyty przez cesarza Juliana Apostatę, który zmarł w 363 r. n. e. W centrum tej wiary znajduje się dwunastu bogów olimpijskich. To religia niedogmatyczna, która czerpie inspiracje m.in. z dzieł Homera czy Hezjoda.

Wyznawców hellenizmu można spotkać przede wszystkim w Grecji (około 2 tys. wyznawców i 100 tys. zainteresowanych) oraz USA. W tych krajach istnieją organizacje reprezentujące różne podejścia do hellenizmu, np. Hellenion, Elaion czy Neokoroi. Istnieje też niewielka grupa wyznawców w Polsce, jej nazwa to Olympeion.

Politeizm – podsumowanie

Do dziś religie politeistyczne skupiają setki milionów wyznawców. W historii bywały okresy, w których religie te dominowały nad innymi we wszystkich regionach świata.

Z punktu widzenia islamu i judaizmu niektóre odłamy chrześcijaństwa należą do religii politeistycznych ze względu na kult Trójcy Świętej oraz fakt, że czcią darzony jest Jezus, a więc człowiek i to żyjący stosunkowo niedawno. Chrześcijanie odpowiadają, że nie wyznają trzech bogów, ale jednego Boga w trzech osobach. Ponieważ jedną z nich jest Jezus Chrystus, odpowiedź ta odpiera obydwa zarzuty.

Politeizm jest pojęciem ciekawym, które warto znać, jeśli jest się zainteresowanym tematem wierzeń, a także zrozumieniem ich pochodzenia i ewolucji.