1. Alegoriarodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur ... Czytaj dalej Słownik biologiczny metafory, której znaczenie odczytujemy w sposób jednoznaczny poprzez odwołanie się do tradycji kulturowej, literackiej, religijnej. Na alegorii opierają się często bajki np.: lis - to spryt, zuchwałość.
  2. Anafora - powtórzenie tego samego słowa lub całej grupy wyrazów na początku kolejnego zdania, wersu, strofy.
  3. Animizacja - nadawanie przedmiotom martwym cech Cech organizacja zawodowa rzemieślników w miastach średniowiecznych. Na zachodzie Europy cechy powstały w X-XII w. Ich celem była obrona interesów rzemiosła i praw członków. Organizowały także ... Czytaj dalej Słownik historyczny właściwych zwierzętom.
  4. Antonimy - wyrazy o znaczeniu przeciwstawnym np.: dobro - zło.
  5. Antytezazestawienie Zestawienie stałe połączenie dwóch lub więcej samodzielnych pod względem gramatycznym wyrazów, które razem tworzą jedną nazwę, np. wieczne pióro, konik polny, Boże Narodzenie.
    Czytaj dalej Słownik terminów literackich
    dwóch przeciwstawnych znaczeniowo elementów, w celu podkreślenia niezwykłości opisywanego zjawiska ,, Ogień krzepnie, blask ciemnieje ".
  6. Apostrofa - uroczysty, bezpośredni zwrot do idei, bóstwa lub zacnej osoby, używany w celu osiągnięcia podniosłego, patetycznego nastroju.
  7. Elipsa - celowe pominięcie jakiegoś elementu składowego zdania. Zazwyczaj elipsy stosuje się , aby uniknąć niepotrzebnych powtórzeń, czasem jednak w celu zwrócenia uwagi odbiorcy na pominięte słowo.
  8. Epifora - powtórzenie tego samego słowa lub całej grupy wyrazów na końcu kolejnego zdania, wersu, strofy.
  9. Epitet - zestawienie rzeczownika wraz z określającym go przymiotnikiem, imiesłowem lub innym rzeczownikiem, mające na celu podkreślenie charakterystycznej cechy opisywanej osoby, przedmiotu, pojęcia czy stanu. W literaturze antycznej są tzw. epitety stałe - czyli stałe, nigdy nie zmieniane połączenia rzeczowników z określającymi je przymiotnikami.
  10. Eufemizm - zastąpienie słowa niepożądanego ze względów grzecznościowych, estetycznych bądź religijnych, innym, o łagodniejszej formie i wydźwięku.
  11. Hiperbola - celowe wyolbrzymienie, przejaskrawienie jakiegoś elementu opisywanego świata. Podniesienie jego siły, rozmiarów, znaczenia do nienaturalnych rozmiarów. Hiperbola jest zazwyczaj wyrazem silnego zaangażowania podmiotu mówiącego.
  12. Homonimy - wyrazy, które brzmią jednakowo (często są też jednakowo przedstawiane graficznie), ale odnoszą się do dwóch różnych elementów rzeczywistości np.: bal ( zabawa Zabawa M. Hłasko Następny do raju, bohater drugoplanowy; przyjeżdża do bazy z Wandą, bo przysłała go partia, by skłaniał kierowców do pozostania i efektywniejszej pracy. Zabawa jeszcze wierzy w ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum taneczna) - bal ( gruby Gruby T. Różewicz Kartoteka, bohater epizodyczny, przychodzi z Panem z Przedziałkiem, któremu rozkazuje, a potem analizuje jego postawę
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    pień drzewa). W jakim znaczeniu został użyty wyraz możemy określić jedynie na podstawie kontekstu wypowiedzi.
  13. Inwersja - celowe przestawienie szyku wyrazów w zdaniu.
  14. Inwokacja - rozbudowana apostrofa, skierowana do boga lub muzy, umieszczona na początku dłuższego utworu, zwłaszcza eposu. W inwokacji autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum prosi osobę do której się zwraca o  natchnienie Natchnienie szczególny stan wewnętrzny, odczuwanie napięcia i podniecenia twórczego, umożliwiający tworzenie dziel literackich furor poeticus. Istnieją dwie opozycyjne teorie na temat warunku powstawania ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich i opiekę nad nim w trakcie tworzenia dzieła.
  15. Kontrast - opisanie jednego zjawiska (osoby, rzeczy) na zasadzie zestawienia go z innym, przeciwstawnym zjawiskiem. Ma to na celu uwydatnienie cech charakterystycznych omawianego elementu rzeczywistości i wyraziste ukazanie jego odmienności.
  16. Litota - przeciwieństwo hiperboli polegające na celowym pomniejszaniu znaczenia jakiejś rzeczy, osoby, stanu, zjawiska.
  17. Metafora - najważniejsza figura stylistyczna inaczej nazywana przenośnią. W jej obrębie słowa tracą swoje pierwotne znaczenie i wspólnie tworzą nową całość semantyczną.
  18. Metonimia - inaczej zamiennia. Polega na zastąpieniu nazwy określonego przedmiotu inną, ale odnoszącą się do elementu rzeczywistości w jakiś sposób połączonego z określanym wyrazem np.: czytam Mickiewicza, zamiast czytam dzieła Mickiewicza.
  19. Neologizmy - są to nowe elementy języka, powstałe w zgodzie z obowiązującymi normami słowotwórczymi. Powstają zazwyczaj w wyniku konieczności nazwania czegoś, na co w danym języku nie ma nazwy. Neologizmy mogą być udane (przyjęte do ogólnonarodowego języka) lub nieudane (krótkotrwałe, nie przyjęte do ogólnokrajowego języka).
  20. Oksymoron - najczęściej stosowany rodzaj paradoksu. Jest to zestawienie dwóch pojęć przeciwstawnych i wzajemnie się wykluczających np: gorący lód, zimne słońce.
  21. Onomatopeja - wyraz dźwiękonaśladowczy, za pomocą tychże słów możemy imitować różnorodne dźwięki np.: odgłosy zwierząt: hau, hau, miau, ćwir, ćwir; odgłosy natury: bul, bul; dźwięki towarzyszące różnym zjawiskom i czynnościom: pif - paf, stuk - puk.
  22. Personifikacjauosobienie Uosobienie personifikacja.
    Czytaj dalej Słownik terminów literackich
    nadanie przedmiotom martwym lub zwierzętom cech właściwych tylko ludziom.
  23. Peryfraza - opisanie, omówienie. Figura stylistyczna polegająca na zastąpieniu pojedynczego słowa, nazywającego określoną rzecz, osobę, zjawisko, rozbudowanym opisem.
  24. Porównanie - polega na zestawieniu dwóch podobnych pod jakimś względem osób, rzeczy, zjawisk, w celu uwydatnienia ich wspólnej cechy. W literaturze antycznej duże znaczenie miały tzw. porównania homeryckie - czyli porównania bardzo rozbudowane, o zawiłej, skomplikowanej składni.
  25. Powtórzenie - celowe, wielokrotne użycie tego samego słowa (lub całej konstrukcji wyrazowej), stosowane w celu podkreślenia jego znaczenia.
  26. Przerzutnia - zakończenie zdania w kolejnym wersie.
  27. Pytanie retoryczne - pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi bo ta jest oczywista lub nie można jej udzielić. Stosowane jest jedynie po to, aby zmusić odbiorcę do refleksji.
  28. Reifikacja - nadawanie ludziom, zwierzętom, roślinom cech właściwych jedynie przedmiotom martwym.
  29. Rym - systematyczne powtarzanie się określonych głosek znajdujących się w tej samej pozycji w wersie. Zazwyczaj rymują się końcowe części wersu, ale w poezji czasem stosuje się również rymy w środku kolejnych linijek tekstu.
  30. Symbol - znak treści metaforycznych, które jednak mogą zostać różnorodnie odczytane i zinterpretowane. Znaczenie symbolu jest więc chwiejne, nie tak znormalizowane jak w przypadku alegorii.
  31. Synonim - wyraz bliski znaczeniowo innemu słowu Para takich wyrazów, w określonych przypadkach, może funkcjonować zamiennie (np.: gdy tworzymy dłuższą wypowiedź i chcemy uniknąć powtórzeń).
  32. Wykrzyknienie - służy wyrażaniu bardzo silnych emocji nadawcy, zazwyczaj przybiera formę krótkiego zdania wykrzyknikowego, wtrąconego w tok wypowiedzi. Wykrzyknienie Wykrzyknienie zdanie wykrzyknikowe wtrącone w wypowiedź, będące wyrazem emocjonalnego stosunku mówiącego do wypowiadanych treści, np.: "Padały częste deszcze. Step rozmókł i zmienił się w wielką ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich nazywamy inaczej eksklaminacją.
  33. Zdrobnienie - wyraz pochodny o charakterze zmniejszającym, utworzony za pomocą formantu zdrabniającego: -ka -ko -utki -nik -ek -eńko -ić -enie -eczek, zazwyczaj służy do pieszczotliwego, czułego określenia opisywanej osoby, rzeczy, zjawiska. Zdradza tym samym nastawienie autora tekstu do opisywanego elementu rzeczywistości.
  34. Zgrubienie - wyraz pochodny o charakterze zgrubiałym, utworzony za pomocą formantu zgrubiającego: -sko, -ysko, -isko, -al, -yl. Za pomocą zgrubień autor tekstu może wyrazić swoją niechęć do opisywanego elementu rzeczywistości.