Czas i miejsce akcji:Akcja rozpoczyna się wraz z przyjazdem Tadeusza do Soplicowa. Trwa od piątkowego popołudnia do wtorku, latem 1811 i dwa wiosenne dni roku następnego.Wydarzenia rozgrywają się na Litwie, w Soplicowie, zamku Horeszków, karczmie, zaścianku DobrzyńskichPostacie:Tadeusz - syn Jacka Soplicy, bratanek sędziego, zakochany w Zosi, wrażliwy na problemy społeczne (uwłaszcza chłopów), niedojrzały, łatwowierny, szybko się zakochuje, lekkomyślny, dobrze zbudowany, przystojny.Jacek Soplica-ks.Robak- główny bohater, po zabiciu Stolnika ulega przemianie wewnętrznej. Jako ks. Robak jest odważnym żołnierzem, stara się zadośćuczynić skrzywdzonym przez siebie osobom (Tadeuszowi i Zosi) podejmuje pokutę, służbę Bogu narodowi w habicie Bernardyna. Tułaczka po świecie, bitwy, udręka duchowa i wyrzuty sumienia zmieniły go to tego stopnia że nie został rozpoznany przez najbliższych. Jest ofiarny (ratuje przed niedźwiedziem Tadeusza i Hrabiego), tajemniczy, nieodgadniony, skromny.Jacek Soplica - w młodości hulaka, paliwoda, namiętny kochanek i mściwy morderca- staje się cichym, choć gorliwym patriotą. W obliczu śmierci spotyka go nagroda, dowiaduje się że uzyskał przebaczenie Stolnika i widzi szczęście syna z Zosią. Pogodzony z Bogiem i ludźmi, po wyjawieniu swych tajemnic z ulgą umiera w rodzinnych stronach w otoczeniu najbliższych mu osób.Sędzia - Brat Jacka Soplicy, opiekun jego syna, dobry zaradny gospodarz, dba o swój dobytek i o przybyłych gości. Człowiek dojrzały, przestrzegających norm towarzyskich, zasad dobrego wychowania i grzeczności. Jest uprzejmy , taktowny, czuły w stosunku do Tadeusza i opiekuńczy dla poddanych. Piastuje urząd Sędziego.Podkomorzy - zwolennik narodowych tradycji, umie rozładowywać napięcia i spory, do Soplicowa przybywa po to by zakończyć spór o zamek.Wojski - mieszka w domu Sędziego jako krewny, umie organizować polowania, doskonale jeździ konno i strzela.Hrabia - daleki krewny Horeszków, jest arystokratą i romantykiem, łatwo ulega obcym wzorom, chętnie podróżuje, lubi malować, jest odważny, Napoleon mianuje go pułkownikiem.Telimena - kobieta dojrzała, opiekuje się osierocona Zosią, lubi flirtować, uwodzić mężczyzn, usilnie szuka męża, uwielbia obcą modę, nie dostrzega piękna rodzinnych okolic.Zosia - córka Ewy Horeszkóny, 14-letnia, dobrze wychowana dziewczyna, naturalna, nieśmiała, wstydliwa, oddana i posłuszna wobec opiekunów, szczerze kocha Tadeusza, jest wzorem młodej szlachcianki, pozbawionej pychy, pracowitej, ofiarnej, odrzucającej obce mody.Rejent i Asesor - rywale, ciągle się kłócą który z chartów jest lepszy(Kłusy czy Sokół), Rejent- wybuchowy, gwałtowny, uparty, Asesor- spokojny, ale złośliwy.Gerwazy - klucznik zamkuProtazy - woźny sądu