Dodaj do listy

Białystok

Krótki wstęp

Miasto Białystok istnieje już pięć wieków. Przez cały ten czas przechodziło różne koleje losów politycznych i gospodarczych. Przez ponad pięć stuleci w Białymstoku miały miejsce różne procesy, które w bardzo istotny sposób wpłynęły na architektoniczną przestrzeń miasta. To stwierdzenie może dotyczyć większości innych miast polskich, jednak procesy te w Białymstoku, miały szczególnie intensywny przebieg. Bardzo liczne dawne dzieła architektury obecnie nie istnieją, a wiele innych zostało niestety przebudowanych. Zabytkowa zabudowa miasta zachowana została do dzisiaj tylko w bardzo niewielkim stopniu. Nieliczne zabytki są jedynie echem dawnego historycznego kształtu Białegostoku.

Historia miasta

Obszary na których powstał oraz rozwinął się dzisiejszy Białystok były niegdyś rozległymi, leśnymi pustkowiami. Dosyć szerokie pasmo rozciągało się wzdłuż granicy pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim, i Koroną. Do bardzo późnego średniowiecza, tereny te były prawie całkiem nie zamieszkałe. Kolonizację tego obszaru zaczęto dopiero w połowie XV wieku. Prawdopodobnie przed rokiem 1450 Wielki Książę Litwy, Zygmunt Kiejstutowicz, oddał puszczę położoną nad rzeką Białą, litewskiemu możnowładcy- Jakubowi Raczko Tabutowiczowi. Jednak pierwsza informacje w źródłach pisanych, które bezpośredni dotyczą dóbr białostockich jest dopiero z roku 1514. Jako właściciel ziem białostockich wymieniony jest jeden z wnuków Jakuba Raczki Tabutowicza- Mikołaja Michnowicza. Mikołaj był absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz królewskim dworzaninem, a z racji pełnionej na dworze królewski funkcji nazywano go Bakałarzem. Po śmierci Mikołaja, cały jego majątek odziedziczył jego jedyny syn - Mikołaj Bakałarzewicz, żonaty z Katarzyną Wołłowiczów. Mikołaj syn, umarł młodo, a po jego śmierci żona Katarzyna wyszła ponownie za mąż za Piotra Wiesiołowskiego. Jako wiano wniosła mu dobra białostockie. Od tego momentu, aż do śmierci ostatniego potomka z rodu Krzysztofa Wiesiołowskiego, wielkiego marszałka koronnego (było to w 1637 roku) Białystok pozostawał w rękach następnych pokoleń tejże rodziny. Przeżywał wówczas okres bardzo żywego rozwoju. Prawdopodobnie to Raczkowiczowie wybudowali w Białymstoku pierwszy drewniany dworek. Został on wzniesiony w miejscu, gdzie później zlokalizowane były kolejne budowle rezydencjonalne. Pierwszy był murowany dwór rodu Wiesiołowskich, a następnie pałac rodziny Branickich. W połowie XVI wieku został wzniesiono także pierwszy drewniany kościół, a następnie fundacja Piotra Wiesiołowskiego wybudowała świątynię murowaną (w roku 1617). Pierwotna osada rozwijała się samorzutnie - jej centralnym ośrodkiem był kościół i dwór, natomiast układ sieci dróg oraz system rozlewiska rzeki Białej były osnową przestrzenną osady. Zarówno trakty główne jak też drogi o lokalnym znaczeniu zbiegały się przy rozdrożu- czyli nieregularnym placu, który był w miejscu obecnego Rynku Kościuszki. Białystok pozostał w takim układzie aż do początków XVIII wieku.

PAŁAC BRANICKICH

Pałac ten jest najpiękniejszą budowlą w całym Białymstoku. Dzięki szesnastowiecznym założeniom o obronnych walorach pałaców, a także za sprawą rodziny Biesiołowskich, a następnie rodziny Branickich został stworzony barokowy zespół pałacowy, dla Jana Kazimierza, wielkiego hetmana koronnego oraz dla Izabeli, jego żony. Całość, wraz z ogrodami i dziedzińcami, nazywana była Polskim Wersalem albo Podlaskim Wersalem. Swoją urodą zachwycały zwłaszcza wnętrza pałacowe. Do Wersalu ciągnęli goście ze wszystkich krajów Europy. Najchętniej oglądali występy tancerzy, śpiewaków operowych i aktorów, ponadto uczestniczyli w licznych przyjęciach i romansowali.

Z licznych zdarzeń rozgrywających się w Białymstoku można wybrać anegdotę dotyczącą Augusta III Sasa. Król miał pewnego dnia chęć na większe polowanie, jednak lekarze nie pozwolili mu na wyprawy poza Białystok. Podjęto zatem decyzję, iż obława napędzi z pobliskich puszczy zwierząt, a te zostaną wypuszczone przez most wiszący nad pałacowym kanałem. Sprytnie zamontowano w moście zapadnię, aby król siedzący w łódce mógł strzelać do zwierząt, spadających w dół. Początkowo polowanie przebiegało pomyślnie, jednak tylko do momentu, kiedy na most został nagoniony niedźwiedź. Król do niego strzelił, jednak chybił a wówczas rozwścieczony zwierz dopadł łodzi, przewrócił ją łapą. Zapewnie byłoby już po monarsze, jednak na szczęście niedźwiedź zainteresował się najbardziej ... pływającą po rzece peruką należącą do faworyta królewskiego, który także wpadł do rzeki.

Dalsze losy pałacu były dziwne, zmieniano go kolejno w:

- carski Instytut Panien Szlacheckich,

- potem szpital wojskowy (okres pierwszej wojny światowej)

- następnie była to siedziba bolszewickiego Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski,

- a potem rezydencja Wojewody Białostockiego.

Odbudowano go w roku 1944 i postanowiono wówczas, że Białystok odzyska pałac ludowy, jednak ostatecznie gospodarzem pałacu stała się Akademia Medyczna. Tak pozostaje do dnia dzisiejszego.

Ratusz

Bryła pierwotna dzisiejszego budynku zbudowana była w latach 1745-1761, a potem pomiędzy rokiem 1762 a 1768 została przebudowana. W 1940 roku ratusz został rozebrany. Odbudowę obiektu przeprowadzono pomiędzy 1945 a 1958 rokiem. Nowy budynek został zaprojektowany przez architekta Zofię Chojnacką. Obiekt złożony jest z głównego korpusu zwieńczonego wieżą i czterech połączonych z nim narożami alkierzy. Dziś w ratuszu siedzibę ma Państwowe Muzeum w Białymstoku. Zbiory muzeum są bardzo bogate i znajduje się w nich między innymi galeria malarstwa polskiego oraz zbiory etnograficzne i archeologiczne.

Pałacyk Gościnny

Obiekt ten powstał około 1771 roku. Pierwotnie pałacyk otaczał park i pełnił on funkcję rezydencjonalną. Następnie był on wykorzystywany jako budynek gastronomiczny oraz mieszkalny. Pod koniec XIX w. oraz w latach międzywojennych znajdowała się w nim kawiarnia natomiast budynek znany był jako: Dom Widera; W 1944 roku Pałacyk spłonął, a odbudowano go w latach 1947-52. Projektodawcą był S. Bukowski.

Kościół pod wezwaniem św. Rocha

Kościół ten został zbudowany w latach 1927-46. Była to budowla modernistyczna, architektem był Oskar Sosnowski, a poprawek dokonał Stanisław Bukowski. Budynek stoi na rzucie ośmioboku, ma wieżę frontową. Jego nowoczesna i strzelista sylwetka, na wielu gościach i turystach sprawia wrażenie jakby powstał zaledwie kilkanaście lat temu, jednak prawdą jest że wzniesiono go już więcej niż pół wieku temu. Kiedyś w miejscu Kościoła znajdował się białostocki cmentarz. Od roku 1996 kościół jest bardzo ładnie oświetlony w nocnych godzinach. Otaczają go mury przypominające wały obronne. Od ulicy Lipowej na dachu Kościoła znajduje się rzeźba Jezusa Chrystusa jako Dobrego Pasterza. Zaprojektował ją Stanisław Horno-Popławski. Z murów obok rzeźby rozciąga się widok na ulice: Krakowską i Lipową.

Barokowa austeria

Została zniszczona podczas drugiej wojny światowej, a następnie odbudowana w roku 1950. Dziś mieści się w niej restauracja. Jest to piętrowy budynek z łamanym dachem, pokrytym dachówką w czerwonym kolorze.

Dawna Loża Masońska

W niegdysiejszej siedzibie Loży Masońskiej, u zbiegu dwóch ulic Kościelnej oraz Kilińskiego współcześnie jest Wojewódzka Biblioteka Publiczna. Budynek ten wzniesiony został przez Prusaków. Było to w latach 1803 - 1806.

Kaplica pod wezwaniem św. Marii Magdaleny

Kaplica Św. Marii Magdaleny, została zbudowana w latach 1741-58. Sponsorowała ją fundacja Jana Klemensa Branickiego; Kaplicę zwieńcza cebulasta kopuła. Kaplica najpierw była rzymsko- katolicka, od 1864 roku jest prawosławna. Kaplica usytuowana jest na wzgórzu.

Kościół Farny

Niewielki, stary Kościół Farny zbudowany został w latach 1617-1626. Wejście do środka następuje poprzez ozdobny portal. Na barokowym ołtarzu wystawiony jest obraz Wniebowzięcia NMP. Po prawej stronie ołtarza znajdują się: pomnik wykonany z czarnego marmuru, który jest poświęcony pamięci Mikołaja Stefana Branickiego oraz jego żony Katarzyny. Trochę bliżej chóru jest gobelin, który jest poświęcony pamięci Izabeli Branickiej z Poniatowskich. Po lewej stronie ołtarza ustawiony jest pomnik Jakuba K. Branickiego, a także barokowa ambona. W połowie wieku XIX mieszkańcy Białegostoku zaczęli starania o wybudowanie nowego kościoła. Dopiero w roku 1899 zdołano uzyskać od władz cesarskich (zaborczych) pozwolenie na wzniesienie tylko dobudówki do małego kościółka barokowego. Wtedy to rozebrano w kościele prezbiterium i zaczęto budowanie neogotyckiego kościoła.

Konsekracji nowej części świątyni dokonano w roku 1905. Nowy Kościół został zbudowany na planie krzyża łacińskiego. Wewnątrz Kościół jest trójnawowy, jedna z naw jest poprzeczna. Przy wejściu wzniesione są dwie wieże. Fasada kościoła ozdobiona jest między innymi trzema portalami. Na środkowym portalu przedstawiony jest Ukrzyżowany Chrystus, nad bocznymi portalami jest Chrystus niosący krzyż i scena Zmartwychwstania. Neogotycki, drewniany ołtarz główny wzniesiony został przez Wincentego Barańczaka. Było to w 1915 roku. Rzeźby na ołtarzu obrazują Wniebowzięcie Najświętszej Marii Manny, a płaskorzeźby znajdujące się w bocznych częściach ołtarza przedstawiają sceny Nawiedzenia, Zwiastowania, Ofiarowania i Narodzin. W jednej z naw wisi obraz z rzeźbą Chrystusa Ukrzyżowanego, w lewej nawie jest ołtarz przedstawiający obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej. Nad kruchtą w chórze umieszczone są organy 42 głosowe, mające 2500 piszczałek. Nad organami widać witraż, który przedstawia św. Cecylię, która gra na organach.

Prawosławna Cerkiew Cerkiew świątynia chrześcijańska obrządku wschodniego (prawosławnego i greckokatolickiego). Ich architektura pierwotnie wzorowana była na kościołach bizantyjskich (na planie krzyża, przykryta kopułami); później... Czytaj dalej Słownik historyczny pod wezwaniem Św. Mikołaja Cudotwórcy

Została zbudowana pomiędzy rokiem 1843 a 1846. Cerkiew jest budowlą klasycystyczną, zbudowano ją na planie krzyża greckiego. Ponad skrzyżowaniem ramion jest kopuła, którą przewyższa nieznacznie wieża- dzwonnica, która ma siedem dzwonów. Dzwonnica stoi nad kruchtą.

Tereny pamięci narodowej:

Cmentarz Radzieckich Jeńców Wojennych, znajduje się na ulicy 11 listopada.

Na tym cmentarzu jest sześć mogił zbiorowych oraz 43 indywidualne, a także pomnik żołnierzy z Armii Radzieckiej, którzy zostali zamordowani przez hitlerowców. Na miejscu cmentarza, w okresie drugiej wojny światowej był wojskowy obóz jeniecki. Zginęło w nim około 12 tysięcy ludzi.

W roku 1990 na cmentarz znajdujący się na ulicy Ciołkowskiego został przeniesiony pomnik polsko-radzieckiej przyjaźni (rzeźba żołnierza oraz dwie grupy rzeźbiarskie). Przeniesiono go Plant z białostockich. Autorem pomnika był profesor Jan Ślusarczyk. W roku 1951 została wykonana rzeźba żołnierza, natomiast 20 lat później wykonano pozostałe dwie grupy rzeźbiarskie. Jednym z twórców wszystkich rzeźb był białostocki rzeźbiarz, Albin Albin A. Fredro Śluby panieńskie, bohater drugoplanowy; zakochany w Klarze, parodia romantycznego kochanka
Wygląd: Pozuje na sentymentalnego kochanka - wciąż płacze, jest gotów na każde skinienie...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Sokołowski.

Cmentarz Farny, znajdujący się na ulicy Raginnisa.

Na tym cmentarzu pochowani zostali żołnierze z Wojska Polskiego. Na cmentarzu mieści się także krzyż oraz symboliczna mogiła, która jest poświęcona pamięci żołnierzy Wojska Polskiego, poległych w roku 1939.

Cmentarz Pietrasze

Mieści się w Lasku Pietrasze. Jest tam siedem zbiorowych mogił, oraz 62 groby indywidualne a także pomnik, który upamiętnia miejsce straceń ok. 5000 Żydów białostockich, którzy zostali rozstrzelanych w dniach 3 i 12 grudnia 1941 roku, oraz stu Białorusinów i Polaków zamordowanych w późniejszych latach.

Wydarzenia które się rozegrały w Lasku Pietrasze zostały opisana we wspomnieniach Felicji Nowak, zatytułowanych Moja gwiazda.

Cmentarz Żydowski, znajduje się na ulicy Wschodniej

Na tym cmentarzu są mogiły żydowskie - obelisk, który upamiętnia białostockich Żydów oraz macewy.

Od paru lat na cmentarzu prowadzone są prace remontowe koło ogrodzenia cmentarza, oraz prowadzi się inwentaryzację nagrobków. Inwentaryzację prowadzą studenci Uniwersytetu Białostockiego.

Cmentarz Lasek Bacieczki

Lasek Banieczki jest miejscem symbolicznego cmentarza z pomnikiem, który upamiętnia miejsce straceń trzech tysięcy Białostoczan, którzy zostali rozstrzelani w latach 1941 - 43. Niemcy, żeby zatrzeć ślady ich okropnej zbrodni, wykopali oraz spalili zwłoki wszystkich ofiar. Było to w 1944 roku.

Pomnik został odsłonięty w roku 1980.

Cmentarz Miejski, znajduje się na ulicy Wysockiego.

Na miejskim cmentarzu pochowano żołnierzy Wojska Polskiego, którzy polegli w roku 1939. Spoczywają tam także żołnierze z armii radzieckiej, którzy polegli w bitwach o Białystok (1944 rok). Na cmentarzu znajduje się również głaz z tabliczką upamiętniającą żołnierzy, którzy polegli w wojnach z roku 1920 oraz 1939. Głaz został odsłonięty w roku 1989.

Na Miejskim Cmentarzu znajduje się także symboliczna kwatera żołnierzy z Polskich Sił Zbrojnych. W kwaterze jest wizerunek Matki Boskiej Kozielskiej. Kwatera- pomnik został odsłonięty dziesięć lat temu- 17 sierpnia 1996 roku. Upamiętnia on kilkanaście tysięcy żołnierzy z armii generała Andersa, którzy po dołączeniu się do owej armii, umarli z chorób, wycieńczenia i głodu, a pochowano ich na terenach byłego ZSRR oraz Bliskiego Wschodu.

Cmentarz Wojskowy, znajduje się na ulicy 11-go Listopada.

Cmentarz wojskowy jest miejscem pochówku między innymi:

-żołnierzy Wojska Polskiego, którzy polegli w czasie I i II wojny światowej,

-żołnierzy z Armii Radzieckiej,

-oraz żołnierzy KBW, milicjantów i członków miejscowego ruchu oporu AK;

Na cmentarzu jest także pomnik - ołtarz, projektowany przez Jarosława Giryna, który został odsłonięty w roku 1932, symboliczna mogiła ofiar Katynia, oraz płyta Grobu Nieznanego Żołnierza z roku 1920, po drugiej wojnie została ona przeniesiona z Rynku Kościuszki).

Pomnik Jana Pawła

Znajduje się na Placu Jana Pawła II, na przykościelnym terenie, na murze, który okala kościół farny.

Autorem projektu była Anna Grabiwoda, kielecka rzeźbiarka.

Pomnik wykonał: Stanisław Wakuliński.

Pomnik został ufundowany przez: Archidiecezję Białostocką.

Odsłonięty go 5 czerwca 1994 roku, była to trzecia rocznica wizyty Papieża Jana Pawła II w Białymstoku oraz pierwsza rocznica ingresu Księdza Arcybiskupa Stanisława Szymeckiego.

Na terenie Białegostoku jest jeszcze jeden pomnik upamiętniający Jana Pawła II. Znajduje się on w niszy na ścianie kościoła pod wezwaniem Św. Kazimierza (ulica św. Berlinga). Pomnik Papieża wykonany został z gipsu i waży więcej niż 0,5 tony, jego wysokość to 3,5 metra. Autorem a jednocześnie wykonawcą pomnika był Stanisław Wakuliński, białostocki rzeźbiarz. Pomnik ten powstał w bardzo krótkim czasie tzn. zaledwie w dwa miesiące!

Ponadto, obok kościoła pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego w Białymstoku, znajduje się Ołtarz Papieski. Wybudowali go mieszkańcy Ziemi Białostockiej. Właśnie przy tym Ołtarzu Papież poprowadził Mszę święta podczas pielgrzymi w czerwcu 1991 roku.

Dokładnie w piątą rocznicę wizyty Jana Pawła II w Białymstoku, przeniesiono Ołtarz z terenu lotniska na Krywlanach na obszar parafii znajdującej się przy ulicy Radzymińskiej. Tego dnia, podczas uroczystej Sesji Rady Miejskiej w Białymstoku, ogłoszono Ojca Świętego Honorowym Obywatelem Miasta Białegostoku, ponadto imieniem Papieża-Polaka nazwana została główna arteria Arteria tętnica - naczynie krwionośne prowadzące krew w kierunku od serca do tkanek. Posiada grubsze ściany niż żyła, gdyż krew płynie w niej pod wyższym ciśnieniem. W przeciwieństwie do żyły nie... Czytaj dalej Słownik biologiczny wylotowa biegnąca w stronę Warszawy.

W czerwcu 1998 roku przy Ołtarzu została poświęcona tablica upamiętniająca dwudziestą rocznicę pontyfikatu Jana Pawła II. Tablica została ufundowana przez społeczeństwo Białegostoku, oraz przez władze miasta, przez pasterzy z Archidiecezji Białostockiej oraz przez parafię pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego.

Pomnik Bohaterów Ziemi Białostockiej

Znajduje się na Placu Uniwersyteckim.

Autorem pomnika był profesor Bohdan Chmielewski.

Pomnik został odsłonięty 18 październik 1975 roku.

Pomnik ten poświęcony jest: żołnierzom, którzy walczyli na wszystkich frontach podczas drugiej wojny światowej, więźniom, mieszkańcom białostocczyzny, partyzantom, ofiarom z białostockiego getta oraz dzieciom. W fundamenty pomnika wmurowane zostały prochy ofiar z drugiej wojny światowej.

Czarno- białe zdjęcie przedstawia pierwotne słowa napisu inskrypcyjnego - treść napisu została zmieniona na początku 90-tych lat.

Głaz Lotnika

Znajduje się w Parku Zwierzynieckim. Głaz zamyka najważniejszą oś parku.

Został odsłonięty w lipcu 1933 roku.

Głaz ma upamiętniać wyczyn pułkownika Stanisława Skarżyńskiego (żył w latach 1899-1942), był on pilotem wojskowym i sportowym, który 8 maja 1933 roku (wtedy jeszcze miał stopień kapitana), ustanowił rekord światowy w odległości przelotu. Zaledwie w 17 godzin, lecąc samolotem RWD-5bis, kapitanowi udało się pokonać odległość 3582 kilometrów. Przeleciał nad południowym Atlantykiem, dokładnie z Sant Lois (Senegal) do Maceio (Brazylia).

Pierwotnie głaz znajdował się u wylotu ulicy Wołodyjowskiego oraz Szpitalnej, tuż obok bramy do nieistniejących obecnie koszar.

Pułkownik Skarżyński nie był powiązany z Białymstokiem. Jednak Białostoczanie, będący wówczas na fali ogólnego uniesienia związanego z wyczynem pułkownika, postanowili upamiętnić wyczyn Skarżyńskiego, pierwszego Polaka, któremu udało się przelecieć nad Atlantykiem.

Wówczas w mieście stacjonował garnizon oraz działały prężne organizacje młodzieżowe paramilitarne, a na obszarze Parku Zwierzynieckiego była wieża spadochronowa.

Pomnik- czołg

Znajduje się na Skwerze przy wiadukcie przebiegającym nad ulicą Sienkiewicza.

Został odsłonięty w maju1975 roku.

Czołg T-34 pochodzi z czasów drugiej wojny światowej. Ustawiony został na cokole i przekazany miastu przez WP. Pomnik-czołg jest symbolem podobnej maszyny z 510. Pułku Czołgów Armii Radzieckiej. Maszyna ta jako pierwsza 26 lipca 1944 roku wjechała na teren wyzwalanego miasta- Białegostoku. Dowódcą załogi czołgu był wówczas Paweł Chripkow. Całe miasto zostało wtedy zaminowane przez oddziały niemieckie, które się powoli wycofywały. Wtedy 12-letnia Krystyna Daniela Kalinowska uprzedziła o minach załogę czołgu Chripkowa. Oboje brali udział w uroczystościach odsłonięcia pomnika w 1975 roku.

Mimo wielu licznych starań harcerzy białostockich, czołg nieustannie jest dewastowany przez wandali malujących na nim graffiti.

Pomnik Mordu Katyńskiego

Znajduje się na Skwerze przy Placu Katyńskim, ( teren Parku Zwierzynieckiego niedaleko Filharmonii Białostockiej).

Autorem pomnika jest Leon Jaruszewicz.

Pomnik został ufundowany przez Białostocki Oddział Stowarzyszenia Rodzina Katyńska.

Odsłonięto go we wrześniu 2000 roku.

Pomnik został wzniesiono w 60. rocznicę dokonania mordu katyńskiego. Kwiecień 1940 rok- wówczas w trzech miastach - Katyniu, Miednoje i Charkowie zginęło tysiące osób, zamordowanych przez enkawudzistów. Wśród ofiar było wielu przedstawicieli inteligencji polskiej.

Rok w którym pomnik został odsłonięty (2000) Sejm RP ogłosił Rokiem Katyńskim.

Na cmentarzu wojskowym (ulica 11-go Listopada) znajduje się symboliczna mogiła katyńska. Ponadto w Białymstoku jest jeszcze jedna pamiątka mordu, a mianowicie Kaplica Martyrologii Katyńskiej, jest ona w kruchcie kościoła pod wezwaniem Św. Wojciecha.

Pomnik Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie

Znajduje się na Pasażu łączącym ulicę M. Curie-Skłodowskiej z ulicą Akademicką.

Autorem pomnika jest Jerzy Grygorczuk.

Został on odsłonięty w maju 1991 roku.

Pomnik został ufundowany przez Zarząd Główny Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz przez Kongres Polaków mieszkających w Szwecji, natomiast plakiety z płaskorzeźbami polskich generałów to dar od Marka Tronkenheima.

Adam Dobroński, historyk sądzi iż pomnik ten jest jedynym przemyślanym monumentem tej legendarnej formacji polskiej. Wyrzeźbione są na nim wszystkie części składowe PSZ na Zachodzie, czyli najważniejsze bitwy oraz medaliony zawierające nazwiska wybitnych wodzów.

Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego

Znajduje się na Rynku Kościuszki.

Projektodawcą i realizatorem pomnika był Jan Wakuliński.

Pomnik został odsłonięty w listopadzie 1991 roku. Inicjatorem był Społeczny Komitet Budowy Pomnika Józefa Piłsudskiego.

Przy Pomniku Sybiraka (jest na ulicy Piastowskiej) na ścianie pamięci jest tabliczka upamiętniająca pobyt Piłsudskiego na Syberii (był tam od 1887 do 92 roku).

Na budynku znajdującym się przy ulicy Warszawskiej 63, jest tabliczka z wizerunkiem Piłsudskiego, informuje ona, że w tym gmachu, w latach od 1926 do 1939 znajdowało się Państwowe Gimnazjum oraz Liceum imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego. Tablica ta została odsłonięta w 70. rocznicę niepodległości Polski.

Od 1919 roku Marszałek Józef Piłsudski ma tytuł Honorowego Obywatela Miasta Białystok.

Pomnik Batalionu Marszowego 42. Pułku Piechoty im. gen. J. H. Dąbrowskiego

Znajduje się na Placu Niepodległości imienia Romana Dmowskiego, dokładniej u podnóży kościoła pod wezwaniem Św. Rocha.

Fundatorem pomnika jest Totalizator Sportowy.

Pomnik został odsłonięty w 1989 roku, we wrześni. Była to 50. rocznica wybuchu drugiej wojny światowej.

Dodatkowo w Białymstoku, obok kościoła pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa (znajduje się na ulicy Traugutta) wisi tabliczka upamiętniająca 42. Pułk Piechoty. Tablica ta została ufundowana przez Koło byłych Żołnierzy z 42. Pułku Piechoty.

Park Zwierzyniecki

Od 1996 roku Park Zwierzyniecki jest leśnym rezerwatem. Swoim zasięgiem obejmuje 33,34 hektary gruntu wilgotnego. Rozpościera się on w pobliżu śródmieścia, dlatego też mieszkańcy Białegostoku bardzo często korzystają z uroków parku.

Za czasów rodziny Branickich znajdował się tu na powierzchni ok. 14 wiorst odgrodzony zwierzyniec, który był miejscem wielu polowań dworskich. Zamieszkiwały tu między innymi: jelenie, bażanty, daniele, kuropatwy, łabędzie czy dzikie kaczki.

Pod koniec XVIII wieku młodzież szkolna poszerzała tutaj swoje wiadomości na temat ziołolecznictwa, ogrodnictwa, botaniki, mineralogii i rolnictwa. W wieku XIX Zwierzyniec został lasem komunalnym, a jego powierzchnia zaczęła się kurczyć. Od schyłku ubiegłego stulecia lasek powoli przeistaczał się w park. Była możliwość przyjechania tu tramwajem konnym. Z czasem na południowych obrzeżach lasu zaczęto budować domki letniskowe. Planty które niedawno powstały połączyły pałacowy park ze Zwierzyńcem, natomiast sam lasek Zwierzyniecki został poddany melioracji oraz renowacji.

Białystok jest miastem zielonym, jednak mimo to powierzchnia zielonych terenów, które przypadały na jednego Białostoczanina wynosiła tylko 11.3 m2, a na jednego Polaka wówczas przypadało 15,1 m2 zieleni miejskie.

Aktywny wypoczynek

Jak już było wspomniane wcześniej Białystok jest zielonym miastem. Na jego terenach jest kilka parków, skwerów oraz lasów. Nie ma tu uciążliwego przemysłu, dzięki czemu powietrze jest dość czyste a spacery są przyjemne. W mieście utworzono kilka ścieżek dla rowerzystów. Mieści się tu także stadion sportowy. Parki oraz lasy otaczające miasto są doskonałą bazą dla osób, które uprawiają biegi. Sportem coraz bardziej popularnym wśród białostoczan staje się tenis ziemny, ciągle powstają nowe, dostępne dla wszystkich korty. W pobliżu stadionu przy ulicy Zwierzynieckiej mieści się sztuczne lodowisko, które w zimie jest miejscem rozrywki dla łyżwiarzy, natomiast latem służy jako plac do jazdy na rolkach.

ZAKUPY W BIAŁYMSTOKU

Sieć handlowa miast jest rozwinięta bardzo dobrze. W centrum Białegostoku znajdują się najróżniejsze galerie handlowe, butiki odzieżowe oraz duże sklepy, które obok towarów krajowych, oferują także wyroby światowych, bardzo znanych marek. Jest tu także, jak w każdym duży mieście kilka hipermarketów, na przykład: Auchan, Aneks, Makro itd. Regułą jest to że białostocki handel, podobnie jak w już prawie w całej Polsce akceptuje tak powszechnie stosowane obecnie karty kredytowe i płatnicze.

OŚWIATA I EDUKACJA

Białystok to regionalny ośrodek akademicki Akademicki dotyczący akademii jako instytucji oraz uczelni, studencki, trzymający się utartych szablonów, wzorów, poprawny. Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych oraz naukowy w północno-wschodniej części Polski. W oświatowych jednostkach Białegostoku znajduje zatrudnienie około dziesięć i pół tysiąca osób. Co stanowi około 7,5% z ogółu pracujących tu ludzi.

W Białymstoku funkcjonuje pięćdziesiąt siedem szkół podstawowych, trzydzieści siedem szkół gimnazjalnych, trzydzieści dziewięć liceów ogólnokształcących, a także 15 szkół wyższych. Kształci się na nich ponad 42,5 tysiąca studentów zarówno z Polski jak i kilkuset studentów- obcokrajowców. Znajdują się tu między innymi: Politechnika Białostocka, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania, Akademia Medyczna, Wyższa Szkoła Ekonomiczna a także Wyższa Szkoła Administracji Publicznej. Największą uczelnią w Białymstoku jest jednak Uniwersytet Białostocki .

Najstarsze uczelnie państwowe w mieście, które mają znaczący dorobek naukowy to: Akademia Medyczna i Politechnika Białostocka. Znajduje się tu także jeden z najmłodszych polskich uniwersytetów, który został utworzony jako filia Uniwersytetu Warszawskiego. Szkolnictwo wyższe reprezentowane jest ponadto przez Wydział Sztuki Lalkarskiej, działający przy Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza, a także przez filię warszawskiej Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina. Uniwersytety, uczelnie oraz szkoły wyższe w Białymstoku oferują zarówno studentom miastowym jak i przybyszom spoza Białegostoku bardzo atrakcyjne warunki nauki, na bardzo wysokim poziomie oraz na różnorodnych specjalizacjach.

OCHRONA ZDROWIA

Również w tej dziedzinie Białystok odgrywa bardzo znaczącą rolę zarówno w całym regionie jak i w całej Polsce. Akademia Medyczna w Białymstoku kształci najlepszych lekarzy, farmaceutów, analityków medycznych i stomatologów dla makroregionu oraz dla Polski.

CIEKAWE MIEJSCA, TEATRY, FILHARMONIE

*Teatr Dramatyczny im. Al. Węgierki;

*Białostocki Teatr Lalek;

*Towarzystwo Wierszalin Teatr;

*Filharmonia Białostocka

*Białostocki Teatr Tańca;

MUZEA

*Muzeum Wojska;

*Muzeum Techniki w Białymstoku;

*Muzeum Podlaskie;

*Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego;

*Muzeum Historyczne;

GALERIE

Galeria im. Sleńdzińskich;

Galeria Arsenał;

Galeria Wiktorii 12;

Galeria "Marszand";

Galeria Mandala;

Galeria OBUCH;

Galeria Sto trzynaści;

Galeria Białostockiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych;

Galeria "Pod strzechą";

Galeria Klubu Pracowników Politechniki Białostockiej;

Galeria "Pod Arkadami

Galeria "Akcent";

Galeria "Ak-Art";

Galeria X RA;

Galeria Młodych MDK;

Galeria "Feniks";

Galeria System 5; 

Mała Galeria Białostockiego Ośrodka Kultury w Famie;

Galeria De Fide Ars;

Galeria "KB";

DOMY KULTURY

Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska - Białoruś;

Białostocki Ośrodek Kultury;

Młodzieżowy Dom Kultury

Dom Kultury "Śródmieście;

Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury;

Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego;

Centrum Kultury Prawosławnej;

KLUBY OSIEDLOWE

Klub Kaktus;

Klub Zenit;

Klub Metafora;

Klub Ballada;

Klub Millenium;

Klub Miraż;

Klub Mikron;

Klub Gaj;

Klub Kalina;

Klub Jubilat;

Klub Puchatek;

Osiedlowe Centrum Stok;

Klub Relax;

KINA

Kino Syrena;

Kino Pokój;

Kino Forum;

Kino Ton;

Kino Polana;

BIBLIOTEKI

Dział Zbiorów Specjalnych;

Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego;

Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego;

Biblioteka Akademii Medycznej;

Biblioteka Pedagogiczna CEN;

Biblioteka Politechniki Białostockiej;

Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku;

Biblioteka Brytyjska;

GAZETY

*Gazeta Wyborcza Białystok

*Gazeta Współczesna

*Regionalna Agencja Informacyjna

*Kurier Poranny

*Polska Agencja Prasowa, Oddział w Białymstoku

RADIA

Radio Zet - 107,3 MHz;

Radio "Akadera" - 87,7 MHz;

Radio Jard 2; - 103,9 MHz;

Radio Jard - 89,2 MHz;

Radio PLUS Białystok - 103,3 MHz;

Radio Maryja, siedziba w Białymstoku - 104,7 MHz;

Radio Eska - 90,6 MHz;

Radio Racja - 105,5 MHz;

Radio Bis - 91,1 MHz;

Polskie Radio Program I - 225 kHz, 106,4 MHz;

Radio RMF FM - 100,2 MHz;

Polskie Radio Program II - 92,3 MHz;

Radio Wawa - 88,6 MHz;

Polskie Radio Program III - 96,0 MHz;

Polskie Radio - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku - 99,4 MHz;

Radio ORTHODOXIA - Radio Prawosławnej Diecezji Białostocko - Gdańskiej - 102,7 MHz;

TELEWIZJA

Telewizja Polska S.A. Oddział w Białymstoku

HOTELE

Hotel ''Cristal'', kat.***;

Hotel "Gołębiewski", kat.****;

Hotel ''Leśny'', kat. ***;

Hotel ''Zwierzyniec'' MOSiR, kat.**;

Hotel ''Pastel'', kat.****;

Hotel ''Turkus'', dom wypoczynkowy kat.*;

Hotel Tanona;

Hotel ''Diadem'';

Gospodarka Białegostoku

Po roku 1990 gospodarka w Polsce ulegała znacznym przekształceniom. Większość zmian zmierzała w kierunku specjalizacji i prywatyzacji gospodarki. Dotyczy to zwłaszcza gospodarki białostockiej, gdzie dokonujące się przekształcenia podlegają takim samym mechanizmom i tendencjom, co gospodarka całego kraju, jednak z charakterystyczną dla regionu i miasta strukturą i dynamiką zmian.

Charakterystyczną cechą gospodarki w Białymstoku jest dominujący udział firm i zakładów małych, które zatrudniają do pięciu osób. Całościowo gospodarka Białegostoku charakteryzuje się także wyższą od przeciętnej w kraju wydajności pracy.

Specyfika i rozwój gospodarki Białegostoku uwarunkowane są położeniem geograficznym, jakością miejskiej infrastruktury, tradycjami historycznymi oraz stanem środowiska naturalnego.

Najważniejsze uwarunkowania lokalne to:

* geograficzna lokalizacja miasta: bezpośrednio obok granicy wschodniej, sąsiaduje z trzema krajami (Białorusią, Rosją i Litwą);

* położenie miasta w czystym, atrakcyjnym turystycznie i ekologicznym regionie Polski;

* bardzo dobra sieć połączeń komunikacyjnych;

* miasto pełni funkcję ponadregionalnego ośrodka finansowego, politycznego, kulturalnego i przemysłowego;

* istnieje tu duży lokalny rynku pracy oraz zbytu (w aglomeracji białostockiej zamieszkuje ponad 350 tysięcy osób);

* na terenie Białegostoku istnieje prężnie działający ośrodek naukowy oraz szkolnictwa wyższego;

* miasto szczyci się tradycjami przemysłowymi i kulturowymi;

W miejskiej gospodarce znajduje zatrudnienie około 80 tysięcy osób. Pod koniec roku 2001 na obszarze Białegostoku było zarejestrowanych aż 33 291 podmiotów gospodarczych.

Gospodarka białostocka zdominowana jest następującymi gałęziami:

* handel Handel dział gospodarki narodowej (sektora usług) w którym dobra materialne przechodzą od wytwórcy (producenta) do spożywcy (konsumenta), na zasadzie sprzedaży i kupna.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
oraz usługi - pracuje tu około 21% z ogólnej liczby osób zatrudnionych;

* działalność produkcyjna - około 20% z ogółu zatrudnionych;

* składowanie, łączność i transport - około 12% z ogółu zatrudnionych;

*obsługa nieruchomości oraz firm, restauracje, hotele i pośrednictwo finansowe- około 12 %; z ogółu pracujących;

* opieka społeczna i ochrona zdrowia - około 11% z ogółu zatrudnionych osób;

W produkcji pozycję dominującą odgrywają: produkowanie artykułów spożywczych, napojów oraz produkowanie wyrobów odzieżowych i tkanin. Osiągają one ponad dwa razy lepsze wyniki ekonomiczne w skali krajowej oraz zatrudniają więcej niż połowę ludzi pracujących w tejże gałęzi.

W ciągu ostatnich lat dynamicznie rozwinął się handel oraz usługi. Dynamika Dynamika 1. siła, zdolność działania, ruch, energia, fiz. dział mechaniki, nauka o ruchu ciał pod wpływem działających na nie sił, muz. siła, natężenie dźwięku. Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych wzrostu w tym sektorze znacznie przewyższa osiągnięcia wszystkich innych miast Polskich w tym sektorze.

Ta korzystna sytuacja w Białymstoku powiązana jest z bardzo żywymi kontaktami turystycznymi i handlowymi z sąsiadami wschodnimi Polski. Bardzo dobrze rozwija się też sektor: obsługi nieruchomości oraz firm, pośrednictwa finansowego oraz hoteli i restauracji, które łącznie zatrudniają ok. 11,4% z ogólnej liczby osób pracujących. Sektor ten tworzy odpowiednią otoczką dla biznesu, co ma duży wpływ na atrakcyjność Białegostoku. Dosyć dynamiczny rozwój obserwuje się w sektorze budownictwa, w którym zatrudnione jest około 8% z ogólnej liczby osób pracujących.

Bardzo istotnym elementem gospodarki białostockiej są: administracja publiczna, edukacja a także zaopatrywanie regionu w gaz, energię elektryczną oraz wodę. Sektory te zatrudniają około 14% z ogólnej liczby osób pracujących.

Dobrym sygnałem są korzystne zmiany, które zachodzą w gałęzi handlu zagranicznego. Świadczy o tym znacznie większe tempo wzrostu eksportu z miasta od przeciętnego eksportu w pozostałych regionach Polskich. Eksport Eksport działalność polegająca na wywozie poza granice danego państwa towarów, usług lub kapitałów.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
z Białegostoku, który był liczony w dolarach, latach od 1993 do 1995 zwiększył się o 186 %, a w skali całego kraju tylko o 62%. Największa dynamika we wzroście eksportu obserwowana jest w przemyśle spożywczym, który przetwarza produkty ekologiczne, które pochodzą z gospodarstw rolnych z okolic Białegostoku.

Bardzo ważną rolę w rozwoju gospodarki Białegostoku odgrywają władze miejskie. Miasto prowadzi pro inwestycyjną politykę gospodarczą, która wynika z konsekwentnie realizowanego programu, tak zwanej Strategii Rozwoju Białegostoku. Przestrzeganie jej zapewnia stwarzanie dobrze rozwiniętej infrastruktury gospodarczej w mieście. Rozwojowi gospodarczemu także sprzyja bardzo bogata oferta obszarów do zagospodarowania. Przyciąga to licznych krajowych i zagranicznych inwestorów. Lokują oni w Białymstoku swoje siedziby oraz kapitał, np.: Philips, Binding Brauerei, Mc Donald's, Metro AG, International UNP Holdings, Orkla Media Newspapers, Auchan, Makro Cash and Carry, Statoil, Shell czy British Petroleum-BP.

Oświata, wychowanie i edukacja:

Na terenie Białegostoku funkcjonują liczne szkoły podstawowe zarówno publiczne jak i niepublicznych. Łącznie do nich uczęszcza ok. 23,3 tysiące uczniów. W przeliczeniu na całe etaty liczba nauczycieli wyniosła ok. 1880. W I i II klasie gimnazjum uczyło się ok. 8430 uczniów. Istnieje wręcz cała sieć placówek państwowych i niepaństwowych z oddziałami specjalnymi, sportowymi i integracyjnymi. W mieście działa także szesnaście liceów ogólnokształcących i trzy licea dla dorosłych. Dodatkowo funkcjonuje siedemnaście liceów niepublicznych. We wszystkich liceach pod koniec 2000 roku naukę pobierało około 16 260 osób. W Białymstoku jest także siedem szkół ogólnokształcących specjalnych, siedemnaście zespołów szkół zawodowych publicznych (uczy się tam 15,3 tysięcy osób), 41 szkół zawodowych niepublicznych oraz szkoła zawodowa specjalna. W mieście znajduje się też dziewięć internatów szkolnych. Miasto ma ponadto bogatą sieć samorządowych przedszkoli (56), gdzie uczęszcza 6,8 tysięcy dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum oraz sześć przedszkoli niepublicznych; poza tym jest też 59 klas zerowych, najczęściej przy szkołach podstawowych. Nie można zapomnieć także o zakładach opiekuńczo-wychowawczych, placówkach wychowania pozaszkolnego, świetlicach, dziecięcych koloniach i obozach.

Ludność Białegostoku

W dniu 21 grudnia 2000 roku Białystok liczył 285,5 tysięcy mieszkańców, w tym 134,9 tysięcy to byli mężczyźni, a 150,6 tysięcy to były kobiety. Począwszy 1997 roku liczba mieszkańców Białegostoku bardzo powoli wzrasta. W ciągu trzech lat (1997-2000) wzrosła o niecałe 3 tysiące osób. Najgorsze jest to, że w roku 2000 odnotowano jedynie 551 urodzeń, natomiast zgonów aż 545. Oznacza to prawie równowagę w ruchu naturalnym. Należy się obawiać, że w najbliższych latach nie nastąpi żadna korzystna zmiana w demografii. Do 171 zmalała zmniejszyła się nadwyżką osób imigrujących do Białegostoku nad osobami opuszczającymi miasto. Dlatego należy się spodziewać, że Białystok w najbliższych latach nie przekroczy liczby 300 tysięcy mieszkańców.

Białostoczanie znani i ważni:

LUDWIK ZAMENHOF

Urodzony 15 grudnia 1859 roku w Białymstoku na ulicy Zielonej. Jego ojciec był z zawodu nauczycielem, uczył języków obcych, natomiast matka, Rozalia była kobietą wielce religijną. Ludwik wychowywał się niedaleko rynku. Na jego podwórku można było usłyszeć całą kakofonię języków. Wychowany został jako idealista, uczono go, iż wszyscy są braćmi. Ludwik pobierał nauki w białostockiej szkole realnej, a potem w gimnazjum filozoficznym w Warszawie. Bowiem tam przeniosła się cała rodzina w 1873 roku. W Moskwie Ludwik Zamenhof ukończył studia medyczne, jednak nie ta profesja w pełni pochłonęła jego umysł. W 1878 roku, dziewiętnasto letni wówczas idealista, miał już gotowy słownik oraz gramatykę dla nowego języka. Na druk podręcznika jednak trzeba było zaczekać aż dziesięć lat, do roku 1887. Wkrótce rozpoczęto zabiegi próbujące spopularyzować język oraz idee prezentowanego przez Ludwika Esperanto. Inicjator często miał problemy finansowe, często także zmieniał miejsce zamieszkania aby znaleźć lepszą pracę. Nowy język jednak zaczął powoli zdobywać zwolenników, powstało nawet Polskie Towarzystwo Esperantystów. Ten zwycięski pochód został przerwany przez pierwszą wojnę światową, a sam Ludwik Zamenhoff umarł 14 kwietnia 1917 roku. Grób tego wybitnego Polaka znajduje się na Cmentarzu Żydowskim, w Warszawie na ulicy Okopowej.

Zorganizowany ruch Esperantystów w Białymstoku rozpoczął się w 1910 roku. Jednym z najbardziej zasłużonych popularyzatorów języka Esperanto był Jakub Jakub A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; jeden z więźniów o krótkim stażu: dziwi się, słysząc żartujących kolegów, że można przywyknąć do "kozy"; MŁODZIEŻ POLSKA WIĘZIONA... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Szapiro, który później stał się ofiarą hitlerowskiego terroru. W roku 1919 ulica Zielona została przemianowana na ulicę Zamenhoffa. W roku 1927 oraz 1937 zjeżdżali tu Esperantyści ze świata. Dziś w Białymstoku znajduje się popiersie wynalazcy Esperanto oraz tablica pamiątkowa, wisząca w tym miejscu, gdzie kiedyś znajdował się rodzinny dom Zamenhoffów.

JÓZEF PIŁSUDSKI

Marszałek Piłsudski wielokrotnie bywał w Białymstoku w ostatnim dziesięcioleciu XIX wieku. Był on jednym z przywódców Polskiej Partii Socjalistycznej. Mieszkał wtedy najczęściej w domu na ulicy Starobojarskiej, jego opiekunami byli Stanisława oraz Wiktor Lenczewscy. W całkiem innej roli, (jako Wódz Naczelny), pojawił się Piłsudski w Białymstoku 20 września 1919 roku. 19 listopada 1919 roku został on honorowym obywatelem miasta Białegostoku. Kiedy wielki gość miał przyjechać całe miasto szykowało się na to bardzo starannie i długo. Między innymi został wydany mały album, postawiono trzy bramy oraz udekorowano wszystkie ulice. Pociąg z Marszałkiem wjechał na stację dworca o godz. 10, a wojsko oddał honor Marszałkowi, wygłoszono także pierwsze przemówienie. Przed farą na marszałka Piłsudskiego czekał ksiądz biskup wileński J. Matchewicz; następnie błogosławieństwa udzielił mu na rynku pastor T. Zirkowitz, ksiądz dziekan prawosławny Gruszkiewicz oraz rabin G. Rozenman. Po polowej mszy Wódz przywitał defilujący oddział 42 pułku piechoty oraz 10 Pułku Ułanów Litewskich; poświęcono także sztandar 42 pułku piechoty. A na godzinę 19 został wyznaczony obiad galowy. Odbył się w byłym pałacu. Na obiedzie J. Piłsudski wzniósł toast oraz przemówił.

JAKUB SZAPIRO

Był on niekwestionowanym liderem białostockim w propagowaniu dzieła Ludwika Zamenhofa. To właśnie z jego inicjatywy utworzono Towarzystwo Esperantystów imienia Zamenhoffa w Białymstoku ( inaczej Zamenhoffa Esperanto-Societo).

RUCH ESPERANTYSTYCZNY

Bardzo ważnym krokiem propagującym dzieło Ludwika Zamenhoffa była zmiana nazwy dawnej ulicy Zielonej na ulicę Zamenhoffa; było to w 1919 roku.

Następne lata przyniosły szereg inicjatyw esperantystów białostockich wspieranych w ich działaniach przez władze samorządowe. Główną inicjatywą Towarzystwa Esperantystów powstałego w 1920 roku natomiast zarejestrowanego w 1922 roku było organizowanie licznych kursów gdzie uczono języka esperanto. W bardzo krótkim czasie Białystok stał się silnym i sprawnym ośrodkiem esperanckim. W latach międzywojennych Towarzystwo liczyło około trzystu członków, pod względem wielkości Towarzystwo w Białymstoku było na trzecim miejscu po Warszawie i Krakowie.

Z kursami związane są także pierwsze spektakle wystawiane w języku esperanto w teatrze białostockim. Wystawiała je sekcja dramatyczna Towarzystwa imienia Zamenhoffa. Dzięki inicjatywom polskiego ruchu wkrótce język międzynarodowy miał być wprowadzony do wszystkich szkół. Dwie inicjatywy się nie powiodły, a mianowicie zorganizowanie muzeum na ul. Zielonej, czyli w dawnym domu Ludwika Zamenhoffa oraz wystawienie pomnika dla twórcy esperanto.

Białystok niczym Mekka ciągnął sympatyków i zwolenników języka esperanto z kraju i ze świata. Miasto odwiedzili najbardziej wówczas znani esperantyści m.in. T. Cart, E. Privat, T. Jung, S. A. Smit, prof. O. Bujwid, B. Kuhl oraz członkowie rodziny Ludwika Zamenhoffa, a także H. A. Sade, po wizycie którego japońska prasa zamieściła ilustrowany zdjęciami Białegostoku reportaż. Niezapomniane wrażenie zostawił koncert niewidomego zwycięzcy pierwszego konkursu chopinowskiego, esperantysty Węgierski - Imre Nagy'a..

Białystok mógł także szczycić się licznymi wydawnictwami w języku esperanto, głównie autorem ich był Jakub Szapiro. Dynamiczny rozwój ośrodka esperanto w Białymstoku został przerwany wybuchem drugiej wojny światowej. Przez wojnę Białostocki ruch utracił swoich najbardziej czynnych działaczy. W lipcu 1941 r. na Pietraszach rozstrzelano Jakuba Szapiro.

Transport i drogi

Miasto nadzoruje publiczne drogi gminnymi, których długość wynosi 228 kilometrów, drogi powiatowe, ich długość wynosi 82 km, oraz drogi wojewódzkie, których długość wynosi 18 km; ponadto kontroluje część dróg krajowych, których łączna długość to 452 km. Publiczna komunikacja miejska dysponuje 31 liniami, ich długość wynosi 452 km. Codziennie na trasy wyjeżdża około 248 autobusów, które w 2000 roku przewiozły 94 miliony pasażerów. Dodatkowo siedmioma mikrobusami został przewiezionych około 42 tysiące osób niepełnosprawnych i ich opiekunów. W Białymstoku prowadzone są liczne remonty dróg oraz wiaduktów. Jednak w opinii kierowców co roku jeździ się po regionie trudniej i wolniej.

Zabytki

Co jeszcze warto zobaczyć?

Katedralny Kościół WNIEBOWZIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY, pochodzi z baroku, zbudowano go w latach od 1617 do 1626, a następnie przebudowano pomiędzy rokiem 1751 a 1752 r. Jest to kościół jednonawowy, ma jedną frontową wieżę. Dobudowano do niego KOŚCIÓŁ neogotycki, było to w latach 1900-1905. Architektem był Józef Pius Dziekoński.

KATEDRALNA CERKIEW Świętego Mikołaja Cudotwórcy, została zbudowana w latach 1843 -1846; jej plan jest na rzucie greckiego krzyża, ma kopułę na przecięciu naw oraz wieżę frontową.

CERKIEW Świętej Marii Magdaleny, została zbudowana w latach 1741- 1758, ufundował ją Jan Klemens Branicki; Jest to cerkiew salowa, zwieńcza ją cebulastą kopułka.

KLASZTOR Sióstr Miłosierdzia Świętego Wincentego a Paulo, zabytek barokowy, został wybudowany w latach 1768- 1769, a potem ponownie odbudowany pomiędzy 1944 a 1949 rokiem; Jest to klasztor Klasztor zgromadzenie zakonne, a także budynek (lub kompleks budynków), w którym wspólnie zamieszkują zakonnicy lub zakonnice danej reguły zakonnej. Klasztory są charakterystyczne dla większości wyznań chrześcijańskich... Czytaj dalej Słownik historyczny piętrowy.

BAROKOWY RATUSZ, został zbudowany w latach 1745-1761, a potem rozbudowany pomiędzy rokiem 1762 a 1768. Architektem był Jan Henryk Henryk Pieśń o Rolandzie, bohater epizodyczny; bratanek Ryszarda Starego, jeden z doradców Karola
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Klemm, później został od podstaw zrekonstruowany (lata od 1945 do 1958); Jest zbudowany na rzucie prostokąta, ma alkierze oraz wieżę. Obecnie jest tam Muzeum Okręgowe.

ZBROJOWNIA, pochodzi z przełomu XVIII i XIX wieku. Została ponownie zrekonstruowana w latach 1954-1956.

PAŁAC RODZINY BRANIECKICH, budynek barokowy, został zbudowany w latach 1691- 1697. Architektem był Tylman van Gameren. Wykorzystał on mury z poprzedniej, szesnastowiecznej budowli, następnie został przebudowany około roku 1720- 1772. Wówczas architektem byli Jan Zygmunt Deybel, Jan Henryk Klemm i Jakub Fontana. Przebudowano go potem jeszcze raz, pomiędzy rokiem 1837 a 1841. Architektem był wówczas Hipolit Hipolit J. J. Racine Fedra, bohater drugoplanowy; syn Tezeusza i Antiopy, królowej Amazonek. Jest zakochany w Arycji, prawy, uczciwy, szlachetny. Nie rozumie zachowania macochy, potępia je. Nigdy by się nie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Rumbowicz. Zniszczony w czasie wojny, został powtórnie odbudowany w latach 1945-1962; Obecnie jest zbudowany z korpusu dwupiętrowego, ma dwa skrzydła od ogrodu.

BRAMA GŁÓWNA, zabytek barokowy, zbudowany około 1758 r., architektem był Jan Henryk Klemm.

ORANŻERIA , FIGARNIA i ZBROJOWNIA, zabytki barokowe, zostały zbudowane około 1755 roku., a następnie odbudowane w roku 1945.

PARK Geometryczny, pochodzi z końca osiemnastego wieku., został zrekonstruowany w latach 1945-1962, architektem był Gerard Gerard Pieśń o Rolandzie, bohater epizodyczny; wasal Rolanda
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Ciołek;

PAWILON OGRODOWY (między innymi włoski i toskański) zostały zbudowane około 1755 roku., a potem ponownie zrekonstruowane około roku 1959.

PAŁACYK GOŚCINNY, stoi przy ulicy Kilińskiego 6, pochodzi z około 1771 r., ponownie został odbudowany w latach 1947-1952.

PAŁAC FABRYKANCKI, znajduje się przy ulicy Warszawskiej 37, zabytek secesyjny, pochodzi z początku XX w. Obecnie jest tam Muzeum Historyczne.

PAŁAC HASBACHA, stoi przy ulicy Dojlidy Fabryczne 23, został zbudowany około roku 1880 r., a następnie rozbudowany w 1905-1907 roku.

ZABUDOWA MIEJSKA: czyli duży zespół kamienic, zbudowany w różnych stylach, pochodzi z końca XIX wieku i początku XX wieku.

PAŁAC Rüdygierów, znajduje się na ulicy Wiewiórczej, budowa późno klasycystyczna, został zbudowany po roku 1856, a następnie odbudowany po roku 1945, Jest to budynek piętrowy, ma trzy ryzality frontowe oraz portyk kolumnowy na osi.

Pałac jest budynkiem typowo klasycznym, został wzniesiony w dziewiętnastym wieku, i niesłusznie nazwany pałacem Lubomirskich. Rodzina ta posiadła pałacyku wraz z majątkiem Dojlidy dopiero w latach międzywojennych. Powinien nazywać się Pałacem Ridygierów, ponieważ przez to właśnie oni go wybudowali a ostatnią właścicielką była baronowa Ridger, która opuściła Pałac podczas pierwszej wojny światowej. Pałacyk otoczony jest rozległym parkiem.

DOMEK NAPOLEONA - klasyczna rotunda z kopulastym dachem, portykiem oraz zwężającymi się ku górze ścianami. Został wzniesiony w latach Księstwa Warszawskiego, a dokładniej w 1851 roku. W jego wnętrzach urzędowali celnicy, którzy pobierali cło za towar wywożony z nowych terenów Prus Wschodnich, bo tak Prusacy nazywali ziemie polskie, które zagarnęli w drugim rozbiorze. Nazwa pochodzi z legendy, która mówi, że w tym domku, podczas najazdu na Moskwę, zatrzymał się właśnie Napoleon, rozstając się tam z panią Walewską. Prawda jest taka, że Napoleona w Białymstoku nigdy nie było, gdyż Bonaparte umarł w 1821 roku, czyli na długo zanim komora celna została zbudowana.

POMNIK OBROŃCÓW BIAŁEGOSTOKU, jest on poświęcony obrońcom Białegostoku z 15 września 1939 r. Znajduje się on w miejscu w którym znajdowało się stanowisko dowodzącego obroną pułkownika Szafranowskiego, który kierował całą obroną. Podstawowym elementem pomnika są roztrzaskane pnie wierzb. Są one symbolem walk obronnych, ponieważ w ogniu wojny, wybuchach bomb i strzelania wraz z polskimi żołnierzami ginęły także drzewa, które rosły przy drodze.