Powieść tendencyjna to  gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest ... Czytaj dalej Słownik biologiczny epicki często wykorzystywany przez twórców w dobie pozytywizmu. Zgodnie z założeniem gatunku wartością najważniejszą w powieści jest jej dydaktyczny oraz utylitarny charakter. Poprzez powieść tendencyjną autorzy przekazywali pozytywistyczne hasła epoki. Konstruując świat przedstawiony, zakładali tezę programową, której istotę ukazywali w rozwijającej się akcji. Pisarze propagowali pracę u podstaw, pracę organiczną, asymilację żydów, czy równouprawnienie. Hasła pozytywistów były odzwierciedlane w formie czarno-białego schematu życia bohaterów. Postacie dobre, czyli realizujące założenia pozytywistów, osiągają szczęście. Postacie złe, czyli odrzucające idee epoki, skazane były na niesprzyjający los. "Praca u podstaw" i "praca organiczna" - to podstawowe tezy wprowadzane do powieści tendencyjnej na dwa sposoby. Jeden ze sposobów bazował na formie melodramatu, w którym wykorzystywano schemat środowiska i wyznawanych wartości społecznych, dodawano także elementy sensacji. Inna realizacja nawiązywała do twórczości schyłku oświecenia, korzystając z elementów charakterystycznych dla humorystyczno-satyrycznego powieściopisarstwa. Każdy sposób kształtowania powieści tendencyjnych, wykorzystywania środków wyrazu zakładał podporządkowanie fabuły określonemu celowi. Formuła powieści miała wykazać słuszność założenia. Pisarz Pisarz literat.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
nie skupiał się na analizowaniu psychologicznej głębi bohatera, eksponował przede wszystkim konflikt reprezentowanych postaw, idealizował pozytywne zachowania kosztem umniejszania wartości reprezentowanych przez bohaterów negatywnych. Celem nadrzędnym powieściopisarzy było przekonywanie czytelników o słuszności pomysłu, propagowanie słusznych zamierzeń jak konieczność znoszenia różnic w społeczeństwie, potrzeba edukacji najuboższych oraz jednoczenia się w imię spraw narodowych. Prezentowana w powieści fabuła miała uzasadniać celowość takich haseł.

Cechy powieści tendencyjnej w oparciu o "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej:

Założenie - praca stanowi najwyższą wartość, wyznacza cele życia, jest drogą do osiągnięcia szczęścia przez ludzi.

Postacie

  • pozytywne, które realizują się poprzez pracę, są dobre, szczęśliwe, obdarzone zdrowiem i urodą, pracując dają wyraz postawy patriotycznej, np. Benedykt Korczyński, Marta Marta M. Wańkowicz Ziele na kraterze, bohaterka główna, autentyczna; Tili, młodsza siostra Krystyny. Była kochana tak jak Krystyna, ale żyła ze świadomością, że nie jest tak doskonała jak ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Korczyńska, Bohatyrowicze, Maria Maria Z. Krasiński Nie-boska komedia, bohaterka epizodyczna; żona Henryka, kobieta wierna, kochająca. Jest to osoba przeciętna, najważniejsza dla niej jest rodzina i miłość. Nie rozumie męża, jej ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Kirłowa;
  • negatywne, które nie widzą celu w życiu, są nieszczęśliwe, brakuje im zdrowia, radości życia, nie potrafią się angażować, źle wpływają na otoczenie, np. Ignacy Orzelski, Teofil Różyc.

Aktualna tematyka społeczna i obyczajowa w powieści

    • praca u podstaw - pokonywanie różnic klasowych, poprawa systemu edukacji;
    • praca organiczna - postęp technologiczny, kształcenie najniższych warstw społecznych;
    • utylitaryzm - zadaniem jednostki jest bycie użytecznym dla całej społeczności.