Zapoznaj się z arkuszem maturalnym z języka polskiego 2024 na poziomie rozszerzonym. Maturzyści mieli w nim do wyboru jeden z dwóch tematów wypracowania: "Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich" lub "Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?". Zapoznaj się z arkuszem z rozwiązaniami i dowiedz się, jak poprawnie tworzyć maturalne wypracowania.
Matura 2024 z języka polskiego na poziomie rozszerzonym odbyła się 20 maja 2024 r. fot. Redakcja Interia
Spis treści:
Poniżej znajdziesz arkusz maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym z roku 2024. Odpowiedzi zostały naniesione na karty arkusza.
Temat: Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich
Wstęp: Objaśnienie pojęcia (synkretyzm jako łączenie ze sobą różnych rodzajów, gatunków, konwencji literackich), postawienie tezy (synkretyzm może odgrywać różne role w utworach literackich).Argument 1: Dzięki synkretyzmowi można zrywać z tradycją, wprowadzać innowacyjne rozwiązania formalne.
Przykład 1: Synkretyzm gatunkowy pozwolił Adamowi Mickiewiczowi na napisanie "Dziadów" cz. III. Ten dramat romantyczny formalnie zrywa ze sztywnymi wytycznymi Arystotelesowskimi opisanymi w "Poetyce", a w poszczególnych scenach pojawiają się odrębne pieśni (pieśń buntownicza Konrada) i monolog poetycki (Wielka Improwizacja); Mickiewicz zgodnie z duchem romantyzmu ceni sobie nowatorstwo, tworząc teksty kieruje się własnymi rozpoznaniami i wdraża bez wahania odważne, wielkie idee.
Argument 2: Synkretyzm pozwala łączyć sztywne kanony literatury pięknej z ludowością.
Przykład 2: Ballady Mickiewicza, np. Świtezianka, Świteź, Lilije, pisane były w nawiązaniu do ludowych podań, legend, które były przekazywane słownie; ballada jako gatunek wywodzi się jeszcze ze świeckiego nurtu ballad średniowiecznych, które wyśpiewywano; w perspektywie genologicznej nie da się ballad zaklasyfikować jednoznacznie ani do epiki, ani liryki, ani dramatu.
Argument 3: Synkretyzm może być nośnikiem nastroju i tematu dzieła.
Przykład 3: W "Szewcach" Witkiewicza można się doszukać synkretyzmu stylistycznego, czyli współwystępowania żargonu naukowego oraz wulgaryzmów, których pełen jest język robotników; "Szewcy" są awangardowym dramatem pełnym katastrofizmu, ukazującym chaos współczesnego świata, w którym autor wskazuje pluralizm światopoglądowy, zderzające się skrajne ideologie, masy wobec twórców dyskursu.
Zakończenie: Podsumowanie wieloaspektowości i zróżnicowanej funkcjonalności synkretyzmu w literaturze; funkcjonalność ta zdeterminowana jest epoką, bieżącymi konwencjami, problemami.
Temat: Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?
Wstęp: Zdefiniowanie przestrzeni jako kluczowego elementu świata przedstawionego, który w zależności od sposobu wykreowania może odgrywać bardzo różne role w tworzeniu literatury.
Argument 1: Wybór miejsca akcji może być nośnikiem idei i mieć kluczowe znaczenie w budowaniu przekazu dzieła literackiego.
Przykład 1: W "Potopie" Henryka Sienkiewicza Andrzej Kmicic zaczął swoją przemianę w klasztorze na Jasnej Górze (tam się wyspowiadał z popełnionych przewin, tam przyjął miano Babinicza, tam się wsławił wysadzeniem działa szwedzkiego), a zakończył w kościele - tam podczas nabożeństwa przeczytano publicznie list od króla, w którym bohater został zrehabilitowany, ogłoszono go bohaterem ojczyzny; Kmicic, niczym rycerz Roland, okazał się rycerzem pełnym wiary i dążącym do oczyszczenia duchowego; rola cnót chrześcijańskich w kreowaniu wzorca rycerza.
Argument 2: Przestrzeń w utworze warunkuje przebieg fabuły, wchodzi w interakcję z bohaterami, wpływa na ich świat wewnętrzny, wymusza pewne działania.
Przykład 2: Bolesław Prus w "Lalce" opisał spacer Wokulskiego po warszawskim Powiślu zamieszkiwanym przez biedotę miejską; dzięki temu "Lalkę" można nazwać powieścią panoramiczną, ukazującą pełen przekrój grup społecznych; to tutaj bohater spotyka Wysokiego i udziela pomocy jemu oraz jego bratu, to tutaj snuje przemyślenia na temat przełożenia Darwinowskiej teorii ewolucji na nauki społeczne, to miejsce akcji staje się przyczynkiem dla jego utylitarystycznych działań.
Argument 3: Kreacja przestrzeni odpowiada za nastrój panujący w świecie przedstawionym.
Przykład 3: "Sklepy cynamonowe" Brunona Schulza, w których bohater nocą gubi się w labiryncie Drohobycza; przestrzeń zorganizowana jest koncentrycznie, im dalej od domu, jego łóżka, sypialni, tym większa niepewność i zagubienie dziecięcego podmiotu; w opowiadaniach Schulza czytelnik napotyka oniryzm, konwencję, zgodnie z którą obrazowana rzeczywistość przypomina sen, a to właśnie za sprawą surrealizmu ulic, po których wędruje bohater.
Wnioski: Od tego, jak autor wykreuje przestrzeń w swoim dziele, zależy sposób i efekty odbioru dzieła literackiego.
Możesz również pobrać arkusz CKE bez rozwiązań w formacie pdf i sprawdzić swoją wiedzę przed egzaminem maturalnym. Przycisk do pobrania arkusza znajduje się poniżej.
