1. Wstępne wiadomości
  • Powierzchnia kraju wynosi 912 050 km2
  • Liczba ludności wynosi 20 mln 266 tys.
  • Gęstość zaludnienia wynosi 20 osób/km2
  • Stolicą oraz równocześnie największym miastem kraju jest Caracas, zamieszkiwane przez 27 840 000 osób
  • Język urzędowy to język hiszpański
  • Import: maszyn, chemikaliów, wyrobów przemysłowych, produktów żywnościowych
  • Eksport: ropy naftowej, produktów obróbki ropy naftowej, rud żelaza, kawy
  • Jednostką monetarną jest Bolivar ( 1 bolivar = 100 centimos)
  • Wielkość produktu krajowego brutto kraju wynosi 57,3 mld USD
  • Wenezuela jest republiką federalną

1. HISTORIA

Wenezuela do momentu przybycia Hiszpanów na swoje terytorium zamieszkiwana była przez ludy Karaibów. W 1498 roku została odkryta w czasie trzeciej podróży Krzysztofa Kolumba. W latach 1499-1500 terytorium Wenezueli badane było przez A. de Ojeda (uczestnika podróży Amerigo Vespucciego) i to on nadał nazwę temu krajowi - Venezuela (Mała Wenecja). W późniejszym okresie została ona przyłączona do hiszpańskich kolonii. W okresie 1528-1546 została przekazana w postaci zastawu pod pożyczkę, którą zaciągnął sam król Arawaków - Karol V, w niemieckim banku prowadzonym przez ród Welserów. Miejscowi Indianie bronili się zaciekle przed zeuropeizowaniem aż do okresu wielkiej epidemii ospy, która miała miejsce w 1580 roku, niosąc masową śmierć tubylcom. Od 1717 Wenezuela należała do wicekrólestwa Nowej Granady, od 1777 roku zaś posiadała autonomiczne prawa.

Z początku XIX w. nastąpił początek okresu rozwoju wszelakich ruchów niepodległościowych. W 1811 roku doszło do proklamacji powstania niepodległej republiki (tzw. I Republiki w latach 1811-1812), która niestety wkrótce została rozwiązana - wódz republikanów, którym był Francisco de Miranda o przydomku El Precursor, został schwytany a następnie osadzony w więzieniu w Kadyksie. W 1813 roku starcia z najeźdźcami hiszpańskimi rozpoczął S. Bolivar, któremu udało się zdobyć Caracas i tam doszło do ponownej proklamacji, lecz już II Republiki ( w okresie 1813-1814). Pobici przez Hiszpanów niepodległościowcy musieli się ewakuować w 1814 w bezpieczne miejsce na Haiti. W 1816 roku starcia militarne wybuchły z nową, większą siłą i po zdobyciu przez ludzi Bolivara oraz J.A. Páeza wschodniego terytorium Wenezueli, doszło do proklamacji i utworzenia III Republiki (w 1817 roku) a na stolicę wybrano Angostur. W 1919 roku w czasie kongresu w Angosturze doszło do utworzenia republiki federacyjnej Wielkiej Kolumbii, do której należała również sama Wenezuela.

W końcu ostateczne rozstrzygnięcie walk o autonomię Wenezueli miało miejsce w 1821 w wyniku zwycięstwa Bolivara w bitwie o Carabobo ( w dniu 24 czerwca). W czasie 10 lat starć śmierć poniosło 300 tys. osób ( około 1/3 wszystkich obywateli kraju). W 1821 roku podczas zgromadzenia w Cúcuta spisano ostatecznie konstytucję Wenezueli. Wielka Kolumbia nie była w stanie prosperować w dalszym ciągu, wynikało to z różnic gospodarczych i ideologicznych oraz rywalizacji J.A. Páeza, będącego zwierzchnikiem żołnierzy armii wenezuelskiej oraz F. de Paula Santandera, będącego kolumbijskim przywódcą.

W 1830 Páez mianował Wenezuelę niepodległym państwem, a w XII 1830 roku doszło do uchwalenia tak ważnej a jednocześnie nowoczesnej konstytucji wzorowanej na konstytucji amerykańskiej. W 1854 roku doszło w końcu do zniesienia niewolnictwa wśród obywateli kraju. Od 1870 zapoczątkowano szybki i efektywny rozwój gospodarczy oraz kulturalny, doszło do ożywionego napływu obcego, zwłaszcza brytyjskiego kapitału. W latach 20. XX w. miał miejsce szybki wzrost znaczenia przemysłu naftowego, który objął wyłączną dominacją w następnym okresie czasu całkowitą gospodarkę państwa. W 1945 roku kraj ten przystąpił do II wojny światowej i opowiedział się po stronie alianckiej. W latach 1947-1948 prezydentem był R. Gallegosa, obalony później przez buntownicze wojsko. W 1950 roku władza leżała w rękach pułkownika M. Pereza Jiméneza (od 1953 roku pełnił on funkcję prezydenta). W 1958 roku powrócono do sprawowania rządów cywilnych, prezydentem zaś został E. Sanabria.

W czasie sprawowania rządów przez chadecję w okresie 1969-1974 (prezydentem wtedy był R. Caldera) doszło do liberalizacji w sprawach polityki wewnętrznej i podjęto starania mające na celu uniezależnienie się od Stanów Zjednoczonych. W 1976 roku doszło do znacjonalizowana przemysłu naftowego i rozpoczęto jeszcze bardzo subtelne reformy społeczne. W 1989 roku prezydentem został C.A. Pérez Rodríguez, pochodzący z socjaldemokratycznego ugrupowania partyjnego Akcji Demokratycznej (AD). W 1992 roku miało miejsce udaremnienie dwóch prób, przygotowanych przez wojsko w celu zamachu stanu, zorganizowanych na tle problemów społecznych.

Pomimo udaremnienia militarnych powstań, w maju 1993 C.A. Pérez Rodríguez zrezygnował z pełnionej funkcji. Kolejne wybory prezydenckie w XII 1993 przyniosły prezydenturę R. Caldery. Stworzony przez niego gabinet wraz z rządem zaczął pracę w lutym 1994 roku, stawiając sobie za pierwszy punkt wdrożenie programu oszczędnościowego oraz przeprowadzenie prywatyzacji wszystkich przedsiębiorstw państwowych. 6 grudnia 1998 urząd prezydenta objął Hugo Chavez Frias. W 1999 roku doszło do uchwalenia nowej karty konstytucyjnej.

W 1975 roku Wenezuela była współorganizatorem Latynoamerykańskiego Systemu Gospodarczego (SELA), współcześnie będąc członkiem Latynoamerykańskiego Stowarzyszenia Integracyjnego (ALADI), stworzonego w 1980 roku, we współudziale Kolumbii i Meksyku tworzy tak zwaną Grupę 3. W 1994 roku Wenezuela desygnowała z tymi dwoma krajami pakt o stworzeniu strefy wolnocłowej.

2. LUDNOŚĆ

Wskaźnik średniej gęstości zaludnienia wynosi około 25 osób/km2. Wartość przyrostu naturalnego oscyluje wokół 16,15% (2000). Około 9% obywateli jest analfabetami. W składzie etnicznym wyróżnić można: Metysów (69%), Białych (20%), Murzynów oraz Mulatów (9%),jak również Indian (2%). Pod względem wyznaniowym wyróżnić można: katolików (91,7%), poza tym również protestantów (2%), wyznawców judaizmu (0,1%). Mężczyźni żyją średnio około 70 lat, kobiety zaś dożywają wieku 76 lat.

3. USTRÓJ POLITYCZNY

Wenezuela jest wielopartyjną republiką związkową, posiadającą jako władzę ustawodawczą jednoizbowe Zgromadzenie Narodowe, które współcześnie zastąpiło poprzedni, dwuizbowy Kongres Republiki, z postanowienia konstytucji z 1999 roku. Nowy parlament składa się z 165 członków, posiadających pięcioletnia kadencję rządów.

4. GOSPODARKA

Cała gospodarka kraju opiera się na eksploatacji ropy naftowej ( ten surowiec stanowi około 72% wartości eksportu w 1991 roku, zaś daje to udział około 3,4% w produkcji światowej), gazu ziemnego jak również rud żelaza ( udział 2,2% w produkcji światowej), asfaltu, węgla kamiennego, magnezytów, azbestu, fosforanów, siarki, diamentów oraz złota. Na obszarze Wenezueli zlokalizowanych jest wiele zakładów, specjalizujących się w wytwarzaniu produktów petrochemicznych, chemicznych, spożywczych, maszynowych, elektrotechnicznych, samochodowych, bawełnianych, tytoniowych, papierniczych. Obszar użytków rolnych stanowi około 24% udział zajmowanej powierzchni państwa. Kraj ten nastawiony jest i wyspecjalizowany w uprawie: bananów, ryżu, kukurydzy, manioku, roślin strączkowych, tytoniu, kawy, kakaowca, trzciny cukrowej, bawełny, ziemniaków, agawy sizalowej. Dodatkowo hoduje się bydło, owce, kozy, konie, trzodę chlewną oraz uprawia się na szeroką skalę tak popularne w Wenezueli rybołówstwo. Kraj posiada na wysokim stopniu rozwiniętą turystykę. Najbardziej znanymi portami morskimi kraju są m.in.: La Guaira, Maracaibo, Puerto Cabello.

Wielkość dochodu narodowego kraju wynosi 57,3 mld USD (1999). Wielkość inflacji waha się wokół 20% (1999). Wielkość zadłużenia zagranicznego kraju nadal opiewa na niebagatelną kwotę 32 mld USD (1999). W usługach zatrudnionych jest około 61,2% ludności, w przemyśle do 26,9%, w rolnictwie zaś jedynie 11,9%. Handel zagraniczny opiera się głównie na eksporcie paliw (80,6%), aluminium (4,7%), stali (3,3%) do Stanów Zjednoczonych (49%), Niemiec (3,9%) i na Kubę (3%), zaś na imporcie półproduktów (43,3%), artykułów inwestycyjnych (36,1%), artykułów konsumpcyjnych (20,6%) z terenów Stanów Zjednoczonych (47,7%), Japonii (7,3%) i Niemiec (7,1%). Wartość obrotów w handlu z zagranicą pochodzi z eksportu - 20 mld USD, z importu zaś około 11,8 mld USD (1999).

5. WARUNKI NATURALNE

Od granic z Kolumbią na północnym wschodzie aż po Trynidad ciągnie się pasmo Andów. Na północy od tego pasma górskiego teren ulega obniżeniu w stronę jeziora Maracaibo, które otoczone jest przez rozległe i liczne mokradła, którym państwo właśnie zawdzięcza swą nazwę Małej Wenecji, czyli Wenezueli. Na południu od pasma górskiego znajduje się olbrzymia nizina w dorzeczu rzeki Orinoko, która posiada około 30% udział w całej powierzchni kraju. Jeszcze większy udział, bo aż 40% zajmuje Wyżyna Gujańska, którą zbudowana jest ze zniszczonych w wyniku erozji starych, tworzonych ze skał krystalicznych gór, współcześnie osiągających wysokości nawet do około 2 000 m. Obszar ten charakteryzuje się słabym zaludnieniem, a jego dzikie lasy dalej zioną tajemniczością. Przez ten obszar przepływa wiele rzek, a jedna z nich słynie na cały świat z najwyższego wodospadu - Salto Angel ( o wysokości nie bagatela 980 m.)

6. PARKI NARODOWE

  • CANAIMA, Parque Nacional Canaima

Park ten założono w 1962 roku i posiada powierzchnię 30 000 km2. Ochrona objęto wysoki płaskowyż w północnej części Wyżyny Gujańskiej, posiadający wysokości z przedziału od 1500-2000 m n.p.m., nad którym wznosi się zbudowane ze skał kwarcytowych, płaskie pasmo wysokich gór stołowych - tepuí, o wysokościach nawet 2 800 m n.p.m. Największą atrakcją parku jest najwyższy w skali światowej wodospad Salto Angel ( o wysokości 972 m). Płaskowyż pokryty jest bujną sawanną oraz wilgotnym lasem równikowym, natomiast tepuí porośnięte są roślinnością krzewiastą, jak również roślinnością poduszkową. Florafauna obfituje w liczne gatunki endemiczne.

  • HENRI PITTIER, Parque Nacional Henri Pittier

Park powstał w 1937 roku i zajmuje powierzchnię 1 070 km2. Leży w północnej części kraju, nad wybrzeżem Morza Karaibskiego, obejmuje ochroną silnie rozczłonkowane północne zbocza łańcucha górskiego Cordillera de la Costa ( o wysokościach do 2344 m n.p.m.). Stoki stromo opadają ku wybrzeżu morskiemu, typową roślinnością jest mozaika lasów monsunowych, obfitość zarośli kolczastych z przewagą kaktusów oraz trawiastymi sawannami. Wybrzeże morskie porośnięte jest namorzynami ( powstaje typ wybrzeża mangowego. Na terenie parku objęte ochrona jest około 530 gatunków ptactwa.

  • JAUA-SARISA-RIŃAMA, Parque Nacional Jaua Sarisarińama

Park został założony w 1978 roku i zajmuje powierzchnię 3 300 km2. Pod ochroną znajduje się tutaj obszar pofałdowanego płaskowyżu w zachodniej części Wyżyny Gujańskiej, posiadający wysokości bezwzględne z przedziału od 900-1000 m n.p.m., powyżej którego góruje zbudowane ze skał kwarcytowych, pasmo płaskich i wysokich gór stołowych - tepuí. Cecha charakterystyczna parku jest występowanie osobliwych studni skalnych. Głównym kompleksem roślinnym jest roślinność wilgotnego lasu równikowego. Flora obfituje w endemity, występuje niewielka ilość zwierząt, głównie są nimi bezkręgowce - z rodziny pajęczaków, motyli, z ptaków charakterystycznym gatunkiem jest guacharo.

  • SIERRA NEVADA, Parque Nacional de Sierra Nevada de Mérida

Park powstał w 1952 roku i zajmuje powierzchnię 2 764km2. Park posiada w swych granicach silnie rozczłonkowane poprzez sieć dolin stoki w środkowej części łańcucha Cordillera de Mérida ( w Andach Północnych), a najwyższym szczytem jest Pico de Bolivar o wysokości 5 002 m n.p.m. Charakterystyczną cecha parku jest wyraźnie zaznaczona piętrowość roślinna - bujny wilgotny las równikowy poniżej przechodzi w wilgotny las górski a w następnej kolejności w formację paramo z espelecjami bez drzew. Szczytowe partie toną w polach wiecznego śniegu. Charakterystycznymi gatunkami zwierząt są tutaj: niedźwiedzie andyjskie, jaguary, pumy, oposy oraz jelenie. Najczęściej spotykanymi ptakami są: kondory, harpie jak również różnorodne gatunki sów i papug.

7. GŁÓWNE ATRAKCJE TURYSTYCZNE

  • Wodospad Angel Salto del, Salto Churún Meru, ang. Angel Falls, jest najwyższym wodospadem na Ziemi, położonym na obszarze Wenezueli, na terenie Wyżyny Gujańskiej, na rzece Churún lub Carrao, w dorzeczu rzeki Caroni. Posiada 1054 m wysokości (wg różnorodnych danych nawet 979 m). Jest zasilany wodami wypływającymi ze stoku płaskowyżu Auyán Tepuí. Odkryto go w 1935 roku przez amerykańskiego lotnika J. Angela. Jest obiektem turystycznym jedynie dostępnym poprzez drogę powietrzną, gdyż drogi do tego wodospadu strzegą gęste lasy tropikalne.
  • Jedno z najstarszych miejsc Caracas stanowi Plaza Bolívar. Jednak wokoło placu mieszczą się jedynie nieliczne zabudowania, pochodzące ze stylu kolonialnego. Pomiędzy nimi górują nowoczesne budynki współczesnej architektury. Pośrodku znajduje się pomnik Simona Bolívara. Plac to ulubione miejsce protestów politycznych oraz obchodów świąt religijnych. Mieszczą się tu również ważne budynki użyteczności publicznej, np.:

- Katedra San Francisco, pochodząca z XVII w.,

- Casa Amarilla z zachowaną, pierwotną strukturą, pomimo zniszczenia, jakiemu uległa po nagłym trzęsieniu ziemi w 1641 r.;

- Concejo Municipal - pochodzący z XVII w. budynek seminarium, a w następnych okresach siedziba pierwszego uniwersytetu prowincji;

- Museo Caracas, pochodzące z XIX w.

Złotem pokryte kopuły i fasada, zbudowana w neoklasycznym stylu to charakterystyczne elementy budynku Narodowego Kapitolu, wzniesionego w południowo - zachodnim obszarze miasta od Plaza Bolívar. Budynek ten był miejscem urzędowania Guzmána Blanco od 1870 roku. Najsławniejsza część budynku to znany na cały świat Salon Owalny (Salón Elíptico), wyposażony w rzeźbione ściany i portrety wielkich osobistości kraju. Przechowuje się tu również oryginalny Akt Niepodległości z 1811 r., wbudowany w piedestał popiersia Simona Bolívara. Hall otaczający salon zdobiony jest scenami batalistycznymi, mówiącymi o najważniejszych bitwach w historii Wenezueli.

Jeden z najchętniej odwiedzanych obiektów stolicy to miejsce urodzenia Simona Bolívara. Cechami charakterystycznymi są typowe, kolonialne wnętrza. Sąsiadem tego budynku jest Muzeum poświęcone temu bojownikowi o niepodległość Wenezueli - Museo Bolivariano. Na forum publiczne pokazywane są tutaj pamiątki dotyczące uzbrojenia, uniformów oraz sztandarów armii Bolívara.

Na północnym krańcu od Plaza Bolívar mieści się Panteón Nacional. Z początku budynek ten służył jako kościół, jednakże podczas przebudowy zmieniono pierwotny projekt (za namową słynnej osobistości Wenezueli - Guzmána Blanco) w 1874 r. Centralną nawę poświęcono samemu bojownikowi o wolność Simonowi Bolívar'owi. Mieści się tu również, wykuty w brązie, sarkofag tego bohatera. Sklepienie panteonu pokrywa pochodzące z 1930 r. zespół malowideł ilustrujących sceny z życia Bolívara. Zaś olbrzymiego, kryształowego kandelabra, połyskującego powyżej głów zwiedzających, zainstalowano tutaj w 1883 r., dla upamiętnienia setnej rocznicy urodzin Bolívara.

W odległości około 1,5 km we wschodnim kierunku od Plaza Bolívar mieści się futurystyczna część Caracas. Wnętrze wypełnia przepiękne miasto zieleni, park wyposażony jest w kompleks pięciu strzelających do nieba płyt, park tchnie nieco apokaliptycznym stylem architektonicznym, zwieńczają je dwie 53-piętrowe ośmiokątne wieże. Park Centralny Caracas nazywany jest przez obywateli Wenezueli prawdziwym arcydziełem w dziedzinie sztuki i kultury. Mieszczą się tu muzea, kina oraz kompleks sztuki "performance" Complejo Cultural, jak również wzniesiono tu teatr Ateneo de Caracas. Jedna z wież pełni rolę swoistego punktu widokowego Mirador de la Torre Oeste, na której na poziomie 52 piętra rozpościera się całkowita panorama całego miasta. Na wschodzie części Parku Centralnego usytuowano Museo de Arte Contemporáneo - już od dawnych czasów uważa się je za najświetniejsze muzeum sztuki współczesnej w Wenezueli, a nawet w skali całego kontynentu. 16 ogromnych sal, 5 pięter stanowi sale wystawowe dla dzieł wenezuelskiej sztuki, które urozmaicone są nieprzeciętnymi kolekcjami dzieł tak znanych artystów jak: Chagall, Matisse, Monet, Léger lub Miró. Największa dumę muzeum stanowi kolekcja około100 sztychów Picassa, które powstały po 1930 roku.