Wesele, które stało się inspiracją da Stanisława Wyspiańskiego do stworzenia jednego z najbardziej znanych jego utworów miało miejsce we wsi Bronowice pod Krakowem w listopadzie 1900 roku.

Bohaterowie dramatu to uczestnicy przyjęcia weselnego, którzy spotykają się zwykle parami lub małymi grupami w izbie i po rozmowie, w której zwykle są antagonistami wracają do zabawy. Czepiec Czepiec drugi odcinek żołądka ssaków przeżuwających, do którego dostaje się pokarm z żwacza. Skurcze czepca powodują odciśnięcie płynu z pokarmu, który wraca do żwacza. Powstała masa ... Czytaj dalej Słownik biologiczny pragnie dowiedzieć się od Dziennikarza politycznych nowinek, ale  Dziennikarz Dziennikarz T. Różewicz Kartoteka, bohater epizodyczny; przychodzi, by przeprowadzić wywiad z Bohaterem, przeciętnym zwykłym człowiekiem. Zadaje mu stereotypowe pytania, nie drąży, pyta go o poglądy ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum nie chce podjąć tematu. Nęci go chłopski świat tak bardzo odmienny od jego własnego, dlatego dziwi się, że chłopi interesują się czymś poza ich światem. Nie chce myśleć o polityce, chce czerpać z tego sielankowego świata, jaki widzi w wiejskiej chacie, dlatego nie wdaje się w rozmowy z Czepcem na poważne tematy, ale bawi się z Zosią.

Dialog Radczyni z Kliminą to przykład typowej rozmowy osób, które nic wzajemnie o sobie nie wiedzą, dlatego ich rozmowa "nie klei się". Radczyni, która nie ma pojęcia o życiu na wsi, zadaje pytania, które śmieszą kobietę z ludu. Różnice między nimi znajdują wyraz w słowach:

"Wyście sobie, a my sobie.

Każden sobie rzepkę skrobie"

lub:

"Jeden Sas, a drugi w las".

Pan Młody przeprowadza konwersacje z różnymi osobami - z Księdzem, Żydem, Rachelą, Poetą, Gospodarzem, a także swoja młodą żoną, której ciągle prawi komplementy. Jest on nieco naiwnie zauroczony wsią i ludem.

Rachela Rachela J. Krzysztoń Wielbłąd na stepie, bohaterka epizodyczna; piękna Żydówka z Grodna, prowadziła z rodzicami drogi zakład kuśnierski, była przed wojną bardzo bogata. Zabrane z zakładu futra ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum - córka Żyda - karczmarza wnosi poetycki nastrój - kusi Poetę, bardzo emocjonalnie reaguje na atmosferę weselną i podkreśla, że ta "chata rozśpiewana" powinna znaleźć swoje miejsce w poezji. Pan Młody zgadza się z tym:

"ja to czuję, ja to słyszę, kiedyś wszystko to napiszę", jak twierdzi.

Kolejne wymiany zdań między gośćmi - reprezentantami różnych stanów ukazują, jak wzajemnie widza siebie chłopi i inteligenci. Poeta, Gospodarz, Czepiec i Ojciec, dochodzą do wniosku, że siła narodu leży w chłopach, którymi trzeba jednak odpowiednio pokierować. Reprezentanci obu warstw nie szczędzą sobie jednak słów krytyki.

Rachela spełnia ważną rolę w dramacie, wnosi nastrój poezji i zgłasza propozycję, by zaprosić na przyjęcie wszystkie dziwy, kwiaty, krzewy i brzęczenia. Poeta dorzuca także Chochoła, na co wśród zabawy z pełną gotowością reagują Państwo Młodzi.

Padają więc słowa:

"przyjdź, chochole, na Wesele [...]

Sprowadź jeszcze, kogo chcesz, ciesz się z nami,

ciesz Godami!" wraz, z którymi wkracza do dramatu świat fantazji.

W momencie, kiedy uczestnicy wesela spotykają się na oczepinach do chaty o północy wkracza Chochoł, który jest zwiastunem innych niezwykłych gości. Chochoła spotyka mała Isia i wyrzuca go z izby.

Marysi ukaże się  Widmo Widmo S. Wyspiański Wesele, bohater fantastyczny; ukazuje się Marysi. Jest to przypomnienie jej dawno zmarłego narzeczonego, malarza
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
jej zmarłego kochanka, które prosi o  taniec Taniec Taniec symbolizuje kosmogonię, kult słońca, odrodzenie się z chaosu, przemianę, życie, deszcz, wyzwolenie, poświęcenie, modlitwę, życie bogów, ideę, opowieść, radość, rytuał kultowy, ... Czytaj dalej Słownik symboli literackich i pieszczoty, ale wzbudza strach Strach J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny, fantastyczny; podobnie jak Imaginacja uosobienie psychicznej słabości Kordiana
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
dziewczyny. Do Dziennikarza przychodzi Stańczyk ze słowami "Salve bracie" i któremu Dziennikarz się skarży na upadek ducha narodowego:

"przywdziewamy szarą barwę, koncept narodowy gaśnie",

"gasną świece narodowe, okropne rzeczy się dzieją".

Oskarża on rodaków o bezczynność, wcale się od nich nie odcinając. Winę obarcza przodków, którzy "w pijaństwie duszę zabili". Stańczyk sugeruje, aby zwrócił uwagę na własne grzechy, ale Dziennikarz uparcie twierdzi:

"Wina ojca idzie w syna,

niegodnych, synowie Synowie A. Mickiewicz Trzech Budrysów, bohaterowie tytułowi, pierwszoplanowi; BUDRYSI.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
niegodni; [...]

ród pamięta, brat pamięta,

kto te pozakładał pęta

i że ręka, co przeklęta, była swoja."

Społeczeństwo polskie podobne jest dla Dziennikarza do ptaków, lecących ku zgubie, bo naród bezwolnie zmierza do samozagłady. Stańczyk przypomina moment dawną rolę i symbolikę dzwonu Zygmunta, który obwieszczał święta narodowe, a obecnie towarzyszy już tylko pogrzebom. Dziennikarz krytykuje przeszłą, jak i obecną sytuacje w kraju, a Stańczyk zauważa, że świętości, jaką jest przeszłość narodu szargać nie można.

Dziennikarz czuje się zagubiony, nie wie, co robić:

"Nad przepaścią stoję

i nie znam, gdzie drogi moje",

"Nie chcę żadnych więcej prób."

Stańczyk wobec jego niechęci do aktywnego działania oddaje mu wręcza mu laskę błazna i odchodząc ironicznie poleca:

"Masz tu kaduceusz polski,

mąć nim wodę, mąć"

Wymiana zdań z Poetą jest dla Dziennikarz okazją do przemyślenia dylematu moralnego, ale wygodnie rezygnuje on z aktywności.

Do Poety przybywa z pytaniem: "Wiesz ty, czym ty mogłeś być?" Rycerz Rycerz kultura rycerska
Czytaj dalej Słownik historyczny
i zarzuca mu bezużyteczność, kiedy piórem mógł wspomagać walkę o wyzwolenie narodu. Roztacza przed poetą wizję pól Grunwaldu i poświęcenie rycerstwa, które obecnie jest zaprzepaszczane.

Gościem Pana Młodego jest Hetman, a ich rozmowa wzajemną wymianą zarzutów.

"Hetmaniłeś ty, hetmanie,

chocia byłeś łotr, [...]

a my dzisiaj w psiej niewoli" - powie Pan Młody.

Hetman Hetman S. Wyspiański Wesele, bohater fantastyczny; przybywający do Pana Młodego, rozbudza w jego sercu rozterki, dotyczące przeszłości i przyszłości Polski. Hetman to symbol magnaterii, zdrady ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum odpowiada:

"czepiłeś się chamskiej dziewki?!

Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. ... Czytaj dalej Słownik geograficzny to wszystko hołota,

tylko im złota."

Upiór zjawia się Dziadowi - reprezentantowi starszego pokolenia i chce wody, aby obmyć krew, którą jest splamiony. Wyznaje przy tym:

"Przyszedłem tu do Wesela

bo byłem ich ojcom kat,

a dzisiaj ja jestem swat!"

Gospodarz otrzymuje od Wernyhory zadanie rozesłania wici i zorganizowania ludu do walki. W tym celu przekazuje mu złoty róg, którego głos jest znakiem, iż nastał czas Czas jedna z podstawowych (obok przestrzeni) kategorii organizujących świat przedstawiony w dziele literackim. Porządkuje ona zdarzenia pod względem chronologicznym na różnych poziomach utworu, np. ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich do podjęcia walki narodowowyzwoleńczej.

Jednak Gospodarz zadanie przekazuje bezmyślnemu Jaśkowi, nieświadomemu wielkiej roli, jaką ma odegrać, a sam wybiera sen. Staszek Staszek M. Dąbrowska Olek, bohater drugoplanowy; młodszy kolega Olka, sierota, zaprzyjaźnił się z Olkiem.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
znajduje przed domem złotą podkowę, którą zgubił koń Wernyhory i która była zapowiedzią szczęścia, ale została chciwie ukryta w skrzyni przez Gospodynię. Nad ranem goście są już zmęczeni - Nos zniechęcony wygłasza kiepskie wiersze pochwalne na cześć alkoholu. Panna Młoda przedstawia Poecie swój sen, w którym karetą powożoną przez diabły jechała do Polski. To pobudza ją do zastanowienia nad tym, gdzie teraz jest Polska. Poeta każe jej szukać w sercu.

Czepiec chce obudzić nieudanego przywódcę powstania - Gospodarza, bo chłopi gotowi, uzbrojeni zajęli miejsca i niecierpliwią się:

"wstawaj pon;

boć kum pono rozkaz wzion jakiś ważny,

najważniejszy, i papiery, czy tam co [...]

Pony mają pójść razem z chłopami,

a chłopi tu wsioscy już som gotowi - i stoją tam!"

Gospodarz wyrwany ze snu, nie pamięta rozkazów nocnego gościa. A rozeźlony Czepiec grozi inteligencji:

"Panowie, jakeście som,

jeźli nie pójdziecie z nami,

to my na was - i z kosami!"

Ale mimo słów mobilizacji z jego strony nawet Pan Młody nie reaguje, bo jest zajęty kontemplacja przyrody. Czepiec w taki sposób wyraża swoje zdanie Zdanie odrębny segment wypowiedzi zbudowany z wyrazów ułożonych zgodnie z regułami składniowymi i gramatycznymi, który jest całością znaczeniową i intonacyjną.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
o zachowaniu inteligenta:

"Pon ino widzisz pchły,

pchły, świecidła, rosę, ćmy,

a nie chcesz znoć, co som my [...]

że nas tu jest ze dwiedzieście

z kosom, cepem, żelaziwem

i że to, to nie som sny".

"Pany - wyście ino do majaki"- podsumuje krótko.

W końcu Gospodarz przytomnieje, uświadamia sobie, co się wydarzyło w nocy i wraz z uzbrojonym tłumem oczekuje na Wernyhorę, który ma przybyć z Archaniołem i poprowadzić ich do walki. W momencie napięcia i oczekiwania następuje jednak wielkie rozczarowanie zamiast cudu przybywa Jasiek, który jest zaskoczony widokiem uzbrojonej gromady albo raczej jej letarg i bezruch, bo oto przypomina sobie misje, która została mu powierzona wraz z rogiem, który zgubił. Nie udaje mu się wyrwać zebranych z tego dziwnego stanu, w którym ich zastał. Chochoł tłumaczy, że stracił róg w momencie, kiedy schylił się po czapkę z pawich piór. W ten sposób z budziciela ludzi z marazmu stal się pomocnikiem Chochola, który nakazuje:

"Powyjmuj im kosy z rąk,

poodpasuj szable z pęt,

zaraz ich odejdzie Smęt.

Na czołach im kółka zrób,

skrzypki mi do ręki daj;

ja muzykę zacznę sam,

tęgo gram, tęgo gram."

Jasiek Jasiek B. Prus Placówka, bohater epizodyczny; syn Grzyba, okazuje się być złodziejem koni.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
bezmyślnie wypełnia nakazy Chochoła, który wyśpiewując:

"Miałeś, chamie, złoty róg,

miałeś, chamie czapkę z piór:

czapkę wicher niesie,

róg huka po lesie,

ostał ci się ino sznur.", prowadzi zebranych do onirycznego tańca.