Maturę ustną z polskiego zdaje każdy, kto chce dostać świadectwo dojrzałości. Zwolnienie przysługuje laureatom i finalistom olimpiady przedmiotowej z polskiego oraz osobom, które z powodu niepełnosprawności lub stanu zdrowia stale nie posługują się mową. W 2027 roku egzamin odbędzie się między 7 a 29 maja. Dzień i godzinę poda Twoja szkoła, bo szkolny harmonogram ustala przewodniczący zespołu egzaminacyjnego.
Jak wygląda matura ustna z polskiego
Wchodzisz do sali i losujesz zestaw z dwoma zadaniami. Na przygotowanie obu masz łącznie do 15 minut. Wolno wtedy zapisać plan wypowiedzi, konspekt albo notatki pomocnicze, ale ze słowników korzystać nie można. Potem mówisz. Na obie wypowiedzi masz razem najwyżej 10 minut, a komisja nie może Ci przerywać, chyba że czas się skończy. Kolejność jest dowolna. Możesz zacząć od drugiego zadania.
Ostatnia część to rozmowa z zespołem przedmiotowym. Trwa do 5 minut i składa się z jednego do trzech pytań albo poleceń, które nie mogą dotyczyć drobnych szczegółów z lektury. Co najmniej jedno pytanie dotyczy Twojego zdania, na przykład tego, czy przekonuje Cię postawa Konrada z Wielkiej Improwizacji.
Pierwsze zadanie dotyczy lektury obowiązkowej i jest jawne, więc jego treść możesz poznać na wiele miesięcy przed egzaminem. Drugie jest niejawne. Dostajesz tekst albo obraz oraz polecenie dotyczące problemu z literatury, sztuki lub języka. Omawiasz go, odwołując się też do drugiego, wybranego przez siebie tekstu. Przy obrazie musi to być utwór literacki, przy tekście literackim także inny tekst kultury, a w zadaniu o języku mogą to być własne doświadczenia z rozmów.
Pytania jawne na maturę 2027
CKE ogłosiła listę pytań jawnych 30 sierpnia 2024 roku. Obowiązuje w latach 2026–2028. Matura 2027 ma więc tę samą listę co matura 2026, a „pytania jawne 2026” to te same 76 poleceń. Każde jest zbudowane tak samo: najpierw problem, potem lektura, a na końcu dopisek „W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst”.
Przykładowe problemy z listy: - „Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?” do „Lalki” Bolesława Prusa, - „Losy młodzieży polskiej pod zaborami” do „Dziadów” cz. III Adama Mickiewicza, - „Czy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach?” do „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall.
Nauka Gryzie wysyła bezpłatnie na e-mail notatki z polskiego w PDF. W pakiecie jest przegląd epok, słownik motywów i opracowania kilku lektur, między innymi „Dziadów cz. III” i „Lalki”, czyli dwóch pozycji z największą liczbą pytań jawnych.
CKE zaznacza w komunikacie, że lista nie wyczerpuje problematyki lektur. Znajomość tych samych książek sprawdza też matura pisemna, również poza zakresem pytań jawnych.
Które lektury mają najwięcej pytań jawnych
Pytania dotyczą 29 pozycji z listy lektur i rozkładają się bardzo nierówno. Policzyliśmy je w komunikacie CKE:
• „Dziady cz. III”: 9 pytań,
• „Lalka” i „Przedwiośnie”: po 6,
• „Zbrodnia i kara” i „Wesele”: po 5,
• „Dżuma” i „Rok 1984”: po 4,
• Biblia, „Mitologia”, „Makbet”, „Zdążyć przed Panem Bogiem” i „Tango”: po 3.
Te dwanaście pozycji daje razem 54 z 76 pytań, czyli ponad 70 procent listy, a na pozostałe 17 przypadają tylko 22 pytania. Po dwa mają „Antygona”, „Skąpiec”, „Romantyczność” razem z balladami, „Ferdydurke” i „Inny świat”. Na każdą z pozostałych dwunastu pozycji przypada jedno pytanie, między innymi na „Iliadę”, „Potop”, „Chłopów” i opowiadania współczesne, takie jak „Miejsce” Stasiuka.
Pozycji z jednym pytaniem nie pomijaj, bo każde pytanie może trafić do Twojego zestawu. Rachunek przydaje się za to przy planowaniu, bo jedna dobrze powtórzona lektura z dużą liczbą pytań przygotowuje Cię do kilku tematów naraz.
Ile punktów można dostać i jak oceniana jest odpowiedź
Za część ustną dostaniesz najwyżej 30 punktów, a egzamin zdajesz przy 30 procentach, czyli 9 punktach. Komisja ocenia cztery rzeczy:
• treść obu wypowiedzi: do 16 punktów, po 8 za każde zadanie,
• kompozycję obu wypowiedzi: do 4 punktów,
• treść odpowiedzi w rozmowie: do 6 punktów,
• zakres i poprawność środków językowych: do 4 punktów.
Najwięcej waży pierwsze kryterium, bo daje ponad połowę wyniku. Od niego zależy też reszta. Gdy za treść któregoś zadania komisja przyzna 0 punktów, za kompozycję tej wypowiedzi też da 0, a przy zerze za treść obu wypowiedzi zero dostajesz we wszystkich kryteriach. Właśnie w treści kryje się pułapka, o której łatwo zapomnieć przy nauce z samych streszczeń: kontekst.
Dlaczego bez kontekstu tracisz połowę punktów za pytanie jawne
W zadaniu pierwszym komisja sprawdza, czy obok problemu pojawia się lektura i kontekst, a według zasad oceniania z informatora pełne 8 punktów da się dostać tylko z kontekstem. Bez niego dostaniesz najwyżej 4 z 8 punktów za treść tego zadania. Tak jest nawet przy bogatej argumentacji bez błędów.
Kontekst nie musi być rozbudowany. Informator mówi, że wystarczy trafnie przywołać na przykład informację albo wydarzenie pasujące do omawianego problemu. Wymienia też 14 przykładowych rodzajów kontekstu, wśród nich historię i biografię autora.
Zero punktów za treść zadania grozi przy wypowiedzi nie na temat albo takiej, która w ogóle nie odnosi się do wskazanej lektury. Tak samo kończy się błąd kardynalny, czyli błąd świadczący o nieznajomości głównych wątków albo losów głównych bohaterów lektury, którą czyta się w całości. Do zera prowadzą też trzy poważne błędy rzeczowe, na przykład błędne imię bohatera albo źle podany fakt historyczny. Ten sam błąd powtórzony kilka razy liczy się jako jeden.
Jak przygotować się do matury ustnej z polskiego
Od listopada do końca marca zostaje około 21 tygodni. Jeśli każde z 76 pytań chcesz przerobić raz przed kwietniem, wychodzi średnio niecałe cztery pytania tygodniowo. Najprościej iść epokami, bo wtedy przy okazji porządkujesz materiał do testu historycznoliterackiego na maturze pisemnej:
1. Listopad i grudzień, 29 pytań. Biblia, „Mitologia” (cz. I Grecja), „Iliada”, „Antygona”, „Lament świętokrzyski”, „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, „Pieśń o Rolandzie”, „Makbet”, „Skąpiec”, satyra Krasickiego, „Romantyczność” i wybrane ballady Mickiewicza oraz „Dziady cz. III”.
2. Styczeń i luty, 26 pytań. „Lalka”, „Potop”, „Zbrodnia i kara”, „Wesele”, „Chłopi”, „Przedwiośnie” i „Ferdydurke”.
3. Marzec, 21 pytań. „Proszę państwa do gazu”, „Inny świat”, „Zdążyć przed Panem Bogiem”, „Dżuma”, „Rok 1984”, „Tango”, „Górą »Edek«”, „Miejsce”, „Profesor Andrews w Warszawie” i „Podróże z Herodotem”.
4. Kwiecień i maj. Pełne zestawy na głos z zegarkiem: pytanie jawne razem z zadaniem niejawnym, a na koniec kilka pytań do siebie, jak w rozmowie z komisją.
Przy każdym pytaniu jawnym zapisz dwie lub trzy sceny i jeden kontekst. Jeśli chcesz rozpisać na papierze także powtórki do matury pisemnej, pobierz bezpłatny planer nauki do matury podstawowej z polskiego w PDF. Strona wysyła go na e-mail. Planer dzieli materiał na tygodniowe bloki. Da się go wydrukować.
Do każdego pytania przygotuj kartkę w tym samym układzie: teza w jednym zdaniu, dwa argumenty z lektury, kontekst, zakończenie. W ciągu 15 minut przygotowania zdążysz wtedy rozpisać plan obu wypowiedzi, zamiast budować je od zera.
Tak może wyglądać kartka do pytania o miłość w „Lalce”. Teza: miłość do Izabeli najpierw pcha Wokulskiego do działania, a potem go niszczy. Argumenty: Wokulski zdobywa majątek, żeby zbliżyć się do Izabeli, a gdy w pociągu słyszy, jak Izabela flirtuje po angielsku ze Starskim, wysiada w Skierniewicach załamany. Kontekst: romantyczny wzorzec nieszczęśliwej miłości, na przykład z „Cierpień młodego Wertera”. Zakończenie: odpowiedź na pytanie z polecenia.
Ćwicz też zadanie drugie. Weź dowolny obraz albo krótki tekst, sformułuj problem, którego dotyczy, dobierz do niego drugi utwór i mów o tym około pięciu minut.
Mów na głos, do drugiej osoby albo do dyktafonu w telefonie. Dopiero wtedy widać, czy mieścisz się w czasie, czy wypowiedź ma zakończenie i czy umiesz rozwinąć hasła z notatek w pełne zdania. W aplikacji Nauka Gryzie jest trening i symulacja matury ustnej z Gryzikiem, asystentem AI, zarówno z polskiego, jak i z angielskiego. W cenie kursu maturalnego z każdego z tych języków jest jedna symulacja i jeden trening w miesiącu.
Matura ustna z języka obcego też jest obowiązkowa
Co do zasady w maju czeka Cię jeszcze jedna matura ustna. Kto chce dostać świadectwo dojrzałości, zdaje też jeden język obcy nowożytny, ten sam w części pisemnej i ustnej. Wyjątek to wybór łaciny jako obowiązkowego przedmiotu na poziomie podstawowym zamiast języka nowożytnego, bo ustnej z łaciny CKE nie organizuje. Z ustnego egzaminu z języka obcego zwolnione są też osoby niesłyszące, laureaci i finaliści olimpiady z tego języka oraz osoby zwolnione ze wszystkich egzaminów ustnych.
Ustne z języków obcych potrwają od 6 do 31 maja, więc termin może wypaść blisko egzaminu z polskiego i powtórkę angielskiego też warto zaplanować. Jeśli zdajesz angielski, pobierz bezpłatny planer nauki do matury podstawowej z angielskiego w PDF. Strona wysyła go na e-mail. Planer dzieli materiał wymagany przez CKE na części, więc w każdym tygodniu wiesz, co powtórzyć.
Pytania i odpowiedzi
Czy pytania jawne na 2027 są takie same jak na 2026?
Są takie same, bo komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 roku obowiązuje w latach 2026–2028.
Ile punktów trzeba zdobyć, żeby zdać?
Trzeba zdobyć co najmniej 9 punktów z 30, czyli 30 procent.
Czy drugie zadanie też jest jawne?
Drugie zadanie jest niejawne. Jawne jest tylko pierwsze, z lekturą obowiązkową.
Artykuł przygotowała krakowska firma Edubite, twórca aplikacji Matematyka Gryzie i Nauka Gryzie.
