AK (ARMIA KRAJOWA)

powstała 14 II 1942 r. na bazie ZWZ i z rozkazu gen. W. Sikorskiego. Komendantem głównym został Stefan Rowecki "Grot" (aresztowany 30 VI 1943 r.), następnie Tadeusz Komorowski "Bór", a po Powstaniu Warszawskim - Leopold Okulicki "Niedźwiadek".

Swoją działalność AK rozwijała na terytorium całego okupowanego państwa polskiego, które zostało odpowiednio podzielone na obszary, okręgi, obwody i placówki (wg przedwojennego podziału administracyjnego). Choć AK przez cały czas prowadziła akcję scaleniową, to poza jej strukturami pozostawały niektóre organizacje zbrojne i partyzanckie; część z nich cały czas współpracowała jednak z AK (np. Narodowe Siły Zbrojne, Bataliony Chłopskie). Szacuje się, że wiosną 1944 r. AK liczyła ok. 390 tys. ludzi. Jej kadrę stanowili głównie podchorążowie i podoficerowie. Szeregi armii i kadry oficerskiej uzupełniali z czasem cichociemni. Ponadto prowadzono przez cały czas kursy dla podoficerów i podchorążych, w których najchętniej brali udział najstarsi harcerze.

AK poprzez dywersję, akcje odwetowe czy sabotaż prowadziła walkę z okupantem, powołała nawet do tego celu specjalne komórki (Związek Odwetu, Organizacja "Wachlarz"). Jednak najważniejszym zadaniem było przygotowanie do ogólnokrajowego powstania w sprzyjającym momencie. AK prowadziła też akcje wywiadowcze na rzecz aliantów. Najważniejszą akcją przygotowaną i przeprowadzoną przez AK był plan "Burza" prowadzony od marca 1944 r. na ziemiach wschodnich. Polegał on na walce z wycofującymi się oddziałami niemieckimi, a następnie zajmowaniu przez AK wyzwolonych terenów zanim wkroczą tam wojska radzieckie, które AK chciała powitać już w roli gospodarzy tych ziem. Akcję tę przeprowadzono na Wołyniu, Wileńszczyźnie, Lubelszczyźnie i w obszarze lwowskim. Po zapoznaniu się ze strukturami organizacyjnymi państwa podziemnego NKWD zapraszała "sojuszników" na rozmowy, z których żołnierze AK już nie wracali. W ramach planu "Burza" zorganizowano też powstanie warszawskie.

19 I 1945 r. z rozkazu gen. L. Okulickiego AK została rozwiązana. Rozkaz ten został wydany, by chronić żołnierzy przed aresztowaniami przez NKWD. Sam Okulicki został aresztowany 27 III 1945 r. i wywieziony do Moskwy.