Zapoznaj się z arkuszem maturalnym z języka polskiego 2023 na poziomie rozszerzonym. Maturzyści mieli w nim do wyboru jeden z dwóch tematów wypracowania: funkcję przenikania się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim lub rozważenie sposobów nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Zapoznaj się z arkuszem z rozwiązaniami i dowiedz się, jak poprawnie tworzyć maturalne wypracowania.
Matura 2024 z języka polskiego na poziomie rozszerzonym odbyła się 17 maja 2023 r. fot. Redakcja Interia
Źródło: CanvaProSpis treści:
Poniżej znajdziesz arkusz maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym z roku 2023. Odpowiedzi zostały naniesione na karty arkusza.
Temat numer 1 na maturze rozszerzonej z polskiego (formuła 2023) brzmiał: Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim. W pracy odwołaj się do: wybranej lektury obowiązkowej innych utworów literackich z dwóch różnych epok wybranego kontekstu.
Wstęp:
teza: Przenikanie się dwóch konwencji, realistycznej i fantastycznej, może wynikać z tęsknoty za idealnym, nieistniejącym porządkiem;
wprowadzenie: niedoskonałość świata - Rzeczywistość materialna, w której żyjemy, jest niedoskonała pod wieloma względami. Człowiek z natury pragnie sięgnąć poza doczesność, szuka nadprzyrodzoności, świętości i ucieleśnienia idei, które wyznaje.
Rozwinięcie:
argument 1 - Niedoskonałość materii oznacza między innymi jej nietrwałość i rozpad. Ciało człowieka, które można opisać realistycznie, zniszczeje, stąd nadzieja na wiecznotrwałość duszy, którą da się odzwierciedlić jedynie dzięki konwencji nadprzyrodzonej.
przykład literacki - Średniowieczne legendy hagiograficzne łączyły w sobie opisanie realiów zwykłego życia oraz cudów, których dokonywali święci asceci. Legenda o św. Aleksym ukazuje połączenie realizmu losów Aleksego jako zwykłego człowieka (rozmowy z rodzicem, ślub z Famijaną) z nadprzyrodzonością, która pojawiała się w jego życiu (zstąpienie Matki Boskiej ze świętego obrazu, cudowność jego śmierci - samoistnie bijące dzwony, uzdrawiająca, cudowna woń);
kontekst - Dualizm średniowieczny, filozofia zgodnie z którą człowiek składa się z grzesznego ciała i uświęconej duszy (sacrum oraz profanum).
argument 2 - Marzenia o sprawiedliwości i fantastycznym, wyższym bycie, który ją wymierza, pilnując porządku, przyczyniły się do powstawania tekstów o nadnaturalnej karze wymierzanej za przewiny.
przykład literacki - Ballady romantyczne łączyły realizm opisu czasoprzestrzeni i ludzkich bohaterów z fantastycznymi zdarzeniami, w tym także karą wymierzaną przez naturę kierującą się chrześcijańskim, antropomorficznym ładem moralnym (Świtezianka wciągająca niewiernego młodzieńca w wodne głębiny, magicznie zapadająca się, zarosła lilijami cerkiew w "Lilijach").
kontekst - Panteizm romantyczny kazał postrzegać przyrodę jako myślący, obserwujący byt, z powodu którego każda wina zostanie ukarana. Natura odgrywała ważną rolę w wielu fabułach, nie tylko balladach, ale też dramacie "Balladyna" (którego sama nazwa jest rzeczywiście inspirowana balladami Mickiewicza).
zakończenie: Człowiek przekracza to, co realistyczne, pragnąc wyższego ładu, przekroczenia materialnych ograniczeń. Ludzkość tęskni za doskonałością, wiecznością, sprawiedliwością - żadne z tych pojęć nie odnosi się do weryfikowalnej empirycznie, realistycznej rzeczywistości.
Temat 2. Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła [...], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa).
Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej. W pracy odwołaj się do: Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego, innych utworów literackich z dwóch różnych epok wybranego kontekstu.
Wstęp:
teza - Motywy biblijne i mitologiczne, mimo że wywodzą się jeszcze z epoki starożytnej, w czasach współczesnych nadal wpływają na odbiorców;
wprowadzenie: analiza tekstu Marii Wichowej - słowa literaturoznawczyni dowodzą, że teksty kultury powstające współcześnie są powielaniem tego, co obmyślono i napisano w czasach starożytnych.
Rozwinięcie:
argument 1 - Sięgnięcie po motywy, gatunki czy konwencje wywodzące się z czasów starożytnych może w niezwykły sposób podnosić rangę utworu, a w konsekwencji wzbudzać w odbiorcy powagę i wprowadzać patetyczny nastrój.
przykład literacki - Tytuł powieści "Mała Apokalipsa", który nadał swojemu utworowi Tadeusz Konwicki, odsyła do biblijnej wizji końca świata, co nadaje tekstowi podniosłości, uważnia rozterki bohatera i wpisuje je w odwieczną dychotomię dobra i zła;
kontekst - okoliczności powstania utworu: polityczne realia powstania utworu obnażały kryzys wartości i stawiały obywateli w sytuacji granicznej wyboru między własnym bezpieczeństwem a życiem w prawdzie i honorze.
argument 2 - Biblia poucza czytelników na temat tego, jak żyć, pomaga im w konstruowaniu systemu wartości i ilustruje zasady moralne.
przykład literacki - Alegoryczne przypowieści, takie jak ta o siewcy czy o talentach, zawierają przesłanie moralne. Przypowieść, czyli parabola, to gatunek, który z założenia zawiera właśnie morał. Ma on kształtować postawy odbiorców, podobnie jak księgi mądrościowe (np. Koheleta) ukazujące życiowe prawdy i właściwe postawy w życiu (stosunek do przemijania i własnej egzystencji).
kontekst - O uniwersalności oddziaływania biblijnych paraboli świadczy obecność paraboliczności jako cechy wielu ważnych XX-wiecznych dzieł znanych na całym świecie (np. "Dżuma", "Mały Książę")
argument 3 - Starożytne opowieści ukazują historie, które również we współczesnych realiach mogą służyć jako przestroga lub inspiracja.
przykład literacki - Mit o Dedalu i Ikarze przedstawia archetyp marzyciela ryzykującego w imię wyższych aspiracji, mit o Demeter i Korze - bezwarunkowej matczynej miłości.
kontekst - Ciekawym kontekstem dla rozważań o aktualności mitów jest opowiadanie pt. "Ikar" Jarosława Iwaszkiewicza. Jego akcja rozgrywa się podczas okupacji Warszawy, a "Ikarem" nazywany jest chłopak, który marzycielsko pogrążony w lekturze wstępuje pod koła karetki Gestapo, a ostatecznie jest aresztowany i prawdopodobnie stracony. Jako nawiązanie do różnych mitów kobiecych powstała feminologiczna antologia "Ziarno granatu".
zakończenie: Teksty mitologiczne pod wieloma względami oddziałują na współczesnych czytelników, kształtują ich postawy, tożsamość, a także warunkują odbiór współczesnych tekstów kultury.
Możesz również pobrać arkusz CKE bez rozwiązań w formacie pdf i sprawdzić swoją wiedzę przed egzaminem maturalnym. Przycisk do pobrania arkusza znajduje się poniżej.
