Dowiedz się więcej na ten temat!
Zapraszamy do serwisu opracowania.pl

okładka Słownik związków frazeologicznych

Słownik związków frazeologicznych

Zadaniem Słownika Związków Frazeologicznych jest sprostanie wymaganiom możliwie najszerszej grupy Czytelników ze specjalnym uwzględnieniem uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych. Są tu zgromadzone wyjaśnienia wszystkich związków frazeologicznych, do znajomości których zobowiązują programy nauczania języka polskiego w tych szkołach oraz zalecane podręczniki. Hasła zostały tak opracowane, by nie nastręczało trudności ani ich zrozumienie, ani zapamiętanie.

głowa Dodaj do listy

bić (tłuc, walić) głową w mur - nie móc pokonać jakiejś przeszkody, borykać się z problemami niemożliwymi do przezwyciężenia: Próba nauczenia się tych regułek jest dla mnie jak walenie głową w mur - nie mam najmniejszych szans, by zdążyć na jutro.

bić kogoś na głowę - być od kogoś dużo lepszym, znacznie przewyższać kogoś pod jakimś względem: Pod względem liczebności Chińczycy biją nas na głowę, złośliwi wymyślili dowcip, że moglibyśmy zostać przykryci ich czapkami.

być (czyimś) oczkiem w głowie OCZKO

chodzić z głową w chmurach (w obłokach) - mieć romantyczne usposobienie, chodzić zamyślonym, mieć trudności z dostosowaniem się do realiów dnia codziennego: Tytułowy bohater książki Cierpienia młodego Wertera musi ponieść ostateczną klęskę, jest bowiem chodzącym z głową w chmurach romantykiem, który nie potrafi dostrzec, że życie tak bardzo różni się od poezji.

coś chodzi komuś po głowie - ktoś ma jakiś pomysł, kogoś dręczy jakaś uporczywa myśl: Od tygodnia coś chodzi mi po głowie, nie wiem dokładnie, co, ale jestem dziwnie pewien, że skończy się to dla mnie jakąś nagrodą, nie wiem, może Noblem?

chować głowę w piasek - uciekać od odpowiedzialności, udawać, że się nie dostrzega (nie wie, nie słyszy) czegoś niewygodnego, nie podejmować działania pod wpływem strachu: Kiedy wczoraj w tramwaju jakiś pijany osobnik zaczepiał kobietę, wolałem schować głowę w piasek i siedzieć cicho niż zaryzykować i pomóc nieszczęsnej.

ciosać komuś kołki na głowie KOŁKI

dawać głowę (za coś, za kogoś) (też: dać sobie głowę uciąć) - 1) gwarantować, ręczyć; być czegoś (kogoś) całkowicie pewnym; być przekonanym o czyjejś lojalności, kompetencjach, umiejętnościach itp.; 2) zostać zabitym, stracić życie w gwałtowny sposób (dotyczy tylko związku dać głowę): 1) Och, on nie zdradzi naszej tajemnicy, dałbym sobie za niego głowę uciąć, nie żartuję; 2) Jeśli jednak ten człowiek się wygada, odpowiedzialność spadnie na ciebie i nie będzie innego wyjścia - dasz głowę.

dostać obuchem w głowę (w łeb) OBUCH

kłaść (wkładać) coś komuś łopatą do głowy ŁOPATA

kłaść (zdrową) głowę pod Ewangelię EWANGELIA

łamać sobie głowę - intensywnie się nad czymś zastanawiać, myśleć nad jakimś trudnym do rozwiązania problemem, borykać się z jakąś przeszkodą: Nauczycielka postawiła przed nami rzeczywiście trudny problem, nawet Adam, najtęższy matematyczny umysł w klasie, przez cały weekend łamał sobie głowę nad zadaniem o dwóch pociągach.

mieć głowę do czegoś - mieć zdolności w jakiejś dziedzinie, mieć do czegoś talent, szczególne umiejętności: Każdy człowiek ma jakiś talent, Tomek ma niesamowitą wprost głowę do nauk ścisłych, a ja... a ja... świetnie znam się na samochodach.

mieć bystrą głowę - być inteligentnym, rozumnym, zdolnym: Wojtek ma do tego bystrą głowę, poproś go, to ci wytłumaczy rachunek prawdopodobieństwa.

mieć głowę na karku - być bystrym, sprytnym, umieć sobie radzić w życiu, mieć zdolność zachowania zimnej krwi w trudnych sytuacjach: Proszę, ten to ma głowę na karku! W czasach recesji rozkręcić taki biznes!

mieć coś (kogoś) na głowie - mieć jakiś problem, martwić się z jakiegoś konkretnego powodu, przejmować się czymś, intensywnie zajmować się jakąś sprawą: Nie mogę przyjść dziś wieczorem do pubu: nie dość, że przyjechali do mnie teściowie, to jeszcze od jutra będę miał na głowie siostrzenicę żony.

mieć coś (kogoś) z głowy - pozbyć się jakiegoś problemu, przestać się czymś martwić, nie musieć sobie zaprzątać czymś głowy: Na całe szczęście Piotr znalazł nabywcę na pięcioletniego malucha i w ten sposób jeszcze jeden problem miał z głowy.

mieć olej w głowie OLEJ

mieć pstro w głowie PSTRO

mieć zielono w głowie ZIELONO

niech cię o to głowa nie boli - nie martw się tym, nie przejmuj się tym: Już ja z nim porozmawiam i wszystko załatwię - niech cię o to głowa nie boli.

coś nie mieści się w głowie - coś przekracza możliwości zrozumienia, coś jest zdumiewające, nie do uwierzenia: No nie, to się w głowie nie mieści! Jak mogłeś wypłynąć na pełne morze pontonem? Przy takim wietrze i falach? Chyba ci rozum odebrało!

nadstawiać (nadstawić) głowy (karku) KARK

pilnować (strzec) czegoś jak oka w głowie - pilnować czegoś bardzo uważnie, bardzo o coś dbać, troszczyć się o coś w sposób szczególny: Powierzam twojej opiece moją młodszą siostrę. Dbaj o nią, pilnuj jej, strzeż jak oka w głowie.

posypać (posypywać) głowę popiołem POPIÓŁ

pozostawiać (pozostawić, zostawiać, zostawić) coś na czyjejś głowie - pozostawić kogoś (samego) z jakimś problemem, zrzucić jakiś problem na czyjeś barki: Najlepszym wyjściem wydawał mu się natychmiastowy wyjazd z miasta. Nie zdawał sobie chyba sprawy, że w ten sposób pozostawia na głowie Andrzeja cały problem organizacji koncertu.

pójść po rozum do głowy - zastanowić się, mieć chwilę refleksji, przemyśleć jakiś problem i znaleźć rozwiązanie z zaistniałej sytuacji: Wydawało mu się, że sprawa jest beznadziejna i nigdy nie znajdzie wyjścia z pomieszczenia. Jednak skoncentrował się, poszedł po rozum do głowy i... zaświecił latarkę. Reszta okazała się dziecinnie prosta.

coś przelatuje (przeleciało, przemknęło, przemyka) komuś przez głowę - w czyjejś głowie pojawia się jakaś myśl, ale zaraz potem znika, ktoś ma jakiś pomysł, jakąś ideę, ale pozostaje ona w sferze teorii: Tak, rzeczywiście pomyślałem o kupnie samochodu, nawet przemknęło mi przez głowę, że powinien być to maluch, ale szybko wyleczyłem się z takich nierealnych w mojej sytuacji finansowej marzeń.

przewraca się komuś w głowie - ktoś nabiera o sobie zbyt wysokiego mniemania, pod wpływem jakiegoś (domniemanego) sukcesu ktoś zaczyna wynosić się ponad otoczenie: No proszę, ledwie na studniówce Ania zatańczyła z Jakubem, już jej się przewróciło w głowie i teraz nie znajduje czasu, by pójść z nami na kawę.

coś komuś przychodzi (przyszło) do głowy - ktoś wpada na jakiś pomysł: Wiesz, przyszło mi do głowy, że moglibyśmy wybrać się do kina i w ten sposób spędzić miły wieczór.

ruszać (ruszyć) głową - myśleć nad czymś intensywnie: Chłopie, to zadanie musi mieć rozwiązanie! Rusz głową, przemnóż dwa przez dwa i wszystko okaże się prostsze!

korona komuś z głowy nie spadnie (nie spadła) KORONA

stanąć (stawać) na głowie - bardzo się starać, osiągać coś wielkim nakładem sił: I choćbyś stawał na głowie, nigdy nie dostaniesz ręki mojej ukochanej, jedynej córki!

coś stoi (jest postawione, stanęło) na głowie (też: stawiać coś na głowie) - coś jest pozbawione sensu, coś zostało zrobione źle, coś dzieje się wbrew rozumowi, logice: Nie ulega wątpliwości, że reguły i zasady rządzące polską ligą piłkarską zostały w pewnym momencie postawione na głowie.

coś komuś strzeliło do głowy - ktoś wpadł na jakiś pomysł (z reguły nie najlepszy); ktoś wyskoczył z jakimś nieprzemyślanym pomysłem: Wszystko byłoby dobrze, gdyby Wojtkowi nie strzeliło do głowy puścić kierownicę i w ten sposób przekonać się, czy potrafi jechać rowerem "bez trzymanki" Niestety, nie potrafił.

suszyć komuś głowę - narzucać się komuś z prośbami, natrętnie się o coś upominać, natarczywie się czegoś domagać: Adam tak długo suszył ojcu głowę, aż wreszcie ten skapitulował i obiecał, że kupi natrętowi wymarzony samochód.

coś komuś świta (zaświtało) w głowie - w czyjejś głowie pojawia się jakiś niezły pomysł, ktoś wpada na jakiś pomysł: Już odkładał z rezygnacją długopis, ale coś mu zaświtało w głowie i zaczął znowu pisać, początkowo powoli, potem coraz szybciej, niczym w natchnieniu.

tracić (stracić) głowę - 1) przestać racjonalnie myśleć, stracić opanowanie, wpaść w panikę; 2) stracić głowę dla kogoś - zakochać się, być pod czyimś silnym wpływem, urokiem: 1) I kiedy powiał wiatr z siłą niespotykaną o tej porze roku, całkiem stracił głowę i pognał prosto przed siebie, pragnąc uciec stamtąd jak najdalej; 2) Maria stanęła w drzwiach komnaty. Była tak piękna, że Tobiasz zupełnie stracił dla niej głowę.

nie tracić (nie stracić) głowy - pozostać opanowanym mimo trudnej sytuacji, zachować zimną krew: Mimo przeważających sił wroga, Polak z reguły nie traci głowy i z pełnym poświęceniem walczy do końca.

krew uderza komuś do głowy KREW

(chyba) upaść na głowę - wyskoczyć z jakimś niezbyt mądrym pomysłem, zrobić coś, co wzbudza totalną dezaprobatę lub zdziwienie: Więc mówisz, że w tej Anglii wszystkie samochody jeżdżą lewą stroną? Ktoś tam chyba na głowę upadł!

wbić (wbijać) sobie coś do głowy - 1) uprzeć się, usilnie starać się czegoś nauczyć, coś zapamiętać; 2) (tylko w trybie rozkazującym: wbij sobie do głowy!) zapamiętaj sobie!: 1) Nic tu chłopie nie poradzisz, jak Radek coś sobie wbije do głowy, to nie ma niego siły!; 2) Wbij sobie do głowy: Europa to nazwa kontynentu, a nie zespołu rockowego!

wchodzić (wejść) komuś na głowę - wykorzystać czyjeś pobłażanie, zdominować kogoś, podporządkować sobie kogoś: Praca w zawodzie przedszkolanki jest bardzo trudna - musisz umieć dostrzec granicę i nie pozwolić, by dzieci weszły ci na głowę.

wybić (wybijać) komuś z głowy kogoś (coś) - pozbawić kogoś złudzeń odnośnie do jakiejś osoby (rzeczy); wpłynąć w gwałtowny sposób na zmianę czyjegoś stanowiska w jakiejś sprawie: Już ja mu wybiję z głowy córkę sołtysa! Nie pozwolę, by mój najlepszy przyjaciel ze zwykłej pazerności popełnił najpoważniejszy błąd w swoim życiu!

wylać kubeł (wiadro) pomyj (pomyje) na czyjąś głowę (komuś na głowę, na kogoś) POMYJE

coś komuś wylatuje (wyleciało) z głowy - zapomnieć o czymś: O rety, zupełnie wyleciało mi z głowy, że na godzinę siódmą rano mieliśmy wyznaczoną zbiórkę zastępu!

zachodzić w głowę - zastanawiać się nad czymś intensywnie, dręczyć się jakąś myślą: Od tygodnia zachodzę w głowę - czy odpisze na mój list, czy nie?

zaprzątać (zawracać) sobie głowę - być opanowanym przez jakąś natrętną myśl, sprawę, myśleć o czymś w sposób intensywny: Dobrze ci radzę, przestań zawracać sobie głowę randkami i weź się za naukę, bo to wszystko źle się dla ciebie skończy!

zawracać komuś głowę - być wobec kogoś natrętnym, natarczywym, narzucać się komuś: Nie chcę już być sławny ani popularny! Wszyscy na ulicy zawracają mi głowę prośbami o autograf albo pytaniami, co u mnie słychać....

zmyć komuś głowę - zrobić komuś awanturę: Lepiej wrócę już do domu, nie chcę się spóźnić, bo matka znowu zmyje mi głowę.