Promieniowanie jonizujące to takie, które jest zdolne do jonizacji atomów i cząsteczek materii, na którą pada.

Wyróżnia się promieniowanie bezpośrednio i pośrednio jonizujące. Za mechanizm jonizacji bezpośredniej odpowiedzialne są elektrony, protony, deuterony, cząstki itp. Natomiast pośrednio jonizują fotony ( i x) oraz neutrony.

Źródła promieniowania jonizującego mogą być zarówno naturalne jak i sztuczne. Promieniowanie docierające do nas z kosmosu czy pochodzące od naturalnych źródeł promieniotwórczych to źródła naturalne promieniowania. Do źródeł sztucznych należą chociażby odbiorniki TV, zegarki ze świecącymi tarczami czy radioizotopy podczas badań diagnostycznych.

Promieniowanie jonizujące wywołuje w komórkach skutki na poziomie molekularnym. Najbardziej krytycznymi tarczami dla promieniowania w komórkach są molekuły DNA.

Zmiany, jakie mogą być indukowane w komórkach:

  • śmierć komórki
  • upośledzenie funkcji komórki
  • zahamowanie zdolności podziałów
  • mutacje

Skutki działania promieniowania na ludzi dzieli się na trzy grupy. Są to:

  1. skutki somatyczne - są to zmiany w tkankach organizmu obserwowane w po napromienieniu całego ciała lub jego części
  2. skutki somatyczno - stochastyczne - późne skutki napromienienia np. białaczka, nowotwory
  3. skutki genetyczne - zmiany późne, zwiększenie częstości mutacji w DNA objawiające się ubytkiem, zmianą sekwencji lub zmiana struktury zasad.

Ilość energii przekazanej ciału przez promieniowanie jonizujące do masy tego ciała to tzw. dawka pochłonięta.

Państwowa Agencja Atomistyki opracowała normy dotyczące tzw. dawek granicznych promieniowania (dotyczy tzw. równoważników dawki).

I tak dla ludzi narażonych zawodowo na promieniowanie wynosi ona 50 mSv na rok, a dla pozostałych ludzi nie powinna przekraczać 1 mSv rocznie.

W medycynie promieniowanie jonizujące wykorzystuje się w celach diagnostycznych i terapeutycznych. Źródła takiego promieniowania to głównie:

* aparaty rentgenowskie

* tomografy komputerowe

* akceleratory liniowe

* preparaty znaczone izotopami promieniotwórczymi.