GOTYK POLSKI

Cechą charakterystyczną polskiego gotyku jest zastosowany materiał. Polskie budowle były przede wszystkim ceglane, mimo, że największe założenia gotyckiej architektury sakralnej w Europie były kamienne. Polska oraz Niemcy nie obfitują w złoża kamienia tak jak Francja. W związku z tym, większość monumentalnych budowli z tego okresu wykonano właśnie z cegły. Wymiary gotyckiej cegły nieco różniły się od tych, które znamy dziś (wynosiły one 8x14x 30). Zarówno niemiecki jak i polski gotyk ma jednak dzięki temu swój niepowtarzalny klimat. Warto podkreślić, że to właśnie w Polsce znajduję się największy ceglany kościół na świecie. Kościołem tym jest bazylika NMP w Gdańsku. Bazylice nadano dokładnie tytuł tak zwanej bazyliki konkatedralnej.

POCZĄTEK GDAŃSKIEGO KOŚCIOŁA

Pierwsza świątynia chrześcijańska została wzniesiona około roku 1190. Usytuowano ją na tak zwanym podgrodziu. Pierwszy, niewielki kościółek wzniesiony z drewna był pod wezwaniem Św. Mikołaja. Następnie, w miejscu gdzie stoi obecnie bazylika znajdował się w drugiej połowie XIII i na początku XIV wieku ( były to lata 1243/08) kościół z drewna także pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Najprawdopodobniej jego fundatorem był Świętopełk. Niestety spłonął on w 1308 roku.

PRACE NAD KOŚCIOŁEM

Cała praca nad wznoszeniem bazyliki była prowadzona etapowo. Podzielono ją na trzy etapy, które trwały aż 159 lat ( dokładnie od roku 1343 do 1502).Nie możemy jednak stwierdzić ,że w roku 1502 prace zakończono, jedynie przerwano ją wówczas. Doskonałym dowodem na to jest odmienne wykończenie dzwonnicy. Widać, że jest ona skonstruowana i zaprojektowana prowizorycznie i w pośpiechu. Nie przypomina ona pozostałych wież, będących zakończeniem świątyni. Cała bazylika jest strzelista, odznacza się lekkością oraz niemal doskonałością monumentalizmu. Katedra, będąca najdoskonalszym z tworów polskiego gotyku w Gdańsku zasłynęła jednak najbardziej z swego ułomnego elementu. To właśnie prowizoryczna, kryta dachem tymczasowym wieża jest najbardziej rozpoznawalną częścią katedry, stanowiącym o jej charakterze. Ona też stała się (obok Żurawia Gdańskiego) symbolem miasta..

Jak możemy przypuszczać z zachowanych rysunków z późniejszego okresu oraz porównując katedrę z innymi świątyniami tego typu, dzwonnicę miał zwieńczyć strzelisty szczyt. W 1482 roku wykonano model szczytu (prawdopodobnie był to model zwieńczenia wieży dzwonnicowej), którym jest sakramentarz usytuowany przy jednym z filarów w kościele (południowo-zachodni filar w prezbiterium). Model został zbudowany w skali 1:10 .Jeśli udałoby się skończyć szczyt obecnie wieża miałaby aż 160 metrów wysokości 9obecnie 82 metry.

NAJISTOTNIEJSZE FAKTY

Okres, w którym wzniesiono bazylikę wydaje się być niezwykle długim, jednak ponad 150 budowy to nie tak dużo. W gotyku często przerywano budowy katedr, a niektóre z nich już nigdy nie zostały zakończone. Ponadto warto określić, że budowa nie była możliwa przez cały rok ( pracowano poza miesiącami zimowymi, gdyż nie pozwalały na to względy technologiczne stawiania budynków). Uważa się, że kształt, rzut kościoła były wiadome od samego początku budowy. Dowodem na to są resztki starego, niedokończonego fundamentu. Plan kościoła to krzyż łaciński, a konstrukcja wieży dzwonnicowej została przygotowana na przeniesienie większego ciężaru niż obecnie. Jest to dowodem na to, że początkowo wieża ta miała być zakończona szczytem o znacznej wysokości, a miasto od samego początku planowało ogromne założenie. Podobno nie tylko względy czasowe i ekonomiczne stanęły na drodze do tego by wieża była aż tak monumentalna. Na przeszkodzie stanął Zakon Krzyżacki, który nie zgadzał się by jakikolwiek budynek był wyższy od zamku, który znajdował się na dawnym grodzie książąt pomorskich . Kolejną przeszkodę stanowił brak wykwalifikowanych muraży, konstruktorów, budowniczych katedr

WIEŻA, DZWONNICA, DZWONY

Wieża Mariacka została ze wszystkich stron "opięta" monumentalnymi przyporami, które przymocowywano po flamandzku. Świątynia stanęła na niezbyt korzystnym gruncie (podmokły, filtrowany przez wody gruntowe). Jej wysokość to aż 82 metry (warto pamiętać, że to wysokość bez planowanego początkowo zwieńczenia a więc bazylika miała być naprawdę monumentalna). Grubość murów wynosi 3 metry. Warto podkreślić, że waga masywnej gotyckiej cegły to aż 7 kg.

OŁTARZ

Pierwszy ołtarz postawiono w prezbiterium w 1476 r. miał on liczne zdobienia oraz złocenia. Ołtarz upamiętniał życie NMP. Mimo zawrotnej sumy, jaką a niego wydano, bez oporów zdecydowano się na jego wymianę w 1516 roku. Nowy ołtarz, zbudowany w okresie siedmiu lat (1510/17) miał kosztować budżet miejski ponad 13 500 grzywień, co stanowiło bardzo wysoką kwotę.

KONSTRUKCJA

Bazylika miała konstrukcję, umożliwiającą na umieszczenie okien witrażowych w nawie głównej (zastosowanie ciągu konstrukcji przyporowej, przypory odprowadzały obciążenia z dachu, na grunt). Ma ona ponad 105 metrów dł. Dach pokrywa niewiele ponad 8tyś. m2 dachówki, z czerwonej, wypalanej ceramiki. Sklepienia ,które zastosowano w budowli to: sieciowe, kryształowe, gwiaździste. Miały one rozpiętość równą prawie 30 m. Były podtrzymywane przez prawię 27 filarów. Kościół, który miał więcej niż pół hektara powierzchni mógł pomieścić 25 tysięcy osób.

Wewnątrz znajduje się między innymi.: późnogotycki ołtarz, rzeźbiony w drewnie dębowym, który pochodzi z lat 1510/17, charakterystyczną dla tej bazyliki tak zwana tęczowa belka, gdzie usytuowano scenę ukrzyżowania. Postacie, które tam się znalazły maja ponad 4 metry wysokości. Należą do nich Chrystus, św. Jan, Maryja oraz krzyż liczący ponad 10 metrów. Belkę wraz z płaskorzeźbami zrobiono w raku 1511.

Bazylika nie jest katedra idealną, przy jej budowie popełniono, bowiem kilka istotnych błędów. Po pierwsze nie jest ona a rzucie idealnego krzyża, gdyż plebania, wykracza nieco poza ten rzut. Pyzatym Hetzel ( w przeciwieństwie do budującego nawę północna Hansa Branda, który skrzywił nieco wątek muru) wszedł nieumyślnie wiązaniem ściany w otwór okienny nawy głównej.

Dach kościoła został podtrzymany przez 22 filary. Mają one przekrój ośmioboczny. Pozostałe 4 filary są stylizowanym krzyżem greckim. Zbudowane zostały one z cegieł spięte ciągami (ciągi są stalowe

OKNA

Światło dzienne napełniające nawy kościoła Mariackiego jest prawie równe postrzeganemu na dworze. Wynika to stąd, że przedostaje się tam aż W nawie głównej znajdują się 37 duże okna, z których każde ma wymiary równe 4,5x 18m