Spis treści:
- Informacja zwrotna w klasach I-III. IBE wyjaśnia zasady
- Czy nauczyciel ma czas na udzielenie każdemu informacji zwrotnej?
- Czy informacja zwrotna pozostanie tylko "na papierze"?
- Jakie jest minimum dobrej informacji zwrotnej?
- Czy powrót do ocen liczbowych byłby dobrym rozwiązaniem?
Informacja zwrotna w klasach I-III. IBE wyjaśnia zasady
W vademecum Instytutu Badań Edukacyjnych dla nauczycieli klas I-III wskazano, że informacja zwrotna do pracy ucznia powinna być regularna i konkretna, a więc nie może ograniczać się do stwierdzenia, że zadanie zostało wykonane dobrze lub źle.
Nauczyciel powinien docenić to, co uczeń zrobił poprawnie, a także wskazać braki lub elementy wymagające poprawy. Gdy jest to potrzebne, należy też podpowiedzieć, w jaki sposób można lepiej wykonać zadanie. Nie każda informacja musi zawierać wszystkie elementy, ale zawsze musi być rzeczywistą pomocą w nauce. Dodatkowo dziecko, które otrzymało informację zwrotną, powinno mieć możliwość zadawania pytań i rozmowy z nauczycielem.
Taki model jest przekonujący, ale w szkolnej rzeczywistości pojawia się pytanie: jak go pogodzić z klasą liczącą blisko 30 uczniów?
Czy nauczyciel ma czas na udzielenie każdemu informacji zwrotnej?
O praktyczną stronę takiego rozwiązania zapytaliśmy Janinę Stojak z Centrum Edukacji Obywatelskiej, specjalizującą się w metodach nauczania i oceniania. Ekspertka zwraca uwagę, że liczna klasa rzeczywiście stanowi dla nauczycieli poważne wyzwanie organizacyjne, ale informacja zwrotna nie zawsze musi przybierać formę długiego, indywidualnego komentarza.
- Regularne praktykowanie takiej formy – formy obszernego listu rzeczywiście jest trudne - przyznaje Janina Stojak. - Proces pracy z informacją zwrotną udzielaną uczennicom i uczniom wiąże się ze stosowaniem różnorodnych jej form: od ustnej informacji zwrotnej, poprzez formę tabeli, adnotacji/odnośników na marginesie, umówionych symboli, aż po - w przypadku młodszych dzieci [...] - stosowanie piktogramów.
IBE również wskazuje m.in. komentarz pisemny, indywidualną rozmowę, nagranie czy rubryki z kryteriami sukcesu jako możliwe sposoby pracy z uczniem. W informacji zwrotnej nie chodzi więc o rozbudowane komentarze pod każdą pracą.
- Ważne jest też to, że nie każda uczennica i nie każdy uczeń potrzebują takiej samej informacji zwrotnej - dodaje ekspertka CEO.
Jak podkreśla Janina Stojak, do procesu mogą być włączone również samoocena oraz informacja koleżeńska, przy czym korzystania z różnych form muszą nauczyć się zarówno nauczyciele, jak i sami uczniowie. Nabywanie każdej nowej umiejętności na początku wymaga czasu oraz praktyki.
Czy informacja zwrotna pozostanie tylko "na papierze"?
Zdaniem ekspertki nie należy oczekiwać, że nauczyciele z dnia na dzień zaczną bezbłędnie wykorzystywać cały model oceniania kształtującego. Potrzebny jest czas na wypracowanie metod odpowiadających konkretnej klasie oraz wsparcie w zdobywaniu doświadczenia. Wciąż jednak pojawiają się wątpliwości, czy taki system zadziała, czy jednak istnieje ryzyko, że informacja zwrotna pozostanie tylko "na papierze".
- Oczywiście, że tak. Istnieje takie ryzyko - i ze względu na liczebność klas, i ze względu na ograniczony czas nauczycieli [...] - odpowiada Janina Stojak.
Ocenianie kształtujące nie jest pojedynczą techniką ani zestawem kilku komentarzy, które można mechanicznie dopisywać pod pracą ucznia. To proces oparty na dialogu, obserwowaniu postępów, docenianiu i dostosowywaniu informacji do potrzeb konkretnego dziecka. Centrum Edukacji Obywatelskiej zajmuje się ocenianiem kształtującym od 2002 roku, a Janina Stojak podkreśla, że nie można sprowadzać tego zagadnienia do kilku prostych rozwiązań.
- Jest to działanie procesowe i tak należy je rozumieć - zaznacza ekspertka.
Jakie jest minimum dobrej informacji zwrotnej?
Jeśli nauczyciel dopiero zaczyna stosować taki sposób pracy, nie musi od razu wykorzystywać wszystkich dostępnych elementów, ale powinien się uczyć. Tłumaczy to Janina Stojak:
- Informacja zwrotna wymaga systematyczności [...]. Niezbędne minimum udzielanej informacji zwrotnej to docenienie efektów i wysiłków wzmacniające uczenniców i uczniów [...] oraz pokazanie niedociągnięć i braków. Osobom, które dopiero zaczynają pracę z informacją zwrotną, rekomendowałabym rozpoczynanie od "ćwiczenia" właśnie tych kwestii.
Ekspertka CEO zwraca uwagę na to, że uczennice i uczniowie również powinni otrzymywać wskazówki, które pomogą im w poprawianiu własnych błędów, a przy tym dadzą impuls do dalszego rozwoju.
- Podkreślę - uczniowie i uczennice mają różne potrzeby, więc i informację zwrotną dajemy im różną i w różnych formach, ale zawsze krótką, konkretną, zrozumiałą i koniecznie doceniającą.
Czy powrót do ocen liczbowych byłby dobrym rozwiązaniem?
Najprostszy sposób sprawdzenia pracy wydaje się oczywisty: zamiast przygotowywać informację zwrotną, wystarczy wystawić ocenę liczbową. Zdaniem Janiny Stojak nie rozwiązuje to jednak problemu:
- Informacja zwrotna absolutnie daje uczennicom i uczniom to, czego nie daje im stopień. Daje im przede wszystkim informację, a więc świadomość tego, czego się uczą, jakie osiągają efekty i w którym miejscu procesu uczenia się znajdują.
Ocena liczbowa pokazuje przede wszystkim poziom osiągnięty w określonym momencie. Natomiast informacja zwrotna tłumaczy dziecku, co już potrafi, czego jeszcze musi się nauczyć, co powinno zrobić dalej, a przy tym pomaga w budowaniu poczucia własnej wartości i uczy samoświadomości.
- Nie jest zasadny powrót do stawiania stopni za prace domowe. Jeśli dopuścilibyśmy taki powrót, to na bardzo określonych warunkach i ściśle zdefiniowanych sytuacjach, określanych przez szkoły. Bardzo bym się jednak tego obawiała. Zbieractwu stopni i nastawieniu na zdobywanie ocen stanowczo się sprzeciwiam! - podsumowuje Janina Stojak.
Największym wyzwaniem jest stworzenie takiego sposobu pracy, w którym uczeń rzeczywiście dowiaduje się, co zrobił dobrze i jaki powinien być jego następny krok, a nauczyciel jest w stanie regularnie stosować ten model w realnych szkolnych warunkach. O skuteczności tego rozwiązania zdecydują przede wszystkim warunki, w jakich będzie ono wdrażane na co dzień.
