bohater romantyczny

literacka postać, charakterystyczna dla literatury romantyzmu: indywidualista, idealista i buntownik o bogatym życiu duchowym, wyrastający ponad przeciętność, skłócony ze światem. W literaturze europejskiej najbardziej reprezentatywnymi dla epoki bohaterami romantycznymi stali się Giaur z powieści poetyckiej G. G. Byrona pod tym samym tytułem (zob. bajronizm) oraz Werter, tytułowa postać Cierpień młodego Wertera J. W. Goethego (zob. werteryzm). Charakterystyczna postawa bohatera romantycznego miała swe korzenie w znamiennej dla tej epoki nowej wizji świata i człowieka. Romantycy odrzucili oświeceniowy racjonalizm, przyznając uczuciu i intuicji prymat nad rozumem w możliwościach doskonałego poznania tajemnicy natury, człowieka i świata. Jednocześnie wywyższyli jednostki wybitne - artystów, poetów, geniuszy - ponad przeciętnych ludzi, przypisując im tym samym ogromne możliwości kreacyjne i jednocześnie podkreślając przez to ich wyobcowanie i niezrozumienie. Szczególną rolę odegrał bohater romantyczny w literaturze polskiej tego okresu.

Najważniejsi polscy bohaterowie, to: Konrad z III cz. Dziadów i Konrad Wallenrod z powieści poetyckiej A.Mickiewicza, Kordian z dramatu J. Słowackiego pod tym samym tytułem oraz Hrabia Henryk z Nie-Boskiej komedii Z. Krasińskiego. Konrad iHenryk to poeci, jednostki nieprzeciętnie, wyrastające ponad ogół społeczeństwa, wyobcowane i nadmiernie uczuciowe. Młodość Kordiana i Konrada została naznaczona romantyczną nieszczęśliwą miłością, prowadzącą do próby samobójczej. Moment "śmierci dla świata" okazuje się punktem zwrotnym w życiu bohatera, który, przewartościowawszy swoje wcześniejsze ideały, postanawia poświęcić się dla sprawy ogółu: walki o wolność narodu (Konrad, Kordian), obrony tradycyjnych wartości (Hrabia Henryk). Tragizm bohatera romantycznego wynika z niemożności dokonania czynu (Kordian), uświadomienia sobie własnych ludzkich ograniczeń (spór Konrada z Bogiem), konieczności wyboru między miłością do kobiety a miłością ojczyzny oraz konieczności walki o słuszną sprawę nie zawsze etycznymi, moralnymi metodami (Konrad Wallenrod).

Za nowy typ bohatera romantycznego uznaje się jedną z głównych postaci Pana Tadeusza A. Mickiewicza - Jacka Soplicę, który w przeciwieństwie do swoich poprzedników porzuca samotne działanie. Pomimo iż ten typ bohatera był specyficznym wytworem epoki romantyzmu, w utworach literackich późniejszych okresów odnaleźć można postaci o cechach bohatera romantycznego. Należą do nich m.in. doktor Tomasz Judym (Ludzie bezdomni S. Żeromskiego) i Cezary Baryka (Przedwiośnie S. Żeromskiego). Przykładem antybohatera romantycznego jest natomiast główna postać z dramatu T. Różewicza pt. Kartoteka.