Machiavelli Niccoló (1469-1527)

jeden z najsłynniejszych włoskich pisarzy polityczno-społecznych epoki odrodzenia, a zarazem historyk, filozof i dyplomata. Po wygnaniu Medyceuszy pełnił (w latach 1498-1512) w republice florenckiej stanowisko sekretarza kancelarii republiki. Zajmował się nie tylko sprawami wewnętrznymi, ale wyjeżdżał też z misjami dyplomatycznymi do Francji, Szwajcarii i Niemiec. Po upadku republiki i powrocie Medyceuszy znalazł się w więzieniu, a następnie na wygnaniu. Powrócił do Florencji w 1519 r. i próbował porozumieć się z Medyceuszami, gdyż znów pragnął powrócić do polityki. W międzyczasie Machiavelli przystąpił do działalności pisarskiej. Był do niej znakomicie przygotowany: nie tylko praktycznie (jako były polityk), ale też teoretycznie, gdyż w młodości odebrał gruntowne wykształcenie humanistyczne, a do tego był znakomitym obserwatorem. Pisał nowele, poematy, komedie obyczajowe, ciekawe relacje dyplomatyczne, ale przede wszystkim dzieła o problematyce historyczno-polityczno-społecznej (Uwagi Machiavella wysnute z historii rzymskiej Liwiusza, Dialogi o sztuce wojennej). Jednak jego najsłynniejsze dzieło to Książę wydane w 1532 r, zawierające bardzo wnikliwy opis mechanizmów władzy i wskazówki dla tych, którzy chcą ją zdobyć i utrzymać.

Książę to dzieło specyficzne, powstałe w określonym, bardzo skomplikowanym czasie i środowisku, zawierające wiele bardzo kontrowersyjnych poglądów, często nie do przyjęcia nawet dla ludzi współczesnych autorowi. Poglądy te stały się podstawą doktryny zw. makiawelizmem, która wg zasady "cel uświęca środki" dopuszcza stosowanie w życiu politycznym podstępu i przemocy dla osiągnięcia zamierzonego celu. Dzieła Machiavellego potępił zarówno Kościół katolicki (w 1559 r. trafiły na indeks ksiąg zakazanych), jak i protestanci. Znalazły one zrozumienie dopiero w czasach późniejszych, zwłaszcza u ludzi o liberalnych i republikańskich przekonaniach. Ostatni rozdział Księcia (w którym mowa o wyzwalaniu kraju spod władzy obcych zaborców) znalazł duże zrozumienie wśród polskich i włoskich działaczy narodowo-wyzwoleńczych w XIX w.