Zapoznaj się z arkuszem maturalnym z wiedzy o społeczeństwie 2023. Znalazły się w nim zadania dotyczące kwestii politycznych, państwowych, społecznych, prawnych oraz międzynarodowych. Arkusz z rozwiązaniami na poziomie rozszerzonym pozwoli ci przygotować się do egzaminu, jak również poznać formy zadań oraz właściwe odpowiedzi.
Arkusz maturalny z wiedzy o społeczeństwie maj 2023 wraz z odpowiedziami. fot. Redakcja Interia
Spis treści:
Poniżej znajdziesz arkusz maturalny z wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym z roku 2023. Odpowiedzi zostały naniesione na karty arkusza.
Przykładowa odpowiedź:
Demokracja bezpośrednia jest jednym z najważniejszych elementów funkcjonujących w demokratycznych państwach prawa. To właśnie poprzez inicjatywy obywatelskie czy referenda obywatele realnie wpływają na swoją rzeczywistość i mogą kierować władze w oczekiwanych kierunkach. To w referendach ludzie, którzy mają pełnię praw wyborczych, mogą wypowiedzieć się w ważnych dla siebie kwestiach i podjąć istotne dla siebie decyzje. W polskiej ustawie zasadniczej z 1997 roku przewidziano dwa rodzaje referendów - ogólnokrajowe i lokalne. Referenda ogólnokrajowe mogą być organizowane w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa, w celu wyrażenia zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej i dla zatwierdzenia nowej ustawy zasadniczej. Natomiast referenda lokalne mogą dotyczyć spraw istotnych dla społeczności lokalnej i to właśnie one wydają się być najważniejszym narzędziem w rękach obywateli w ramach demokracji bezpośredniej. W swojej pracy scharakteryzuję uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych w Rzeczpospolitej Polskie i rozważę, czy oceny i postulaty przedstawione w tekście źródłowym odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy - do kwestii kultury politycznej społeczeństwa.
Kwestie związane z referendum lokalnym doprecyzowano w ustawie z 2000 roku z wszystkimi późniejszymi zmianami, ale ważne są również dokumenty takie jak: ustawa o samorządzie powiatowym, ustawa o samorządzie gminnym, ustawa o samorządzie województwa czy Kodeks wyborczy. W ustawie z 2000 roku przewidziano trzy sytuacje, w których obywatele mogą zwrócić się z inicjatywą zorganizowania referendum lokalnego: w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki; co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki; w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę. Referendum lokalne może zostać przeprowadzone z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy lub powiatu oraz 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa. Z inicjatywą przeprowadzenia referendum na wniosek mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego może wystąpić grupa co najmniej 15 obywateli, statutowa struktura terenowa partii politycznej lub organizacja społeczna, która działa na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego. Referenda lokalne finansowane są zawsze z budżetu jednostki samorządu terytorialnego a obywatele mają wgląd w sprawozdanie finansowe. Referendum lokalne jest wiążące pod warunkiem osiągnięcia 30% frekwencji wszystkich uprawnionych do głosowania, z wyjątkiem głosowania w sprawie odwołania organów samorządowych - w tym przypadku wymagany jest udział co najmniej 3/5 uprawnionych do wyboru tego organu. Minimalna frekwencja zawsze jest ustalana indywidualnie, na podstawie liczby mieszkańców określonego obszaru - gminy, powiatu czy województwa. W większości przypadków jednak, wynik ważnego referendum jest rozstrzygający, jeżeli za jednym z rozwiązań w sprawie poddanej pod głosowanie oddano więcej niż połowę ważnych głosów. Jeżeli nastąpi taka sytuacja, właściwy organ samorządu terytorialnego niezwłocznie musi podjąć czynności w celu wprowadzenia rozwiązań z referendum w życie.
Przepisy prawne w kwestii organizacji referendów lokalnych w Polsce są jasno sprecyzowane i korzystne dla obywateli, powinny cieszyć się więc dużym zainteresowaniem. Nie ma to jednak odzwierciedlenia w danych przytoczonych w materiałach źródłowych. Fragment ekspertyzy na temat referendów lokalnych za lata 2014-2018 jasno wskazuje, że obywatele nie sięgają często po tę formę demokracji bezpośredniej, a jeżeli już referendum jest organizowane, to frekwencja nie jest wystarczająca i nie dochodzi do żadnych zmian. Dane przedstawione w tabeli również obrazują, że na przestrzeni ośmiu analizowanych lat nie doszło do wyraźnej poprawy partycypacji politycznej społeczeństwa i rozwoju postaw politycznych.
Zestawienie rozwiązań prawnych obowiązujących w Polsce z danymi przytoczonymi w materiale źródłowym wskazuje na to, że niska partycypacja polityczna wspomniana w tekście wynika z kultury politycznej społeczeństwa Polskiego, a nie z braków w prawie. Niska frekwencja powoduje, że obywatele nie widzą sensu w marnotrawieniu funduszy na referenda lokalne, ponieważ nie przynoszą one żadnych realnych zmian, w wyniku niechęci do demokracji bezpośredniej. Obywatele nie uczestniczą w życiu politycznym co niejako jest zamknięciem pewnego błędnego koła. Mimo posiadania narzędzi w rękach, które zostały przewidziane w polskim systemie prawnym, społeczeństwo niechętnie po nie sięga.
Możesz również pobrać arkusz CKE bez rozwiązań w formacie pdf i sprawdzić swoją wiedzę przed egzaminem maturalnym. Przycisk do pobrania arkusza znajduje się poniżej.
