Dodaj do listy

Linux i Unix – opis systemów operacyjnych

Dawno temu, w zamierzchłej przeszłości lat osiemdziesiątych, której obecni użytkownicy komputerów w większości już nie pamiętają, systemy operacyjne z rodziny UNIX właściwie były atrakcją turystyczną i funkcjonowały z powodzeniem tylko jako pomoce naukowe dla ówczesnych studentów rozwijającej się informatyki. Koszt zarówno sprzętu, który podołałby wymogom systemu, jak i samego oprogramowania, w tym systemu operacyjnego, był zdecydowanie za wysoki dla pospolitego zjadacza chleba.

Całe szczęście od wielu lat zwyczajni użytkownicy mają znakomitą okazję i sposobność do tego, aby używać dobrego, Unix-owego systemu operacyjnego. Jest nim oczywiście Linux. Kiedy p[o raz pierwszy pojawił się na rynku, producenci Producenci organizmy autotroficzne, które w procesie fotosyntezy (rośliny, bakterie zielone i purpurowe) lub chemosyntezy (niektóre bakterie i sinice) wytwarzają ze związków nieorganicznych materię organiczną. Stanowią... Czytaj dalej Słownik biologiczny oprogramowania przeżyli szok. Okazało się, że Linux z powodzeniem dorównuje pod względem wydajności innym systemom operacyjnym, zaś pod wieloma je przewyższa.

Aktualnie ogromna liczba komputerów w Internecie korzysta z dobrodziejstw systemów operacyjnych opartych na Unix-ie. Przede wszystkim dotyczy to większości serwerów grup dyskusyjnych, serwerów popularnej usługi rozmów przez Internet, jaką jest IRC, a także ogromna liczba serwerów pocztowych, oferujących usługę e-mail. Okazuje się, że gdyby wyeliminować z Internetu systemu i komputery wykorzystujące systemy oparte na technologiach unixowych, niewiele zostałoby z całej globalnej sieci. Współcześnie UNIX - choć jest nazwą zastrzeżoną dla The Open Group - stał się synonimem całej rodziny systemów wywodzących się od pierwotnego pnia lub klonów zgodnych ze zestandaryzowanymi normami.

UNIX to system operacyjny napisany w 1969 w Bell Labs (UNIX System Laboratories, USL) przez Dennisa Ritchie i Kena Thompsona. Pierwsza wersja została napisana w języku C, który szybko stał się dzięki temu standardem nie tylko dla systemów i oprogramowania UNIX-owego, ale także dla wielu późniejszych twórców systemów operacyjnych oraz oprogramowania.

Sytuacja formalno-prawna Uniksa jest obecnie złożona i nie w pełni ustalona, co wynika z jego długiej historii oraz burzliwego rozwoju w postaci wielu osobnych, nieskoordynowanych pomiędzy sobą wersji wydawanych przez różne firmy. Na trudną sytuację składają się głównie kwestie praw do nazwy, posiadania kodu źródłowego oraz praw autorskich i patentowych, rozsiane między wiele podmiotów i często zmieniające właścicieli, i dlatego będące przedmiotem różnych sporów prawnych. Pierwsze wersje systemu operacyjnego UNIX były bowiem rozprowadzane za darmo. Każdy miał dostęp do kodów źródłowych, nie tylko do samego programu, dlatego szybko zaczęły powstawać różne klony systemu. Kiedy w latach osiemdziesiątych wprowadzono opłaty za dostęp do kodu źródłowego UNIX-a, pisanie własnych wersji jeszcze bardziej się nasiliło. Powstało wiele wersji systemu, począwszy od znanego Berkeley Software Distribution (BSD - jedna ze standardowych gałęzi klonów UNIX-a), a skończywszy na systemie firmy Microsoft (!) - Xeniksie. Ogromna liczba różnych wersji na rynku spowodowała duży chaos ze względu na niekompatybilność poszczególnych systemów. Dlatego postanowiono wprowadzić pewne standardy, dzięki którym systemy operacyjne produkowane przez różne firmy, ale wykorzystujące technologię UNIX-a mogły ze sobą współpracować. Dlatego Instytut Inżynierów Elektryków i Elektroników (znany pod skrótem IEEE od angielskiego sformułowania Institute of Electrical and Electronics Engineers) wprowadził standard POSIX (Portable Operating System Interface), który regulował wszelkie niezgodności jakie mogły wystąpić na styku różnych systemów operacyjnych opartych na UNIX-ie. Ponieważ IEEE pobierało bardzo wysokie opłaty za dokumentację POSIX, i nie zezwalało na jej publikację w Internecie, powstał standard Single UNIX Specification. Jest on otwarty, uwzględnia uwagi od każdego i jest dostępny bez opłat w Internecie.

Przez bardzo długi czas systemy operacyjne oparte na UNIX-ach były całkowicie niedostępne dla zwykłych użytkowników, ze względu na swoje horrendalne jak na tamte czasy ceny komputerów, które spełniałyby ich wymagania sprzętowe. Nowa era systemów UNIX-owych nastała w momencie wejścia na rynek i popularyzacji komputerów osobistych. Kiedy w laboratoriach firmy Intel został wyprodukowany procesor 386, który bardzo szybko został hitem na rynku komputerów osobistych, pojawił się problem z dostępem do taniego systemu operacyjnego. System DOS, który wówczas królował, nie był wystarczająco wydajny na potrzeby użytkowników. Wtedy to jeden z fińskich studentów informatyki, Linus Torvalds, napisał swoją wersję 32-bitowego systemu operacyjnego opartego na jądrze UNIX-owym. Informacje o systemie, opublikowane przez Torvaldsa na internetowej liście dyskusyjnej, spotkały się z dużym zainteresowaniem i wkrótce przy rozwoju systemu pracowała już grupa ludzi. Znacznie przyspieszyło to jego rozwój - otrzymał on później nazwę "Linux". Im bardziej system ten stawał się popularny, tym więcej ludzi wspierało jego rozwój. Proces ten trwa do dziś, a liczbę użytkowników różnych dystrybucji Linuksa szacuje się obecnie na wiele milionów na całym świecie.

Pierwsze wersje systemu operacyjnego Linux były nazwane Minix. Był to zaledwie bardzo ubogi systemik, wyposażony właściwie tylko w sterownik klawiatury oraz kompilator języka C. początkowo Minix był jedynie zabawką dla jego twórcy, potem jednak szybko zaczął się rozrastać dzięki pomocy wielu programistów z całego świata. Ogromne zainteresowanie system ten wzbudził w momencie, kiedy Torvalds postanowił wprowadzić doń wszelkie zmiany, które sprowadzałyby go do standardu POSIX. System stał się zatem kompatybilny z systemami oferowanymi w sposób komercyjny przez rożne firmy, a ponieważ Torvalds udostępnił go bezpłatnie w postaci kodów źródłowych na jednym z serwerów FTP, szybko znalazł ogromną rzeszę odbiorców i fanów.

System Linux oparty jest na licencji GPL. Powszechna Licencja Licencja zezwolenie na wykorzystywanie w produkcji opatentowanego wynalazku.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
Publiczna GNU (GNU General Public License) jest jedną z licencji wolnego oprogramowania, która została sformułowana w 1988 przez Richarda Stallmana i Ebena Moglena na potrzeby Projektu GNU, na podstawie wcześniejszej Emacs General Public License. Wersja 2 licencji GNU GPL została wydana w roku 1991. Celem tej licencji jest przekazanie użytkownikom praw do uruchamiania programu w dowolnym celu (wolność 0), analizowania działania programu i dostosowywania go do swoich potrzeb (wolność 1), kopiowania (wolność 2) oraz udoskonalania i publikowania własnych poprawek (wolność 3) programów i kodu źródłowego tych programów, których programiści postanowili wydać je w oparciu o tę licencję. GPL jest obecnie najpopularniejszą licencją wolnodostępnego oprogramowania. Oznacza to właściwie tylko tyle, że każdy system oparty na takiej licencji musi być przekazywany i publikowany z całkowitym dostępem do kodów źródłowych na potrzeby własnych poprawek. Kiedy na przykład narzędzie programistyczne jest oparte na licencji GPL, każde oprogramowanie, które powstanie za jego pomocą także musi posiadać licencję GPL i być dostępne dla każdego wraz z kodami źródłowymi.

Kiedy pojawiły się w sieci pierwsze kody źródłowe systemu Linux, cała rzesza programistów na całym świecie zapaliła się do idei wolnego oprogramowania i zaczęła tworzyć programy oparte na licencji GPL tak, aby każdy mógł znaleźć coś dla siebie. Liczba aplikacji powstających rocznie dla systemu Linux, najczęściej przez hobbystów lub po pracy przez bardzo profesjonalnych programistów, jest ogromna. Dzięki ogromnemu wysiłkowi ogromnej grupy ludzi, oraz samego Torvaldsa wraz z jego najbliższymi współpracownikami, powstawał coraz doskonalszy, coraz pełniejszy system operacyjny, dostępny dla każdego absolutnie za darmo.

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby zainstalować Linuxa. W Internecie istnieje ogromna rzesza serwerów, które udostępniają wiele różnych odmian tego systemu poprzez swoje serwery FTP. Wystarczy ściągnąć system, lub nawet same jego kody źródłowe i zainstalować go, względnie skompilować na swoim komputerze.

Jeśli nie mamy dostępu do Internetu lub z jakichś powodów nie chcemy kopiować systemu z serwerów FTP, Linuxa można kupić na płytach. Jest on sprzedawany po cenach płyty i dystrybucji, na którą składa się na przykład koszt wyprodukowania pudełka. Najczęściej są to grosze, zwłaszcza w porównaniu z setkami złotych jakie musielibyśmy wydać na komercyjny system operacyjny.

Największym polem do popisu dla Linuxa są sieci komputerowe. Dzięki temu, że Linux bazuje na jądrze UNIX-owym, jest systemem o wysokiej wydajności i niezawodności, a także w pełni wielozadaniowym. Większość systemów pracujących jako serwery poczty elektronicznej, routery, serwery DNS, FTP i WWW działają właśnie na niezawodnym, trudnym do zawieszenia i hackingu systemach Linuxowych. System Linux przy całej swojej wydajności pożera zdecydowanie mniej zasobów komputera niż systemy komercyjne, a także potrafi więcej wycisnąć z procesora, poprawiając jego wydajność, a w rezultacie pracując szybciej.

Początkowo, Linux był jedynie systemem tekstowym, tak jak DOS. Wkrótce jednak pojawiła się do niego nakładka XWindow, która pozwalała na używanie myszki i poruszanie się w intuicyjnym systemie graficznym. System X tworzy okna, na których program może tworzyć obraz, oraz zajmuje się obsługą urządzeń wejściowych (myszki, klawiatura, tablet); serwer X może rysować tylko najprostsze obiekty (odcinki, wielokąty, elipsy, wyświetlać bitmapy, stawiać pojedyncze piksele), nie dostarcza natomiast żadnego interfejsu użytkownika, czyli przycisków, rozwijanych menu, pasków przesuwu, itp. - ich tworzeniem i obsługą musi zająć się program, najczęściej jest to biblioteka widgetów. System X nie zajmuje się również obsługą okien, nie dostarcza żadnych wbudowanych mechanizmów do ich przesuwania, zmiany rozmiaru, zamykania i uruchamiania programów itd., nie rysuje także pasków tytułowych dla okien - tym wszystkim musi zająć się osobny program, tzw. menedżer okien (ang. window manager), który także został zaimplementowany w Linuxie. Z tego powodu Linux przestał odstraszać swoją "tekstowością" i stał się poważną konkurencja Konkurencja typ interakcji międzygatunkowej negatywnej polegający na współzawodniczeniu o taki sam czynnik środowiskowy (pokarm, światło, przestrzeń). Konkurencja jest tym ostrzejsza, im dwa gatunki są bliżej... Czytaj dalej Słownik biologiczny dla innych graficznych interfejsów użytkownika produkowanych przez komercyjne firmy.

Sceptycy systemu produkowanego przez zapaleńców mogą mieć obiekcje co do sterowników dla coraz nowego sprzętu. Nic bardziej błędnego. Dzięki temu, że nad Linuxem pracuje tak ogromna rzesza ludzi, chwilę po pojawieniu się nowych elementów sprzętowych komputera, bardzo szybko można znaleźć w Internecie napisane przez profesjonalistów sterowniki dla systemu Linux. Kolejna zaletą tego systemu jest fakt, że większość aplikacji do niego dostarczanych jest wraz z nim w tym samym pakiecie, również darmowo. Istnieje wiele programów, które za swoje pierwowzory miały oprogramowanie komercyjne, a powstały na licencji GPL. Jednym z przykładów może być znany pakiet biurowy OpenOffice, który zawiera programy do tworzenia arkuszy kalkulacyjnych, edytor tekstu czy też program do tworzenia prezentacji multimedialnych, a wyglądają one bardzo podobnie jak ich odpowiedniki w komercyjnym pakiecie Microsoft Office. Do Linuxa pisane są także systemu obsługi baz danych czy programy graficzne, zarówno przeglądarki obrazów, jak i programy do ich obróbki i tworzenia grafiki komputerowej. Niektóre programy pisane dla Linuxa są tak udane, że programiści adaptują je dla innych systemów komputerowych, zachowując jednocześnie ich darmowość i zasady licencji GPL. Dlatego na przykład łatwo jest znaleźć w Internecie wersję pakietu OpenOffice dla Windows. Właściwie każdy program wydany przez komercyjnych wydawców ma lub będzie miał w niedalekiej przyszłości swój odpowiednik na licencji GPL.

Powłoki Uniksowe

Powłoka systemowa - (ang. shell) to program komputerowy pełniący rolę pośrednika pomiędzy systemem operacyjnym lub aplikacjami a użytkownikiem, przyjmując jego polecenia i "wyprowadzając" wyniki działania programów. Owo pośrednictwo nie jest obowiązkowe (programy mogą chcieć być bardziej "samodzielne"). W systemie UNIX powłoką nazywamy wiersz Wiersz mowa szczególnie zorganizowana, przeciwstawiana prozie. Wypowiedź wierszowa dzieli się na wersy, równorzędne względem siebie, oddzielone klauzulą (co wynika z zasad wybranego systemu wersyfikacyjnego... Czytaj dalej Słownik terminów literackich poleceń systemu. Powłoka oczekuje na akcje użytkownika, takie jak napisanie polecenia na klawiaturze komputera. Powłoki są programami ciężkimi do napisania, jednak dobrze napisana powłoka posiada wiele zalet, o jakich mogą tylko marzyć systemy z graficznym interfejsem użytkownika. Unix posiada wiele różnych powłok, przystosowanych do różnych celów. Dzięki temu, że Linux jest dostępny jako kod źródłowy, wielu programistów tworzy własne powłoki, z których wiele doczekało się szerszego grona odbiorców. Powłoki są programowalne. Dzięki specjalnym programom wsadowym możliwe jest łatwe zautomatyzowanie pewnych czynności.

Istnieje, jak było wspomniane, wiele różnych powłok Uniksowych. Pozwolę sobie wymienić najbardziej znane i najczęściej wykorzystywane programy służące do komunikacji z użytkownikiem.

  • sh lub Bourne shell to powłoka dla systemów Unix. Stworzona została przez Stephena Bourne'a przez rozbudowanie prostego interpretera poleceń o nazwie shell. sh była domyślną powłoką w systemie Unix Version 7, gdzie zastąpiła pierwszą powłokę dla systemu Unix napisaną przez Kena Thompsona.
  • rsh jest jedną z odmian powłoki Bourne'a. Litera R w jej nazwie odnosi się do słowa Reduced, czyli Ograniczona. Powłoka ta udostępnia okrojone funkcje powłoki sh, Dzięki za wszystko czemu jest dość łatwa w obsłudze nawet dla początkujących użytkowników.
  • csh (od ang. C shell) jest jedną z systemowych powłok uniksowych. Została stworzona przez Billa Joy'a dla systemu BSD. Nazwa C shell jest grą słów: dosłownie oznacza powłokę [o składni] języka C, fonetycznie da się to jednak odczytać sea shell, czyli muszelka. Powłoka ta pochodzi od /bin/sh, poprzednika powłoki sh. Składnia języka zastosowanego w powłoce jest bazowana na języku C. Powłoka C shell wniosła wiele ulepszeń w stosunku do sh, takich jak m.in. aliasy i historia komend. Obecnie csh nie jest zbyt często wykorzystywana; zamiast niej w użyciu są takie powłoki jak tcsh, Korn shell (ksh), oraz GNU bash. Jej następcą jest z kolei tcsh.
  • ksh (Korn Shell) jest jedną z powłok uniksowych. Została stworzona przez Davida Korna z AT&T Bell Laboratories w połowie lat osiemdziesiątych. Powłoka ksh jest całkowicie kompatybilna wstecz z powłoką sh, zawiera także wiele elementów z powłoki csh - takich jak historia wpisanych komend. ksh zawiera wbudowany system obliczania wyrażeń arytmetycznych oraz zaawansowane funkcje skryptów podobne do tych używanych w bardziej zaawansowanych językach programowania, takich jak awk, sed, i perl.
  • bash (Bourne Again sh) jest chyba najbardziej popularną powłoką uniksową. Jej nazwa jest grą słów i oznacza ponowioną powłokę Bourne'a. Powłoka bash umożliwia pracę interaktywną i wsadową. Język Basha umożliwia definiowanie aliasów, funkcji, zawiera konstrukcje sterujące przepływem (if, while, for, ...). Powłoka bash zachowuje historię wykonywanych poleceń. Jest ona zapisywana w pliku .bash_history w katalogu domowym użytkownika. Powłoka ta zachowuje kompatybilność z podstawową powłoką Bourne'a.

Struktura katalogów systemów uniksowych

Każdy system UNIX-owy posiada standardową, nienaruszalną strukturę drzewa katalogów. Choć w wielu systemach rożni się ona, standardowo nie są to zmiany zbyt różne. Przykładowa struktura katalogów na dysku może mieć postać:

- /bin

- /dev

- /etc

- /lib

- /lost+found

- /mnt

- /tcb

- /tmp

- /usr

Katalogi UNIX-owe posiadają oddzielne funkcje. Użytkownik nadrzędny może nadać innym użytkownikom prawa dostępu do każdego z tych katalogów, a przez to do konkretnej funkcji systemowej. Każde urządzenie będące stacją dysków lub dyskietek posiada osobny katalog i może być traktowane jako oddzielna funkcja systemowa z oddzielnymi uprawnieniami dla każdego z użytkowników.

Poniżej znajduje się szczegółowy opis najważniejszych katalogów:

  • Katalog BIN zawiera wszystkie programy wykonywalne na komputerze.
  • Katalog DEV jest głównym katalogiem dla wszystkich urządzeń w komputerze, zwłaszcza portów i terminali jakie mogą z nim współpracować.
  • Katalog ETC jest odpowiedzialny za administrację systemem, przede wszystkim zawiera skrypty powodujące rozruch i zamknięcie systemu, a także edytowalne pliki informujące o ustawieniach jądra systemu operacyjnego.
  • Katalog LIB zawiera wszelkie rozszerzenia biblioteczne. Można w nim znaleźć nie tylko biblioteki systemowe, ale także te potrzebne do rozruchu większości programów i aplikacji zainstalowanych na komputerze.
  • Katalog LOST+FOUND może być traktowany jako odpowiednik Windowsowego kosza na śmieci. Dzięki temu katalogowi możliwe jest odzyskanie straconych w wyniku na przykład nieuwagi, ważnych plików.
  • Katalog MNT służy do montowania napędów, takich jak dyski wirtualne czy też CD-ROMy i napędy dyskietek.
  • Katalog TCB zawiera chronione i szyfrowane hasła użytkowników, a także jest źródłem informacji o zabezpieczeniach systemu.
  • Katalog TMP zawiera wszelkie pliki tymczasowe. Najczęściej jest to katalog, w którym wypróbowuje się pliki przed ich rzeczywistym umieszczeniem w pamięci komputera.
  • Katalog USR jest podzielony pomiędzy różnych użytkowników i zawiera ich aplikacje, pliki dostępne dla każdego z nich, a także sporą ilość różnego rodzaju dokumentacji pomocy.

Hasła użytkowników, ograniczanie dostępu i bezpieczeństwo

System UNIX, jak było wspomniane wyżej, bardzo dobrze sprawdza się jako środowisko pracy większości serwerów sieciowych. Ponieważ do zasobów takich serwerów podłączonych do sieci globalnej dostęp jest stosunkowo łatwy, kluczową sprawą jest w nich zapewnienie należytego bezpieczeństwa i zabezpieczenie danych przed nieautoryzowanym dostępem z zewnątrz. Niestety, ponieważ system UNIX jest przez informatyków i hakerów znany od podszewki dzięki dostępowi do kodów źródłowych, zadanie to wydaje się niezwykle skomplikowane. Jednak lata pracy nad wspomaganiem bezpieczeństwa systemów operacyjnych (przeprowadzane nie tylko przez indywidualnych programistów, ale także przez wiele instytucji, w tym militarnych i rządowych) zaowocowały prawdziwym rozwojem tej dziedziny oprogramowania. Przede wszystkim wprowadzono takie udoskonalenia jak kodowanie haseł dostępu, zabezpieczanie plików i katalogów w sposób indywidualny, a także podział użytkowników na pewne klasy, z których każda ma dostęp do coraz większej liczby coraz ważniejszych funkcji.

Najważniejszą rzeczą, która pozwala na zabezpieczenie systemu UNIX-owego jest odpowiednie hasło. Bardzo ważną rzeczą jest, aby wybrać hasło, które ciężko jest złamać. Istnieje wiele instrukcji i wskazówek, jak tworzyć bezpieczne hasła i czego unikać. Najważniejsze ostrzeżenia postaram się wymienić.

Przede wszystkim należy wystrzegać się umieszczania w haśle łatwo dostępnych numerów, takich jak data urodzin, numer mieszkania, wiek, numer dowodu osobistego czy telefonu. Bardzo złym nawykiem jest także umieszczanie w haśle imion - zwłaszcza imion najbliższych nam osób czy też ulubionych zwierzątek domowych. W ogólności najlepszym hasłem jest takie, którego w ogóle nie da się znaleźć w słowniku, czyli zlepek przypadkowych lub prawie przypadkowych liter.

Z drugiej strony, istnieją wskazówki co do tego, co w haśle być powinno. Na przykład, nie należy stosować w nim samych wielkich lub samych małych liter, ale je mieszać. Dobrze jest także używać w haśle znaku podkreślenia, myślników i innych znaków przestankowych, co zmniejsza ryzyko złamania hasła. Dodanie cyfr, niekoniecznie na końcu, jest także bardzo dobrym posunięciem.

Hasło, które sobie wybierzemy, powinno być przez nas szybko wstukiwane, tak, aby zapobiec ewentualnemu odczytowi hasła z ruchu naszych palców na klawiaturze.

Najważniejszym użytkownikiem systemu UNIX-owego jest administrator, często określany jako root. Użytkownika tego nazywa się także czasem superużytkownikiem, jako że posiada wszystkie uprawnienia do systemu i może je nadawać innym użytkownikom.

Wybrane komendy systemu UNIX

Katalogi

cd - zmiana katalogu roboczego

mkdir - utworzenie katalogu

rmdir - usunięcie katalogu

dircmp - porównanie katalogów

pwd - wyświetlenie katalogu roboczego

Pliki/katalogi

cp - kopiowanie plików

mv - przenoszenie/zmiana nazwy plików

rm - usuwanie plików

ln - tworzenie łączników

cmp - porównanie plików

find - wyszukiwanie plików

Atrybuty plików

chmod - zmiana praw dostępu

chown - zmiana właściciela

chgrp - zmiana grupy

otuch - zmiana daty

umask - maska praw dostępu dla nowych plików

ls - wyświetlenie zawartości katalogu

Użytkownik

id - wyświetlenie UID, GID

newgrp - zmiana grupy

logname - wyświetlenie nazwy użytkownika

su - chwilowa zmiana użytkownika

who - lista zalogowanych użytkowników

finger - informacje o użytkowniku

Pliki tekstowe

head - wyświetlenie początkowych wierszy

tail - wyświetlenie końcowych wierszy

more, pg, less - wyświetlenie tekstu z podziałem na strony

cat - łączenie plików

wc - liczba znaków/słów/linii

grep, egret - wyszukiwanie linii według zadanego wzorca

diff - porównanie plików

sort - sortowanie plików

tr - zamiana znaków (ciągów znaków)

awk - przetwarzanie wzorców

sed - edytor liniowy

vi - edytor ekranowy

Komunikacja między użytkownikami

write - wypisanie informacji na ekranie zalogowanego użytkownika

wall - wypisanie informacji na ekranach wszystkich zalogowanych użytkowników

mesg - blokowanie/odblokowanie informacji od innych użytkowników

mail, elm - poczta elektroniczna

Inne

adduser - dodawanie użytkowników (polecenie roota)

cal - wyświetlenie domyślnego kalendarza

chfn - zmiana dodatkowych informacji o użytkownikach (polecenie roota)

chsh (change shell) - zmiana powłoki domyślnej

clear - czyszczenie ekranu

date - odczytanie lub zmiana daty i godziny systemowej (polecenie roota)

dump - tworzenie kopii zapasowych

find - szukanie plików w systemie

free - wyświetlenie informacji o dostępnej pamięci operacyjnej, w tym też pamięci wirtualnej

groupadd - dodawanie grup

host - wyświetlenie informacji o danym komputerze

ls - odpowiednik DOSowego dir, czyli wyświetlenie zawartości katalogu

sort - sortowanie plików

telnet - wywołanie systemowego terminala do zdalnego połączenia się z danym komputerem w sieci

touch - utworzenie pliku

userdel - usuwanie kont użytkowników (polecenie roota)