Dowiedz się więcej na ten temat!
Zapraszamy do serwisu opracowania.pl

okładka Słownik historyczny

Słownik historyczny

Słownik Historia powstał z myślą o uczniach zarówno szkoły podstawowej, gimnazjum jak i szkół ponadgimnazjalnych, którzy będą musieli opanować informacje nie tylko dotyczące terminów historycznych, jak np., KONSTYTUCJA, AGORA, LIBERALIZM GOSPODARCZY, ale także zawrzeć znajomość z postaciami historycznymi, zapoznać się z faktami, datami i umieć je zreferować, opisać, opowiedzieć. Autorzy słownika wprowadzili trzy rodzaje haseł: terminy i pojęcia, postacie historyczne, zagadnienia historyczne.

Władysław Łokietek (1260-1333) Dodaj do listy

książę brzesko-kujawski, król polski w latach 1320-33. Był synem księcia kujawskiego Kazimierza (prawnuka Krzywoustego) i jego trzeciej żony Eufrozyny, córki księcia opolsko-raciborskiego (praprawnuczki Krzywoustego) - był więc zarówno po mieczu, jak i po kądzieli w linii prostej potomkiem Bolesława Krzywoustego.

Po osiągnięciu dojrzałości Łokietek wraz z bratem Kazimierzem objął rządy na Kujawach i ziemi łęczyckiej, a po śmierci Leszka Czarnego (jego brata) przejął też ziemię sieradzką (1288 r.). Wtedy też Łokietek bardziej zainteresował się polityką i pod pretekstem praw dziedzicznych po Leszku Czarnym przystąpił do zmagań o Małopolskę.

W lutym 1289 r. wraz z Bolesławem II płockim i bratem Kazimierzem pokonał Henryka IV Probusa (księcia wrocławskiego) pod Siewierzem i na pół roku zajął Kraków. Został stąd jednak wygnany przez Henryka IV, któremu mieszkańcy miasta bardziej sprzyjali. Łokietek utrzymał jednak ziemię sandomierską i pozyskał sobie poparcie tamtejszego możnowładztwa oraz mieszczaństwa. Zawarł też porozumienie z królem Węgier Andrzejem III, który ożenił się z bratanicą Łokietka. Sojusz ten okazał się dla Łokietka szczególnie ważny, gdy w 1291 r. do Małopolski wkroczyły wojska czeskie Wacława II (Andrzej III przysłał wtedy posiłki wojskowe).

Kiedy Wacław II umocnił się w Krakowie i zyskał poparcie małopolskiego możnowładztwa i duchowieństwa, wyparł Łokietka z Sandomierza, a następnie zmusił go do zrzeczenia się roszczeń wobec Małopolski i złożenia hołdu lennego.

W 1293 r. w Kaliszu Przemysł II (książę wielkopolski), Władysław Łokietek i jego brat Kazimierz zawarli wraz z arcybiskupem gnieźnieńskim Jakubem Świnką tajny układ przeciw Wacławowi II. Został on przypieczętowany małżeństwem Łokietka z Jadwigą (córką Bolesława Pobożnego kaliskiego, kuzynką Przemysła II). Nie wiadomo, jakie postanowienia zawierał ten układ, ale prawdopodobnie dzięki niemu doszło do koronacji Przemysła II (1295 r.), która nie spodobała się brandenburczykom - z ich inspiracji w lutym 1296 r. Przemysł II został zamordowany. Wtedy to Łokietek wystąpił o spadek po Przemyśle II, ale to samo uczynił też Henryk głogowski. Ostatecznie obaj zdecydowali się podzielić spadkiem. Łokietkowi przypadło księstwo kaliskie i środkowa część Wielkopolski z Gnieznem i Poznaniem. W tym samym roku zajął też Pomorze Wschodnie, co znacznie wzmocniło jego pozycję. Teraz Łokietek zaczął dążyć do opanowania reszty Wielkopolski i Małopolski.

Jego nieudolna polityka wewnętrzna w Wielkopolsce spowodowała, że tamtejsze możnowładztwo znów poparło Henryka głogowskiego, który cieszył się też sympatią duchowieństwa. Bezsilny Łokietek, na którego biskup poznański Andrzej Zaremba rzucił w 1298 r. klątwę, usiłował ratować swoją pozycję i zawarł układ z Wacławem II. Odstąpił mu swoje prawa do Małopolski i ziemi sandomierskiej, co doprowadziło do buntu rycerstwa przeciw Łokietkowi. Korzystając z okazji Wacław II zajął Wielkopolskę i w 1300 r. koronował się na króla Polski.

Łokietek wyjechał z kraju, ale zostawił na Kujawach żonę oraz córkę i dwóch synów, którymi opiekował się mieszczanin Gerka. Tymczasem Łokietek udał się do Rzymu, gdzie zabiegał o protekcję papieża Bonifacego VIII niechętnie nastawionego do cesarza i popierającego go Wacława II. Później Łokietek wyjechał na Węgry, gdzie związał się z Andegawenami walczącymi przeciw Wacławowi II o tamtejszą koronę. Gdy Andegawenowie (Karol Robert) zwyciężyli w tej rozgrywce, udzielili Łokietkowi pomocy i w 1305 r. książę wrócił do kraju. Opanował ziemię sandomierską, a po śmierci Wacława III zniechęcone do czeskich rządów możnowładztwo małopolskie poparło Łokietka, który już wcześniej zdobył Wawel. Podobnie zachowali się mieszkańcy Kujaw, ziemi łęczyckiej i sieradzkiej oraz Pomorza Gdańskiego.

Skomplikowała się natomiast sytuacja w Wielkopolsce, gdzie Łokietek musiał rywalizować o wpływy z Henrykiem głogowskim. Kiedy Łokietek walczył na Pomorzu przeciwko Święcom (możnowładcom związanym z Brandenburczykami), niemieckie mieszczaństwo Krakowa pod wodzą wójta Alberta i biskupa krakowskiego Jana Muskaty rozpoczęło bunt (1311-12 r.). Arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka (popierający Łokietka) wytoczył wtedy Muskacie proces kanoniczny i zawiesił go w czynnościach.

Kiedy Łokietek walczył w Małopolsce, Brandenburczycy zaatakowali Pomorze Gdańskie. Łokietek, nie mogąc sam interweniować, zwrócił się o pomoc do Krzyżaków. Ci odparli Brandenburczyków, ale sami zagarnęli te ziemie. Łokietek próbował pertraktować, ale bezskutecznie.

Poza władaniem Łokietka pozostawała też nadal Wielkopolska, gdzie nieudolne rządy sprawowało pięciu synów Henryka głogowskiego. Wkrótce doszło tam do buntu rycerstwa, które na wiecu generalnym wybrało władcą Łokietka, a Jakub Świnka zagroził młodym Głogowczykom. W 1314 r. przybył Łokietek do Wielkopolski, pokonał bunt mieszczan poznańskich (na czele z wójtem Przemkiem) i objął rządy nad tą dzielnicą.

20 I 1320 r. arcybiskup gnieźnieński Janisław koronował Łokietka na króla Polski (nowymi insygniami, gdyż stare wywiózł Wacław III) - było to uwieńczenie dzieła zjednoczenia państwa polskiego. Poza państwem pozostawał jednak nadal Śląsk i Mazowsze oraz Pomorze.

Sytuacja Królestwa Polskiego była jednak trudna. Głównym problemem stał się konflikt z Krzyżakami, którzy w dodatku zawarli sojusz z Janem Luksemburskim dążącym do opanowania tronu polskiego (rościł sobie do niego pretensje po Przemyślidach). Łokietkowi udało się uzyskać poparcie papieża, węgierskich Andegawenów i Litwy, ale oba problemy zostały rozwiązane dopiero w przyszłości (wojny polsko-krzyżackie).