"Granica" należy do gatunku powieści psychologicznej, więc takiej, która koncentruje się na analizie procesów zachodzących wewnątrz jednostki, na badaniu jej odruchów, odkrywaniu mechanizmów rządzących ludzkimi działaniami. Powieść psychologiczna w centrum uwagi stawia człowieka- zarówno postać literacką, jak i odbiorcę, który uczestniczy w akcie odkrywania prawdy o nim samym.

Nałkowska w tym celu posłużyła się zabiegiem inwersji czasowej, odciągając uwagę czytelnika od samej akcji i każąc mu dokonać samodzielnej analizy przyczyny wydarzeń, nie zaś skutków. Czytelnika mają zainteresować nie same losy bohaterów "Granicy", lecz motywy, którymi się oni kierowali, podejmując decyzje.

Nałkowska rozpoczyna powieść od słynnego zdania: "Krótka i piękna kariera Zenona Ziembiewicza, zakończona tak groteskowo i tragicznie" - odkrywając przed czytelnikiem przyszłość głównego bohatera. Jest to sygnał, że nie na materii zdarzeń odbiorca ma się koncentrować, lecz na tkance psychologicznej utworu. W tym celu też wykorzystała monolog wewnętrzny, wprowadzający nas w świat myśli i odczuć postaci.

KOMPOZYCJA

Nowatorstwo powieści Nałkowskiej polega wiec Wiec starosłowiańska nazwa zgromadzenia, narady, na której decydowano o najważniejszych sprawach całego plemienia, np. o wojnie i pokoju czy wyborze władcy. W Polsce wczesnośredniowiecznej mianem ... Czytaj dalej Słownik historyczny na zmianie funkcji tekstu literackiego, który nie ma tylko intrygować, przez ukrywanie przyszłych wydarzeń, lecz ma raczej pobudzać do myślenia, intelektualnej analizy. Stąd inwersja czasowa i towarzyszące nam przez całą lekturę pytanie: "dlaczego tak się stało", nie zaś tradycyjne: "co będzie''. Analiza utworu w dużej mierze zależy od aktywności czytelnika, bowiem Nałkowska nie wyręcza nas w ocenie bohaterów: jej postacie nie są jednoznacznie dobre lub złe, ich  opis Opis jedna z głównych form wypowiedzi (obok opowiadania) w utworze narracyjnym, w liryce zaś jeden z komponentów monologu lirycznego. Opis prezentuje statyczne elementy świata przedstawionego: ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich to zbiór różnych punktów widzenia, opinii, sądów. Jeśli pada w tekście stwierdzenie: "Jest się takim jak myślą ludzie, nie takim jak myślimy my", nie jest to w istocie dogmat, lecz problemowe pytanie kierowane do czytelnika - on sam musi odpowiedzieć, czy się z tym zgadza. Powieść psychologiczna stara się docierać do prawd ogólnych o naturze człowieka, Nałkowska wierzy, że można zbliżyć się do niej jedynie przez rzetelne nakładanie na siebie, konfrontowanie różnych punktów widzenia. To  bohater Bohater S. Mrożek Rewolucja, jedyny bohater opowiadania i narrator.
Wygląd: Brak jakichkolwiek informacji o tym, kim jest postać, jak się nazywa, gdzie mieszka, jak wygląda. To jakiś człowiek, ...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
stoi w centrum, wydarzenia pełnią wobec niego tylko rolę kontekstu, który dopowiada nam pewne rzeczy, stąd fragmentaryczność akcji w "Granicy". Ziembiewicz jest przedmiotem tej analizy psychologicznej, wszystkie inne wątki poboczne, pełnią również funkcje oświetlającą wobec jego osoby. Nałkowska rezygnuje z analizy zdarzeń, na rzecz analizy psychologicznej.

BOHATER

Zenon Ziembiewicz jest postacią dynamiczną, to znaczy zmienia się w trakcie rozwoju powieści. Jest obdarzony dużą samoświadomością, potrafi analizować swoje poczynania, toczy wewnętrzne rozmowy, jest w gruncie rzeczy świadom swych niepowodzeń, choć nie potrafi ich obiektywnie wytłumaczyć. Poddaje się fałszywemu obrazowi własnego ''ja'' wynikającym z egoizmu i interesowności. Przedstawiony jest jako postać z wielu perspektyw: wewnętrznej, subiektywnej i zewnętrznej, społecznej. Widzimy go w różnych sytuacjach i różnych kontekstach, które zmieniają naszą ocenę bohatera. Zenon jawi się jako postać złożona, kontrowersyjna, niejednoznaczna.

Zenon wychowuje się w majątku rodzinnym w Boleborzy. Jego rodzice należą do zubożałej szlachty, ojciec Ojciec Ojciec symbolizuje Boga, prawo, surowość, początek, zasady, wychowanie, mądrość.
Starożytność Biblia, Stary Testament PRAOJCIEC - ADAM: Biblijny Adam, pierwszy mężczyzna i pierwszy ...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
jest rządcą majątku Tczewskich. Jako dziecko widzi niemoralne zachowanie ojca - Waleriana uwodzącego wiejskie dziewczyny oraz pobłażliwość matki, która mu zdrady wybacza. Razi go to , jak również konserwatyzm Konserwatyzm ideologia głosząca potrzebę obrony istniejącego porządku społeczno-gospodarczego, zachowania i umocnienia takich tradycyjnych wartości jak religia, naród, państwo, rodzina, własność ... Czytaj dalej Słownik historyczny własnej grupy społecznej. W gimnazjum przeżywa miłość do Elżbiety Bieckiej, nieodwzajemnioną i młodzieńczą. Elżbieta zadurzona jest wówczas w żonatym rotmistrzu Awaczewiczu. Na studiach w Paryżu przyjaźni się z Karolem synem Cecylii Kolichowskiej, ciotki Elżbiety i właścicielki kamienicy przy ul. Staszica. W czasie jednych z wakacji poznaje Justynę Bogutównę, córkę kucharki rodziców, z którą nawiązuje romans.

RODZAJE GRANIC

GRANICA MORALNA- Nałkowska podkreśla, iż granica moralna istnieje i musi być bezwzględnie przestrzegana. Jej przekroczenie wiąże się ze zniszczeniem jednostki, demoralizacją i często społeczną anatemą. W jej powieści mamy wiele przykładów ignorowania granicy moralnej. Walerian, ojciec Zenona oddając się wielu zdradom, nawet nie ma zamiaru poprzestać, tylko prosi żonę o wybaczenie, rozgrzeszając w ten sposób siebie samego. Zenon podobnie, choć wcześniej, zachowanie ojca budziło w nim odrazę. Sam ciągnie swój romans z Justyna mimo małżeństwa z Elżbietą, i również od niej wymaga akceptacji i pobłażliwości dla jego słabości. Wobec Justyny sądzi iż jest uczciwy, nie obiecując nic zakochanej w nim do szaleństwa dziewczynie. Jest winien jej chorobie społecznej, w którą popada ona po usunięciu dziecka Zenona.

GRANICA ODPOWRNOŚCI LUDZKIEJ- "Musi coś przecież istnieć, jakaś granica, za którą nie wolno przejść, za którą przestaje się być sobą". Nałkowska pokazuje , co staje się z człowiekiem, gdy ta granica, zostanie pogwałcona. Jednostka traci kontakt z rzeczywistością, i z samą sobą - staje się kimś innym, obcym, nierozpoznawalnym dla siebie. Justyna, trawiona przez wyrzuty sumienia, spowodowane aborcją, popada w chorobę

psychiczna, która popcha ją do popełnienia zbrodni - będzie usiłowała zabić Zenona, nie mogąc zabić siebie. Również Zenon, ostatecznie nie wytrzyma psychicznie, gdy dotrą do jego świadomości rozmiary jego porażki.

GRANICA FILOZOFICZNA(POZNAWCZA)"Jakimi ludźmi jesteśmy naprawdę? Czy takimi, jakimi nas widzą inni, czy też takimi, za jakich sami się uważamy?". To rozdźwięk między opinią prywatną, subiektywną jednostki a oceną społeczną, z zewnątrz. Po której stronie ostatecznie leży prawda - własnego ''ja'' czy opinii publicznej? Nałkowska twierdzi, że prawda absolutna nie istnieje, do prawdy można próbować jedynie się zbliżyć, sumując równe punkty widzenia na daną sytuację. Jednostki często ulegają manipulacji wewnętrznej i zewnętrznej.

GRANICA SPOŁECZNA- społeczeństwo jest skonstruowane na mocy podziałów - w systemie feudalnym czynnikiem dzielącym ludzi było urodzenie, w nowoczesnym kapitalistycznym układzie jest to  stan Stan w okresie feudalizmu była to zamknięta grupa społeczna posiadająca jednakową pozycję prawną w państwie (duchowieństwo, szlachta, mieszczaństwo, chłopi). Przynależność do stanu ... Czytaj dalej Słownik historyczny posiadania, majątek. Podziały rodzą zaś obyczajowość, etykę, hierarchię, konwenanse...Bariery między jedną klasą a druga są ogromne, często nieprzekraczalne. Rzeczywistość społeczne oparta jest na pojęciu ludzkiej krzywdy.

CHARAKTERYSTYKA Charakterystyka zestawienie cech charakterystycznych osoby lub rzeczy, analiza, interpretacja, oddanie (w dziele naukowym, artystycznym) cech zewnętrznych i wewnętrznych osoby, postaci literackiej, ... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych WARSTW SPOŁECZENYCH

ZIEMIAŃSTWO należą do niego rodzice Zenona. Są oni powierzchownie wykształceni, ale odznaczają się dużym stopniem megalomanii (zarozumialstwa), dlatego też starają się za wszelką cenę podtrzymać znaczenie swej klasy, hołdują przeszłości i tradycji, traktowanej bezkrytycznie. Przynależą jakby do minionej epoki, nie rozumieją kapitalistycznego świata, nie radzą sobie z nowymi prawami rynku, stąd upadek ich stanu majątkowego. Brak im też politycznej świadomości.

BOGACZE-należą tu państwo Tczewscy, którzy posiadając wciąż duży majątek, chcą zachować przywilej Przywilej szczególne uprawnienie zezwalające na korzystanie w jakimś zakresie ze specjalnych względów. W czasach feudalizmu był to najczęściej akt monarchy przyznający osobom lub całym stanom pewne ... Czytaj dalej Słownik historyczny władzy z nim związany. Aby móc wpływać na sytuację polityczną w kraju, podporządkowują sobie czasopismo Czechlińskiego ( potem też Ziembiewicza ) "Niwę". Ukazują się w niej tendencyjne, konserwatywne artykuły. Jako grupa są groźni dla prawdziwej demokracji i wolności obywatelskiej, jako jednostki są groteskowi, karykaturalni, śmieszni. Starają się podkreślić swą wyższość, otaczają się wpływowymi ludźmi, są poważni, majestatyczni. Niestety to oni dyktują warunki społecznego awansu, tworząc politykę i gospodarkę kraju.

MIESZCZAŃSTWO- należą tu Cecylia Kolichowska, część jej mieszkańców-ci zajmujący mieszkania od frontu, Zenon i Elżbieta Ziembiewiczowie, Toruciński (właściciel sklepu galanteryjnego), Chązowicz (cukiernik). Podobnie jak ziemiaństwo próbują stworzyć pozory dobrobytu : salon Kolichowskiej to przykład tandety, przepychu i braku dobrego smaku i wyczucia estetycznego. Wyznawcy podwójnej moralności, dulszczyzny, względem niżej sytuowanych odnoszą się z największą pogardą a nawet odrazą. Nie mają jednak żadnych wpływów, ani też większych perspektyw na rozwój, ze względu na ich uzależnienie od bogatej szlachty. Wynikiem tego jest stagnacja i marazm, który powoduje ich przesadną koncentrację na sobie, dramatyzowanie, wyolbrzymianie normalnych problemów ludzkich (Cecylia, która nie umie pogodzić się ze starością)

INTELIGENCJA- wywodzi się z różnych grup społecznych, najczęściej osiada w miastach, stając się mieszczaństwem ( Zenon)

BIEDOTA, PROLETARIAT- Joasia Joasia S. Żeromski Ludzie bezdomni, bohaterka drugoplanowa; siostra Wacława (zesłaniec) i Henryka (który przebywa na studiach w Zurychu), pracuje jako nauczycielka; PODBORSKA JOANNA
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Gołąbska, Franek Borbocki, inni mieszkańcy suteren p. Kolichowskiej, także pracownicy folwarczni Ziembiewiczów. Żyją oni na skraju ubóstwa, w nędznych warunkach, jak szczury w ciemności i wilgoci. Muszą zgodzić się na takie warunki, bo nie mają żadnej możliwości odmienienia swego losu. Nie mają żadnych praw, pozostawieni są też bez opieki, w tym medycznej, traktowani są przez wszystkich z pogardą. Śmierć wśród starców, dzieci Dzieci M. Dąbrowska Pies, bohaterowie pierwszoplanowi; jest ich gromadka (może czworo), narrator wymienia najstarszą dziewczynkę i brata oraz maluchy, nowi właściciele psa.
Wygląd: brak ...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
i ludzi młodych jest czymś normalnym, widzimy to na przykładzie losu rodziny Gołąbskich - Joasia umiera na gruźlicę, Jadwisia Jadwisia K. Siesicka Jezioro Osobliwości, bohaterka epizodyczna; nauczycielka fizyki, wychowawczyni Marty.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
małoletnia, ociemniała siostra z niedożywienia. Ci, którzy pracują, są nieludzko wykorzystywani, z tego wyzysku rodzi się ich bunt. Robotnicy zaczynają domagać się swych praw, do pracy i wynagrodzenia, opieki, do lepszego życia. Organizują strajki i manifestacje. Jednak władza robi wszystko, by im w tym przeszkodzić- Franek Borbocki za działalność wywrotowa trafia do więzienia.

CHARAKTERYSTYKA ZIEMBIEWICZA

Początkowo widzimy go jako człowieka młodego, pełnego ideałów, szlachetnego, mającego prosta dewizę życiową: "Zenon pragnął rzeczy bardzo prostej: żyć uczciwie. Jego program był naprawdę minimalny". Widzimy jednak jak stopniowo odchodzi od tego założenia. Już jako uczeń gimnazjum krytykuje własnych rodziców za tryb życia i ich morale, dystansuje się od ziemiaństwa, które jest dla niego synonimem zacofania, konserwatyzmu i obłudy. Z obrzydzeniem odkrywa przypadki zdrady żony przez ojca w przypływach erotycznych chuci oraz zadziwiający fakt przebaczania tych postępków przez jego matkę, a wręcz ich usprawiedliwiania. Strategię taką matka Matka J. Kochanowski Treny, bohaterka liryczna cyklu; matka Jana Kochanowskiego. Pojawia się w Trenie XIX z Urszulką na ręku. Przybywa w chwili, kiedy jej syn odrzucił już wszystkie wartości, nawet ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum nazywa umiejętnością postępowania z mężczyzną. Ojciec Zenona w dowód wdzięczność obowiązek prowadzenia majątku składa w całości na barki żony, oddając się polowaniom i karaniu leniwych chłopów, którzy rozkradają mu gospodarstwo. Zenon wstydzi się takich rodziców, pragnie zanegować w swoim życiu wszystko, co wiąże się z nimi. Na jego [ojca] twarzy, jak na szpitalnej karcie choroby, stały wypisane jego dzieje. Odczytywanie ich było dla Zenona upokorzeniem niedającym się w żaden sposób oszukać ani ugłaskać. Tkwiła w tym wstydliwa myśl, że to jest jego rodzic; że mu zawdzięcza istnienie. Myśl groteskowa, że jego życie, jedyne i nieodwracalne, ma swoje źródło w erotyzmie tego człowieka. (...) Rzeczą bolesną było wiedzieć, że ten człowiek jest ojcem i że wszystko, co jest z niego, trzeba w sobie za wszelką cenę wytępić". A jednak Ziembiewicz nie ucieknie od schematu domu rodzinnego, sam wdaje się w romans z ubogą i zakochaną w nim po uszy Justyną i również od swojej żony Elżbiety oczekuje tej samej dyplomacji, pobłażania i wyrozumiałości, co jego ojciec od swojej żony. Nie chciał być mężczyzną, jakim był jego ojciec, a dokładnie powielił jego błędy: ,,Zenon staje się wciąż bardziej podobny do ojca. Polował teraz często, nie-raz dwa razy w tygodniu, nie bronił się także przed piciem. Jego życie obrosło w cały ceremoniał męskich obrzędów." Jak typowy przedstawiciel swe klasy dążył do ożenku z panna z dobrego domu, co nie przeszkadzało mu jednak mieć na boku kochankę, ubogą, mało wymagającą i uzależnioną od niego. Mimo iż tak daleko odszedł od pierwotnego planu i młodzieńczych wizji, nadal czuł się kimś wyjątkowym, swoje niemoralne zachowanie tłumaczył wyższymi celami, których osiągnięcie wymagało determinacji. Wszystko co było sprzeczne z jego wcześniejszymi ideałami, tłumaczył natychmiast, uzyskując wewnętrzne rozgrzeszenie: "Obliczał to sobie na parę miesięcy -  czas Czas jedna z podstawowych (obok przestrzeni) kategorii organizujących świat przedstawiony w dziele literackim. Porządkuje ona zdarzenia pod względem chronologicznym na różnych poziomach utworu, np. ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich potrzebny, by strącony z pensji redaktorskiej, dług paryski, zaciągnięty u Czechlińskiego, całkowicie spłacić, urządzić jakieś małe mieszkanie, wziąć do siebie Elżbietę, żyć jak człowiek. Wszystko tymczasem odbywało się na wierzchu i niejako w cudzysłowiu."

Żył niejako biernie, nie mając siły walczyć z przeciwnościami losu, wreszcie uwierzył w jakiś plan, według którego stanie się, to co ma się stać i nie warto się temu przeciwstawiać. Jest to w istocie przejaw konformizmu i wygodnictwa - pierwszy raz widzimy to w jego relacji z koleżanką ze studiów Adelą- umierającą, której pozwolił siebie kochać, sam nie darząc uczuciem, po czym wyjechał, zostawiając ją w najtrudniejszym momencie tuż przed śmiercią. Zenon bał się cierpienia, bólu, unikał ich jak mógł. Później, starając się zdobyć pieniądze na dalsze studia, za namową rodziców, zwrócił się o pomoc do Czechlińskiego, z którego czasopismem "Niwa" podjął współpracę. Okazała się ona niczym innym jak propagandową działalnością, na rzecz swych mecenasów. Zenon robi karierę pisząc tendencyjne artykuły, z którymi żadną miarą się nie utożsamiał, jeszcze niedawno gardził przecież ludźmi, dla których teraz pracuje. Podporządkowując się jednak, nawiązuje kontakty, które pomagają mu piąć się po szczeblach kariery. Przyjmuje posady w zamian za małe przysługi. Wierzy już, ze zajmowanie się losem pokrzywdzonych, przejawami codziennych niesprawiedliwości nie ma co się zajmować, gdyż i tak nie można im zaradzić. W finale, wiemy już, ze zgadza się swoja biernością na brutalne rozpędzenie manifestacji robotników. Na swoje usprawiedliwienie mówi: "Jest się takim, jakim jest miejsce, w którym się jest".

Z Elżbietą, przejmującą po ciotce prowadzenie kamienicy, chce również być uczciwy. Informuje ją o Justynie, jednak zarzeka się, ze jest to sprawa zamknięta. Jednak, gdy Zenon spotka załamaną po śmierci matki Justynę, zaprasza ją do hotelu i romans się odnawia. Od tego momentu spotyka się z obydwiema kobietami. Justyna zachodzi w ciąże, Elżbieta się o tym dowiaduje i wyjeżdża do Warszawy. Jednak Zenon nie chce z niej rezygnować, jedzie za nią i oświadcza się jej. Justynie wręcza kopertę, dając znak, co ma z nią zrobić, nie chce tego dziecka, jego kariera byłaby skończona. Elżbieta wybacza Zenonowi, w podróż poślubną wyjeżdżają do Francji, a po powrocie postanawia ona pomóc Justynie, znajdując jej pracę w sklepie u Torucińskiego. Dziewczyna Dziewczyna Z. Nałkowska Medaliony - Przy torze kolejowym, bohaterka autentyczna; dziewczyna, która uciekła z transportu do obozu. Została ranna w kolano i pozostała na nasypie kolejowym. Niedaleko od niej ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum jednak dręczona wyrzutami sumienia spowodowanymi aborcją, nie może skupić się na pracy, rezygnuje.

Zenon tymczasem awansuje już tak wysoko, ze zostaje wybranym prezydentem miasta, rodzi mu się też syn, noszący imię po dziadku. Elżbieta dalej pomaga Justynie, tym razem pracę znajduje jej w cukierni Chązowicza, jednak i tam dziewczyna nie daje sobie rady, popada w chorobę psychiczną. Kryzys gospodarczy panuje i w mieście Zenona, upada huta Hettnera, ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum zostają zwolnieni, wśród robotników wywołuje to bunt, wychodzą oni manifestować, są aresztowania. Jedna z manifestacji rozpędzona jest strzałami, są ranni, a w mieście krąży plotka, ze to Zenon wydal decyzję o otwarciu ognia, mimo iż faktycznie zjawił się w mieście już po. Kiedy Justynie nie udaje się popełnić samobójstwa, podejmuje próbę zemsty na dawnym kochanku, oblewając mu twarz kwasem. Zenon trafia do szpitala, oślepiony, po powrocie strzela sobie w  usta Usta Usta symbolizują duszę, wiatr, nastrój, twórczość, myśl, mowę, wymowę, sprawiedliwość, jedzenie, bramę, drzwi, kochanka, kochankę, seks, fałsz, prawdę, kłamstwo, przekupstwo, ... Czytaj dalej Słownik symboli literackich i umiera. Mały Walery Walery Molier Skąpiec, bohater drugoplanowy; syn Tomasza d'Alburci, brat Marianny, zalotnik Elizy. Postać, która od początku nie wzbudza sympatii. Jest synem Anzelma (który w końcu okazuje się ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum zostaje oddany pod opiekę babci Ziembiewiczowej, tymczasem Elżbieta wyjeżdża za granicę. Wracamy do punktu wyjścia - tak kończy się krótka i piękna kariera Ziembiewicza.

Zenon nie cofnął się ani o krok, przekraczając granicę moralności i uczciwości, nie potrafił dostrzec prawdy w słowach żony:"- Zenonie, Zenonie... Ty tego nie widzisz, ty zapomniałeś. Ale wszystko to, czego nie chciałeś, jest teraz po tej samej stronie, co ty."

Wszystko, co rozpoczynał Ziembiewicz, było wzniosłe i szlachetne, wkrótce jednak wpadał on machinę władzy, dał się wplątać w różne układy, tracił swą niezależność, wolność, a wraz z nią wolę walki o prawdę i uczciwość: ,,od początku Zenon wykazywał na swym stanowisku dużą inicjatywę, miasto Miasto Symbol potęgi, mądrości, nowoczesności, postępu, cywilizacji.
Starożytność Biblia, Stary Testament MIASTO - MIEJSCE POWSTANIA RÓŻNYCH JĘZYKÓW ŚWIATA - BABILON: W mieście tym ...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
zmieniało swój wygląd z dnia na dzień? (...) Pisma pełne były o tym czasie szczegółów z podjętej przez Ziembiewicza działalności i pochwał nowego zarządu miasta." Ostatecznie jednak uległ wpływom, dał się władzy zdemoralizować, jego plan Plan obraz niewielkiego obszaru Ziemi (np. miasta) wykonany na płaszczyźnie za pomocą kartograficznych symboli. Przy konstrukcji planów nie uwzględnia się krzywizny Ziemi, ponieważ ... Czytaj dalej Słownik geograficzny poprawy sytuacji wmieście legł w gruzach: ,,nastrój się zmienił. (...) Sprawa z byłym dzierżawcą (...) Przybrała zły obrót i groziła miastu znacznym obciążeniem przez sumę przyznanego powodowi odszkodowania. A jeszcze (...) Przerwano roboty przy budowie domów robotniczych, gdyż fundusze (...) zostały cofnięte, w związku z ogólną polityką oszczędnościową rządu. (...) Zawiedzeni robotnicy, utraciwszy niespodzianie pracę, domagali się niewypłaconych pieniędzy". Kiedy wybuchły strajki w mieście, autorytet prezydenta był już tak wątpliwy, ze stał się on pierwszym oskarżonym o podjęcie decyzji otwarcia ognia do demonstrantów, mimo iż "Naprawdę jednak sprawa zdecydowała się już przedtem, była gotowa, zanim przyjechał". Zenon nie potrafił się obronić i przed tymi zarzutami, liczył może jak w życiu prywatnym na pobłażliwość mieszkańców, którzy w końcu wybaczą mu jego bierność.

W życiu osobistym Zenon tym bardziej nie zaznał szczęścia, w końcu zrozumiał, ze skrzywdził dwie kobiety: kochankę, oddaną mu całym sercem, za której los był częściowo odpowiedzialny oraz żonę, od której wymagał bezwarunkowej akceptacji jego niemoralnych postępków wynikających z poddawania się słabości erotycznej. Tak jak w polityce, krzywdził on ludzi i prywatnie, miał na sumieniu te niesprawiedliwość. Jako prezydent miał przecież dbać o swych mieszkańców, ochraniać ich. Ludzie osądzili go szybko i surowo za jego bierność i konformizm, a jeśli "Jest się takim, jak myślą ludzie", Zenon nie maił już po co żyć. I tu jednak okazał się tchórzem, poddał się, popełniając samobójstwo, wybrał po raz kolejny ucieczkę, nie zaś walkę o prawdę i zrozumienie innych. Poddawał się całe życie wpływom innych, i teraz dowiódł, że z presją społecznej oceny, nawet niesprawiedliwej sobie nie umie poradzić.

CHARAKTERYSTYKA ELŻBIETY

Elżbieta była oczywiście upokorzona zdradą swego męża, gniew i zazdrość mieszały się w niej. Początkowo oczekiwała od narzeczonego bezwzględnej uczciwości, dowiedziawszy się o romansie i ciąży Justyna, zerwała zaręczyny i wyjechała do Warszawy. Jednak dała się przebłagać Zenonowi, i wychodząc za niego za mąż, musiała już całe życie dźwigać na sobie ciężar tej dwuznacznej sytuacji, w której postawił ją małżonek. Stopniowo przyjęła ona Ziembiewicza punkt widzenia na romans z Justyną, czując się współwinną, bo nie zareagowała wystarczająco stanowczo, zaczęła kochance męża pomagać, szukając jej pracy. Jednak nie do końca udało jej się uciszyć wyrzuty sumienia, zwłaszcza że mąż uczynił ją współodpowiedzialną za tragedię Justyny: "przecież myśmy się niczego nie wyrzekali, myśmy wszystko zachowali. Ale to na jej zniszczeniu wyrosło to, co jest między nami."

CHARAKTERYSTYKA JUSTYNY BOGUTOWNY

Justyna była ubogą wiejską dziewczyny zakochaną i uwiedzioną przez Zenona, który wobec niej nie miał nigdy żadnych planów. On był dla niej tymczasem wszystkim:" Dla ciebie Zenon ja poszłabym nie wiem, na jakie męki, nic mi nie strach, o nic nie dbam", zwłaszcza po stracie matki. Zenon ciągnął ten romans z własnej słabości, wstydził się go, lecz nie potrafił zakończyć. Dała przekonać się Zenonowi, ze urodzenie dziecka byłoby najgorszym wyjściem z sytuacji, zagroziłoby karierze kochanka. Choć pragnęła dziecka, które było owocem jaj miłości do Zenona, usunęła je, co zniszczyło ją psychicznie. Wyrzuty sumienia i odrzucona miłość do Ziembiewicza z depresji przeobraziły się w chorobę psychiczną, która pchnęła ją do popełnienia samobójstwa. Gdy jednak próba okazała się nieudana, w odwecie, postanowiła zemścić się na dawnym kochanku - w jego biurze oblała mu twarz kwasem i oślepiła.

Oto jak wyglądała rozmowa, która na zawsze odmieniła losy tych kochanków:

"Zrobiłaś wtedy, co sama chciałaś. Samaś tak zdecydowała, nie namawiał cię nikt. Przecież mogłaś mieć dziecko i wiedziałaś, że też byłbym cię bez pomocy nie zostawił.

- Jak to: wiedziałam? Tego już nie mów. A te pieniądze, coś mi dał wtedy?(...)

- Dlaczego tak mówisz? Przecież liczyłem się z tym, że chcesz dziecka. Ciągle ci powtarzałem...(...)

- No, właśnie wiedziałeś, że go chciałam, żeby żyło, żeby, aby żyło.(...)

- Aleś mi dał pieniądze na to, żeby się popsuć.

- A co miałem robić, Justyno? Miałem ci nie dać? Co byś wtedy powiedziała, jakbym ci nie dał?(...)

- Naturalnie, żeś mógł nie dać. Toby ono teraz żyło. Sameś wiedział przecie, że już był nie czas.(...)"

Zenon, mimo iż stara się wyłącznie Justynę obciążyć odpowiedzialnością za usunięcie dziecka, doskonale zdawał sobie sprawę, po co daje pieniądze. Po raz kolejny dyplomacją, niedomówieniem, półsłówkiem chciał wymigać się od odpowiedzialności za najważniejsze decyzje w życiu.

CZYM JEST NATURA LUDZKA?

Nałkowska podjęła się arcytrudnego i ambitnego wyzwania: próby odpowiedzi na pytanie kim jest człowiek, jaka jest o nim prawda, skąd czerpiemy wiedzę o sobie - czy z wnętrza wyłącznie, bazując tylko na własnych odczuciach, czy może kierujemy się zdaniem innych o nas samych. Nałkowska nie chciała udzielić odpowiedzi na te najważniejsze z psychologicznego i filozoficznego punktu widzenia problemy. Bowiem musiałaby wówczas odpowiedzieć sobie najpierw czym jest prawda. Tymczasem mówi ona, nie ma czegoś takiego jak prawda absolutna, jedyne co jest nam dostępne to fragmenty poznania, których suma może dać nam jak najpełniejszy obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich - obraz, który nigdy jednak nie będzie absolutnie pełny, dokonały i obiektywny. Każda percepcja, każde rozumowanie "skażone" jest bowiem ułomnością, subiektywnym podejściem, stereotypami, które wyznaje poznający. Nałkowska pozostawia nas wobec tego faktu i wobec postaci Ziembiewicza sam na sam. Jak ocenić tę postać? Zenon nie był z gruntu złym, podłym, amoralnym człowiekiem, widzimy go w latach młodości, kiedy buntował się wobec schematów życia boleborzańskiego, wobec obłudy, konserwatyzmu ziemiaństwa. Jednak z powodu słabości charakteru popełnia wszystkie grzechy, które wcześniej wytykał swemu otoczeniu. Staje się odpowiedzialny za tragedię związanych z nim kobiet oraz mieszkańców, robotników, za których los jako prezydent odpowiada. Zenon potrafi jedynie uciekać przed problemami, nie walczyć z nimi. Nie radzi sobie z własnymi słabościami, co mści się na nim okrutnie. Nieważne są już szlachetne intencje Ziembiewicza wobec błędów, których dopuszcza się jako tchórz, konformista. Aby móc jakoś żyć mimo świadomości życiowej przegranej, wytwarza on sobie wewnętrzny system obrony przed trudna i niewygodną dla niego prawdą - łatwo znajduje usprawiedliwienia swoich czynów, łatwo również przerzuca odpowiedzialność z siebie na innych.

Zmiany w charakterze i poczynaniach bohatera nie były do końca jego wyborem, ale nie usprawiedliwia go to w żadnym stopniu, ponieważ uciekał on przed przyjęciem odpowiedzialności za te wybory, uciekał przed konfrontacją. Biernie podawał się panującym zdemoralizowanym mechanizmom władzy, stając się karierowiczem, i uzależniając się coraz bardziej od tych, którymi gardził. Nie chciał walczyć z życiem, wierząc że i tak istnieje pewien plan, który musi się zrealizować, czy jemu się to podoba czy nie. Przyjęcie postawy ojca w życiu prywatnym, której tak się wstydził, jest przykładem na to jak łatwo ulegał on panującym schematom. Chciał był moralnym, uczciwym człowiekiem, ale gdy tylko okazało się, z jakimi trudnościami, dyscypliną i wyrzeczeniami się to wiąże, skapitulował. Chciał być buntownikiem, okazał się konformistą życiowym. Wyjawiając Elżbiecie swój romans w istocie, nie myślał o pokucie, liczył od razu na szybie, łatwe rozgrzeszenie, którego model znał z domu rodzinnego. Nie miał wewnętrznej motywacji, by odmienić coś w swoim życiu, bez nadzoru kogoś, kto od niego by tego wymagał. Był w tym jak dziecko, które liczy, że nikt się nie dowie o jego złym postępku, prawda nie wyjdzie na jaw, ze kara go nie spotka. Pozbawiony był wyobraźni, nie potrafił przewidywać konsekwencji swoich czynów, nie dostrzegał jak stawał się marionetką w dłoniach swoich pracodawców. Współpracując z "Niwą" pisze i zezwala na druk treści, z którymi się ideologicznie nie zgadza, sądząc że jest to stan przejściowej tylko uległości. Kompromis ten jednak ciągnie się całe jego życie, Zenon przekonuje się, ze uległością i posłuszeństwem może osiągnąć więcej niż beznadziejną walką z systemem. Tłumaczy się przed sobą albo zbiegami okoliczności, albo koniecznością na drodze do wyższych celów. Błędy, które jednak dostrzega, wybiela bądź tuszuje zamiast je eliminować. Będąc prezydentem również okazał się zbyt słaby, by przeforsować swe ambitne plany poprawy rzeczywistości, nie umiał podejmować samodzielnych decyzji, poddawał się manipulacji. Wreszcie uwierzył, ze realna poprawa życia ludzi nie jest możliwa i że nie on za ten stan odpowiada. Świat jest zły, system jest chory - on jest bezradny wobec niego. Wolał wierzyć całe swoje życie, że to Bóg, układa plan i kieruje losami ludzi - dopiero po dramatycznych wydarzeniach, gdy jest już za późno, by cokolwiek naprawić, dochodzi do niego, że to on sam i jego słabości doprowadziły do tragedii. Świadomość tego jest dla niego druzgocząca - przegrał jako człowiek i pociągnął na dno wszystkich, którzy go kochali. Rzeczywistość pokonała go, świat, który w istocie jest zdemoralizowany, ale on zrobił zbyt mało, by temu zapobiec. To, co wydawało mu się rzeczą najprostszą na świecie i co Nałkowska określiła ironicznie "minimalnym planem", przerosło go. Rzeczywiście uczciwe życie nie przyszło tak łatwo jak tego oczekiwał Zenon, nie wkalkulował on do swego ambitnego planu żadnych trudności. Tymczasem to one pchnęły go niepostrzeżenie poza granicę moralności i stał się on własna karykaturą, odbiciem powstałym w krzywym zwierciadle. Kiedy, kwas wyżarł mu już oczy, dostrzegł dopiero to swoje prawdziwe oblicze - i widok ten przeraził go, nie był w stanie znieść dłużej prawdy. Postać Zenona Ziembiewicza jest bardzo ambiwalentna : nie brakowało mu przymiotów, dzięki którym mógłby on spełnić siebie, swe marzenia i młodzieńcze ideały i przy okazji poprawić choć trochę świat wokół siebie. Mógłby...Niestety jego losy potoczyły się zupełnie innym torem.

KONSPEKT I  STRESZCZENIE Streszczenie przekształcenie tekstu tak, by znacznie zmniejszyć jego objętość, przy zachowaniu najważniejszych problemów, tematów, zagadnień poruszanych w tym tekście. Charakter streszczenia zależy w ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich WYWODÓW

Nałkowska zastanawia się nad naturą poznania świata i człowieka. Dostępne jednostce poznanie okazuje się być zawsze fragmentarycznym, nieobiektywnym, nieostatecznym. Prawdy o człowieku możemy jedynie dociekać i w ten sposób możemy zbliżyć się maksymalnie do niej, choć nigdy nie będziemy pewni, że mamy w swojej ocenie słuszność.

Na wszystkie zadane pytania Nałkowska nie udziela ostatecznych odpowiedzi - to kim są jej bohaterowie, czy mogli inaczej postąpić, czy są winni i czego czytelnik Czytelnik odbiorca dzieła literackiego. Termin może oznaczać fikcyjnego adresata, przywołanego w tekście, np. w Beniowskim J. Słowackiego czy Szkicach węglem H. Sienkiewicza lub częściej odbiorcę ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich musi odpowiedzieć sobie sam.

Szczególnie dużo kontrowersji wzbudza postać Zenona Ziembiewicza, który jest osobą kontrowersyjną a ocena jego postępowania jest złożona i uzależniona od wielu czynników. Jednocześnie obdarzony jest cechami pozytywnymi: jest szlachetnym indywidualistą, potrafiącym kochać i współczuć, unika konfliktów, choć jako młodzieniec ma duży zmysł krytyczny, który każe mu piętnować głupotę, obłudę moralną. Marzy o naprawie świat, dąży do osiągnięcia pozycji, umożliwiającej mu to.

Jednocześnie jednak wiele z tych cech Cech organizacja zawodowa rzemieślników w miastach średniowiecznych. Na zachodzie Europy cechy powstały w X-XII w. Ich celem była obrona interesów rzemiosła i praw członków. Organizowały także ... Czytaj dalej Słownik historyczny obraca się przeciwko niemu: unikając konfliktów, popada w konformizm, dążąc do władzy, staje się jej zakładnikiem, marionetką w rękach ludzi wpływowych, krytykowane schematy zachowań wciela w życie, powielając błędy innych, ucieka od odpowiedzialności, ostatecznym tego przejawem jest samobójstwo.

Choć zatem intencje Zenon ma dobre, niszczą je przeciwności losu, którym się poddaje bez walki.

Stara się być uczciwym człowiekiem, jednak nie umiejąc się przyznać do błędów, staje się celem opinii publicznej, które surowo go za nie oceni. Zamiast jednak przeciwstawić się społeczeństwu, które go piętnuje, samo żyjąc w podobnej obłudzie, poddaje się mu. Zenon nie potrafi reagować na cierpienie, ból, kłamstwo, które go otaczają. Ucieka przed nimi, popadając jednak we własne sidła. Staje się narzędziem w rękach tych, którzy z cierpienia, niesprawiedliwości i nędzy innych żyją.

Skapitulował przed schematem, który znał z dzieciństwa, choć miał świadomość jego niemoralności. Szukając najłatwiejszej drogi wyjścia w życiu osobistym, sięgnął do doskonale znanego mu scenariusza życia rodzinnego: mąż-żona i kochanka. Bunt jego realizował się tylko w sferze idei, nie w rzeczywistości. Oczekiwał również od innych wejścia w ten schemat, żona miała jak niegdyś matka ojcu, wybaczać mu jego zdrady z Justyną, Justyna zaś jak kochanki ojca miała być bezproblemowym, nie roszczącym sobie żadnych praw obiektem erotycznym. W sytuacji gdy zachodzi ona w ciążę, chce za pomocą pieniędzy pozbyć się wyrzutów sumienia i problemu, chce uczynić Justynę wyłącznie odpowiedzialną za podjęcie decyzji o aborcji.

Starając się pomóc Justynie wraz z żoną prowadzić normalne życie, szukając jej pracy, ucisza wyrzuty sumienia.

Uległość była jego najgorszą cechą, jednak to dzięki niej zrobił karierę, najpierw w "Niwie", godząc się na publikacje tekstów, których ideologicznie nie popierał, potem będąc prezydentem, nie potrafiącym podjąć żadnej samodzielnej decyzji. Jego ambitne plany poprawy losu biednych i robotników spełzły na niczym - wszystko zakończyło się rozruchami, manifestacjami, które przy jego bierności były brutalnie tłumione.

Nic więc dziwnego, ze społeczeństwo obciążyło go odpowiedzialnością za te wydarzenia, choć jak można przypuszczać nie on podjął decyzję o otwarciu ognia do demonstrantów. On przed tymi oskarżeniami nie umiał się bronić, sądził iż ważniejsza jest jego prywatna prawda niż  zdanie Zdanie odrębny segment wypowiedzi zbudowany z wyrazów ułożonych zgodnie z regułami składniowymi i gramatycznymi, który jest całością znaczeniową i intonacyjną.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
ludzi. Mylił się jednak, bowiem opinia publiczna przetrwa, gdy on i jego prawda już nie będą wśród żywych.

Zycie prywatne nie przyniosło mu też szczęścia z podobnych przyczyn, dla których legła w gruzach tak dobrze zapowiadająca się kariera zawodowa. Ranił on swoich najbliższych, nie umiejąc naprawić swoich błędów, i zbyt szybko siebie samego z nich rozgrzeszając.

Siłą wyższą, koniecznością zrobienia pewnych ustępstw na rzecz osiągnięcia szlachetnego celu lub przeciwnościami losu tłumaczył swoje błędy, wynikające z jego słabości. Wierząc w istnienie jakiegoś boskiego planu, przestał walczyć z przeciwnościami losu, poddając się wszelkim trudnościom.

Ostatecznie popełnia samobójstwo - po raz ostatni uciekając przed odpowiedzialnością publiczna za swoje czyny. Nie miał on odwagi cywilnej, by stanąć twarz ą w twarz ze społeczeństwem, które samo będąc niemoralne i zdegenerowane, surowo oskarżyło go za wszystkie jego i nie jego błędy. Dojrzawszy swoje błędy nie umiał ich już naprawić. Podjął decyzję o samobójstwie.

Ostateczna ocena Zenona Ziembiewicza jest problematyczna, co nie znaczy że nie możliwa. Nie może ona być jednak pochopna i powierzchowna - należy zebrać wszystkie możliwe głosy za i przeciw bohaterem skonfrontować to z prawdą, która wypływa z jego wnętrza i dopiero w ten sposób dokonać podsumowania.