Scharakteryzuj i ocen postępowanie bohatera romantycznego na wybranym PRZYKŁADZIE (Konrad, Kordian, Jacek Soplica, Hrabia Henryk).

Bohater romantyczny to bohater charakterystyczny dla epoki romantyzmu. Jest to postać indywidualisty i buntownika skłóconego ze światem, odczuwającego "ból istnienia", mającego bogate wnętrze. Często jest nieszczęśliwie zakochany - siła uczucia jest nieomal niemożliwa do udźwignięcia. Niezdolny do czynu popada w rozpacz, gardzi tłumem. Popularny w dobie romantyzmu, po przeminięciu epoki stracił rację bytu.

Konrad Wallenrod jest typowym przykładem takiego właśnie bohatera. W młodości wychowywany przez Krzyżaków, w momencie, w którym dowiaduje się o swym prawdziwym pochodzeniu, zmienia swą postawę i postanawia walczyć dla dobra i chwały swojej ojczyzny. Przenika w szeregi wroga, zdobywa najwyższą godność wielkiego mistrza i za sprawą swojej pozycji doprowadza do klęski wroga. Jednak koszty osiągnięcia celu za wszelką cenę odciskają głębokie piętno na jego psychice co w konsekwencji prowadzi do jego śmierci. Tragizm bohatera polega na sprzeczności między rezultatami jego działań, a metodą jaką się posłużył. Przyczynił się do klęski wroga ale kosztem pogwałcenia zasad moralnych. Konrad w duchu potępia metodę, która doprowadziła go do zwycięstwa.

Postać Konrada nie jest jednoznaczna. Z jednej strony działa w obronie ojczyzny, a z drugiej jednak gwałci kodeks rycerski. Ponadto poświęca własne szczęście i niejako odtrąca miłość kobiety, z którą mógłby być szczęśliwy. No właśnie - czy mógłby? Myślę, że jednak przez całe życie dręczyłyby go wyrzuty sumienia. Ciężko ocenić czy Konrad jest bohaterem pozytywnym czy negatywnym, rozsądnym czy naiwnym. Jest po prostu bohaterem ówczesnych czasów i w zasadzie tylko w nich znajduje rację bytu.

Przedstaw treść wybranej ballady, podaj definicje tego gatunku.

Ballada - jest to utwór z pogranicza epiki (narracyjność i fabuła), liryki (nastrojowość, zagadkowość, tajemniczość) i dramatu (dialogi, bohaterowie w działaniu). Wywodzi się a tradycji ludowej i melicznej (pierwotnie przeznaczony był do śpiewania) i opowiada o wydarzeniach legendarnych lub historycznych - dlatego tak chętnie sięgali po nią romantycy (w romantyzmie obserwujemy powrót do ludowości, mistycyzmu, tajemniczości). Wyznacznikami gatunkowymi ballady są:

- ludowość (osoby wywodzące się z ludu, obrzędy ludowe, symbolika)

- postaci fantastyczne - nimfy, upiory, rusałki, duchy

- wszechobecnie występująca przyroda

- zawarte w tekście przysłowia, pouczenia moralne

- stylizacja języka na ludowy

Znamienna dla tego gatunku jest wszechobecność przyrody. Jest ona nie tylko tłem dla opisywanych wydarzeń, ale także jest ich integralną częścią.

Ballada Mickiewicza "Świtezianka" opowiada o tajemniczych wydarzeniach, które miały miejsce nad jeziorem Świteź. Młody chłopak, strzelec spotyka nad jeziorem tajemniczą dziewczynę, w której się zakochuje i której przyrzeka wierność i miłość na wieki. Ukochana ostrzega go przed niewiernością prosząc go jednocześnie o dochowanie przysięgi: Dochowaj, Strzelce, to moja rada: / Bo kto przysięgę naruszy,/ Ach, biada jemu, za życia biada!/ I biada jego złej duszy! Kiedy jednak młodzieniec spotyka nad jeziorem nimfę - tytułową Świteziankę - szybko zapomina o złożonej obietnicy. Okazuje się jednak, że nimfa jest jego ukochaną, która chciała wystawić młodzieńca na próbę. On, niedochowawszy wierności, zostaje przez nią ukarany: A dusza przy tym świadomym drzewie / Niech lat doczeka tysiąca, / Wiecznie piekielne cierpiąc zarzewie, / Nie ma czym zgasić gorąca.

Przedstaw niezwykłość orientalnej przyrody i przeżycia pielgrzyma w "Sonetach Krymskich"

"Sonety krymskie" to zbiór zaledwie 18 wierszy, który jednak wywarł ogromny wpływ na poezję polską. W ograniczonej formie (sonet składa się z czterech strof - dwóch czterowersowych o charakterze opisowym i dwóch trzywersowych o charakterze refleksyjnym) Mickiewicz osiągnął nieznane dotąd efekty sensualne. Odwołując się do romantycznego rozumienia natury ukazał niezwykłą, wspaniałą i nierzadko groźną przyrodę Orientu. Odszedł od typowej dla gatunku tematyki miłosnej i posługiwał się opisami egzotycznego krajobrazu krymskiego, uzupełnionymi refleksjami filozoficznymi - stąd naczelnym motywem "Sonetów" jest motyw wędrówki, podczas której bohater dokonuje przemyśleń na temat swojego dotychczasowego życia. Bohater sonetów to wędrowiec, podróżnik, wygnaniec, opuszczony przez wszystkich, pogodzony z losem, który zachwyca się otaczającą go przyrodą. To postać typowa dla romantyzmu. Wędruje po Krymie i w obserwowaniu otaczającego go świata i przyrody szuka ukojenia dla swoich cierpień. Przyroda w "Sonetach" jest absolutemstojącym ponad człowiekiem i niezależnym od niego, wiecznym i niepojętym. Budzi ona zachwyt podmiotu lirycznego ale także wzmaga poczucie samotności i obawy przed zabłądzeniem. Zachwyt nad pięknem oglądanej przyrody nie uwalnia myśli bohatera od wspomnień i żalu. Swoje uczucia wyraża on bezpośrednio i pośrednio poprzez opisy przyrody - na przykład:

" Nad głową niebo jasne, obok piękne lice;

Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice

Dalekie..."

Natura w sonetach Mickiewicza okazuje swą moc i potęgę, degraduje historie i ludzkie dokonania, zostawiając ruiny. Wszechobecna i niezniszczalna trwa wiecznie; wobec jej siły, ponadczasowe, zdawałoby się uczucia człowieka i jego wysiłki uwidaczniają swą kruchość i nietrwałość.

Wyjaśnij jak rozumiesz pojęcia - Polska - Chrystusem narodów, polska winkielriedem narodów, Polska - pawiem i papuga narodów, Z jakich utworów one pochodzą?

Polska Winkelriedem narodów - to właśnie hasło winkielriedyzmu głosi bohater dramatu Słowackiego pod tytułem 'Kordian'. W tym właśnie haśle Słowacki sformułował własną, odmienna od Mickiewicza koncepcje mesjanizmu narodowego. Myśl ta wywodzi się ze średniowiecznej historii rycerza, Winkielierda, który w bitwie poświęcił swoje Zycie po to, aby dopomóc swoim towarzyszom. Kiedy więc Słowacki nazywa Polskę Winkielriedem narodom stawia znak równości miedzy rycerzem, a powstaniem listopadowym. Swoim czynem wyzwoleńczym Polska skupiła na sobie uwagę Rosji i dzięki temu umożliwiła innym państwom podjecie czynów narodowowyzwoleńczych. W przeciwieństwie do koncepcji Mickiewicza Słowacki odchodzi w swoim haśle od kontekstu religijnego wybierając wymiar polityczny i historyczny. Winkielried nie utożsamiany jest z Chrystusem, a dzieło polskie jest umotywowane politycznie. W stosunku do Mickiewicza koncepcja ta jest pozbawiona elementów religijno-metafizycznych.

Polska - Chrystusem narodów - hasło Mickiewicza z trzeciej części 'Dziadów' głosi w słynnej 'Wielkiej Improwizacji; ksiądz Piotr. Całość jego wizji jest realizacja hasła mesjanizmu narodowego, ukazującego ideał Polski jako Chrystusa narodów. Ksiądz Piotr widzi dzieje Polski ułożone za wzór dziejów Chrystusa - męczeństwo Polaków ma zbawić inne narody, które walczą o niepodległość. Na widzenie ksiądz Piotra składają się następujące części:

- spojrzenie z lotu ptaka - drogami idącymi na północ ciągną wozy wywożące Polaków na Sybir. 'To nasze dzieci'! To okrzyk księdza Piotra, który sankcjonuje cesarstwo rosyjskie jako biblijnego Heroda (rzeź niewiniątek)

- wizja pojedynczego człowieka - oczekiwany wskrzesiciel narodu o imieniu '44'. Mesjanizm jednostki

- naród związany i Europa. Nawiązanie do procesu w kontekście losów Chrystusa. Tutaj Francja ukazana na wzór Piłata, który nie utożsamia się ze śmiercią Jezusa, choć wydal na niego wyrok.

- droga krzyżowa - naród dźwiga krzyż ukuty z trzech ludów, a swoje ramiona rozciąga na cala Europę

- ukrzyżowanie - scena opłakiwania narodu przez matkę - Wolność

- wniebowstąpienie - naród unosi się w białej szacie ku niebiosom. Ksiądz Piotr powtarza tutaj jego imię '44'

Polska papugą narodów - to hasło ukute przez Słowackiego, z wiersza "Grób Agamemnona". Hasło to, to smutna zaduma autora przesiąkniętego wstydem za Polaków. Polaków tak słabych, że nie byli w stanie do końca bronić swej narodowości.

udowodnij, ze "Pan Tadeusz" spełnia wymagania gatunku jakim jest epos

EPOS jest to rozbudowany wierszowany utwór przedstawiający dzieje jakiegoś narodu, społeczności na tle historycznych i ważnych dla niego wydarzeń, przełomowych dla danej społeczności (w 'Panu Tadeuszu' jest to przemarsz wojsk Napoleona przez Europę). Posiada swoje własne charakterystyczne cechy takie jak:

1. Inwokacja, w obrębie której mieści się także prośba o natchnienie - w 'Panu Tadeuszu zaczyna się słowami: "Litwo Ojczyzno moja". Prośba o natchnienie skierowana do Matki Boskiej.

2. Epizodyczność - epizody wplatane w tok akcji nie stanowią głównej osi akcji ale są jej uzupełnieniem (do epizodów możemy zaliczyć opisy przyrody, koncert Jankiela, spór o psy Rejenta i Asesora)

3. Realizm szczegółu - opisywanie w taki sposób, ze na podstawie teksu można by odtworzyć przedmioty czy sytuacje z cala dokładnością (opis serwisu rodowego, stroju zaręczynowego Zosi, opisy przyrody)

4. Narrator - w epopei zdystansowany trzecioosobowy, nieujawniający swojej obecności (w 'Panu Tadeuszu' często używa domysłów - mówiono, podobno. Zazwyczaj wyraża poglądy ogółu)

5. Bohater zbiorowy - bohaterem w 'Panu Tadeuszu' jest szlachta - zróżnicowana wewnętrznie, często idealizowana, szlachta z czasów doby napoleońskiej (stad tez częste określenie utworu jako epopei szlacheckiej)

6. Porównania homeryckie - są obecne najczęściej w opisach przyrody

7. Retardacja - czyli zatrzymanie, spóźnienie, spowolnienie akcji w celu wzbudzenia ciekawości czytelnika (temu również służą opisy przyrody)

Przedstaw PROBLEMATYKĘ moralna ballad i drugiej CZĘŚCI "Dziadów"

Problematyka moralna drugiej części "Dziadów"

Dziady to tak naprawdę stary obrzęd ludowy - obrzęd związany z przywoływaniem duchów, które podczas niego wyznają swoje grzechy. Według wierzeń ludowych ludzie w nim uczestniczący mogą pomoc niektórym duszom. Mickiewicz posłużył się tym starym pogańskim obrzędem dla ukazania pewnych stałych niezmiennych prawd moralnych obowiązujących miedzy ludźmi. I tak oto autor przedstawia trzy rodzaje grzechów:

- lekkie

- średnie

- ciężkie

Lekkie to takie, które popełniło dwoje dzieci - Józio i Rózia. Grzechem ich jest to, ze w czasie krótkiego szczęśliwego dzieciństwa na ziemi nie zaznali żadnej krzywdy ani goryczy. Aby dostać się do nieba trzeba osiągnąć pełnię człowieczeństwa na ziemi co jest niemożliwe gdy przezywa się same radości.

Kto nie doznał goryczy ni razu

Ten nie dozna słodyczy w niebie

Średnie grzechy to takie jak ten, który popełniła Dziewczyna. Jako najpiękniejsza panna w wiosce bawiła się uczuciami swoich adoratorów, wyśmiewała ich, igrała z ich uczucia. Sama nigdy nie była zakochana - podobnie wiec jak dzieci nie osiągnęła pełni człowieczeństwa. Nie zaznała najważniejszego z ludzkich uczuć.

Kto nie dotknął ziemi ni razu

Ten nigdy nie może być w niebie

I grzechy najcięższe - pychy, chciwości i okrucieństwa. Dopuścił się ich Pan występujący w utworze jako Widmo. Za życia gnębił i wyzyskiwał swoich poddanych, dopuszczał żeby umierali z głodu. Te okrutne czyny nie mogą mu zostać wybaczone ani zapomniane.

Kto nie był człowiekiem ni razu

Temu człowiek nie pomoże

Surowa moralność ludowa jaka posłużył się Mickiewicz w utworze sprowadza się wiec do trzech prostych prawd, które mówią ze w życiu ziemskim człowiek:

- powinien zaznać nie tylko szczęścia i radości ale także goryczy i cierpienia czyli wszystkich uczuć człowieka

- powinien być ludzki - współczuć, rozumieć i pomagać innym ludziom

- nie powinien uciekać od miłości ani lekceważyć czy bawić się uczuciami innych ludzi

Problematyka moralna ballad

Mickiewicz wzorem innych twórców epoki romantycznej w swojej twórczości wiele czerpał z kultury i tradycji ludowej. Nie inaczej stało się kiedy pisał swoje słynne 'Ballady', których wydanie z 1822 roku otwiera symbolicznie epokę romantyzmu w Polsce. Zawarł w nich Mickiewicz szereg najprostszych ludowych prawd moralnych zaczerpniętych z tradycji. I tak oto ballada 'Lilie' podejmuje problem kary i winy za nią. Tematem jest tu mężobójstwo. Pani, po powrocie Męża z wojny, jako ze nie dochowała mu wierności do czego nie chciała się przyznać, morduje go aby ten o niczym się nie dowiedział. Dokonawszy zbrodni pochowała go, a na jego grobie posiała lilie. Kiedy w domu zjawiają się bracia zamordowanego, Pani wpada w panikę ale udawszy się do chaty Pustelnika, gdzie dowiaduje się, ze nie ma powodów do obaw bo tylko ona i Mąż wiedza zbrodni, uspokaja się. A bracia jego czekają… Wkrótce obaj zaczynają się ubiegać o rękę Pani, a ta znowu za rada Pustelnika, oświadcza ze wybierze tego, którego wieniec bardziej jej się spodoba. Tyle tylko ze bracia upletli wieńce z lilii rosnących na grobie Męża. Po dokonaniu wyboru przez Panią ziemia się zapada i pochłania cala trójkę. Mickiewicz na tym przykładzie mówi, ze nie ma zbrodni bez kary. Ze każdy zły postępek ma swoje nieuniknione konsekwencje, w tym takie właśnie jak czekająca na każdego niechybnie kara. Tą samą tematykę autor podejmuje w balladzie 'Rybka'. W innej balladzie 'Świtezianka' powraca temat grzechu niewierności i jego konsekwencji. Tytułowa Świtezianka postanowiła wystawić na próbę swoje ukochanego. Jakiś czas po złożonej przez niego przysiędze wierności zamieniła się w kuszącą i uwodzicielska Dziewczynę, której Młodzieniec dal się niestety skusić. Jego zbrodnia to złamanie danej obietnicy. Zostaje ukarany poprzez wciągnięcie go wody i utopienie. Widać tutaj niezłomną wiarę ludu w raz dane słowo. W 'Balladach' Mickiewicz zaprezentował kodeks ludowej moralności. Obowiązują w nim odwieczne reguły sprawiedliwości. Sprowadza on także kwestie molarne do podstawowych kategorii dobra i zła czy kary i winy.

Przedstaw w jaki SPOSÓB C. K. Norwid ZŁOŻYŁ HOŁD wielkim polakom ("Bema pamieci zalobny rapsod" i " Fortepian Szopena")

"Bema pamięci żałobny rapsod". Rapsod jest to utwór utrzymany w podniosłym tonie, sławiący bohatera` lub wydarzenie. Tematem tego rapsodu jest generał Jozef Bem - wybitny Polak, patriota, uczestnik walk o wyzwolenie kraju - a w zasadzie to jego pogrzeb. Utwór ten ma dwie płaszczyzny interpretacji. Pierwsza to dosłowna - obraz pogrzebu. Potężna można by rzec uroczystość na miarę wielkości osoby, która ma być pochowana - pochód, proporce, sztandary, bębny, płaczki. Wielki rozmach pogrzebu wręcz zapiera dech w piersiach. Nie brak tu polskich symboli. Topory, włócznie, chorągiew to skojarzenie z Janem Sobieskim i jego potęga pod Wiedniem. Smoki, jaszczury, ptaki to przecież rekwizyty średniowiecznego rycerstwa. Druga płaszczyzna interpretacji to interpretacja przenośna. Pochód nie zmierza do jakiegoś konkretnego celu, nie kończy wędrówki w grobie. Wkracza do biernych i uśpionych miast, pobudza do czynu. Siły do tego bohaterowie pochodu czerpią z potęgi i pamięci zmarłego oraz z idei, które głosił. Wymowa tego wszystkiego jest taka, ze prawdziwa idea nie umiera nigdy. Wręcz przeciwnie. Pobudza ona narody do czynu, zwiększa odwagę i bohaterstwo. Celem pochodu nie jest wiec tak naprawdę grób Bema. Celem jest przyszłość, w której narody uciśnione powstaną i znajda w sobie tyle odwagi aby przeciwstawić się uciskowi.

"Fortepian Szopena" - to kolejny utwór poświecony wybitnej postaci. Tym razem jest to Fryderyk Szopen. Utwór ten można podzielić na piec części. Pierwsze trzy strofy to wspomnienia z wizyt u chorego przyjaciela (biel jego palców zlewająca się z Biela klawiszy od fortepianu). Norwid przywołuje w tej części także dwie postaci mitologiczne - Orfeusza i Pigmaliona. W obu przypadkach ich twórczość pozwoliła przetrwać ich osobom w pamięci następnych pokoleń. Norwid klasyfikuje Szopena do tej grupy twórców, którzy staną się legenda. Druga cześć to strofy od IV do VI. Tutaj Szopena niejako zastępuje jego muzyka. Autor umieszcza w niej pierwiastek boski jako symbol doskonałości. Niestety muzyka ta została przedwcześnie przerwana przez śmierć Szopena, która nastąpiła w wieku 39 lat. VII strofa to refleksje nad sytuacja o rola sztuki - wielkiej sztuki. Ta prawdziwa, wielka niestety jest niezrozumiana przez większość ludzi. Kolejna część - czwarta - to opis Warszawy widzianej oczami Szopena, wędrującego po śmierci ulicami miasta. Znajduje się tutaj scena wyrzucenia fortepianu artysty z pałacu Zamojskiego. Fortepian symbolizuje sztukę Szopena i można te scenę zrozumieć jako pogwałcenie piękna, albo jako ukłon ideałów w stronę prostego człowieka (Ideał sięgnął bruku). To także smutna prawda o ludziach wielkich - często zostają docenieni dopiero po śmierci. Dopiero po upadku mogą się odbić (o czym Norwid zapewne wiedział jako, ze sam był niedoceniony we współczesnych mu czasach).

Przedstaw PROBLEMATYKĘ polskich nowel okresu pozytywizmu. Streść jedna z nich

Epoka pozytywizmuto czas rozkwitu epiki, a w szczególności jej form zwięzłych i krótkich takich jak nowela, opowiadanie, obraz czy szkic. Za użyciem ich przemawiała możliwość przedstawienia w skrócie ówczesnych problemów społecznych i moralnych. Stad nowele doby pozytywizmu obfitują w takie tematy jak:

- obrachunki z powstaniem (Orzeszkowa: A… B… C…, Gloria Victis, Sienkiewicz: Latarnik),

- losy dzieci (Sienkiewicz: Janko Muzykant, Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela, Prus: Anielka, orzeszkowa: Dobra Pani)

- asymilacja Żydów (Orzeszkowa: Mendel Gdański)

- zakłamanie bogaczy (Orzeszkowa: Dobra Pani)

- szkolnictwo (Sienkiewicz: Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela, Orzeszkowa: A… B… C…)

- patriotyzm (Sienkiewicz: Latarnik, Orzeszkowa: Gloria Victis)

- konflikty społeczne (Orzeszkowa: Mendel gdański, Prus: Powracająca fala)

- praca (Prus: Powracająca fala)

- wieś (Sienkiewicz: Janko Muzykant, Prus: Antek)

- kobieta (Orzeszkowa: A…B…C…)

- miasto (Prus: Katarynka, Kamizelka, Orzeszkowa:Dym, Mendel gdański)

'Powracająca fala'

Nowela ta ukazuje problemy i konflikty w Królestwie Polskim po powstaniu styczniowym wynikające ze zderzenia niemieckiego kapitału z polska siłą najemna. Bohaterem pozytywnym jest Gosławski, który na skutek oszczędnościowych zaniedbań w miejscu jego pracy. Jego śmierć jest symbolem wielu krzywd, które wyrządzono polskim robotnikom, a które jak w tytule, jak powracająca fala, odbijają się przeciwko fabrykantowi. Młody Adler, próbując bronić ojca przed opinia publiczna, ginie w pojedynku. Gdy fabrykant (jego ojciec) się o tym dowiedział podpalił fabrykę i popełnił samobójstwo grzebiąc się pod jej gruzami.

Przedstaw jak realizowane BYŁY idee pozytywistyczne w nowelach i POWIEŚCIACH II polowy XIX wieku

W epoce pozytywizmu ukuto termin 'praca organiczna'. Zawarto w nim przekonanie, że społeczeństwo jest jak żywy organizm, a jego organy to poszczególne klasy społeczne. Gdy psuje się jedna jego część to chory jest cały organizm. W związku z tym pisarze pozytywiści podjęli walkę z chorobami społecznymi - problemy poszczególnych klas społecznych, nierówność między klasami. W konsekwencji tych przekonań tematy, którymi zainteresowali się pisarze, to:

- sytuacja na polskiej wsi - nędza chłopów i tragiczna niedola dzieci 'Antek', 'Janko Muzykant'

- praca u podstaw - to prośba o niesienie pomocy i nauki najuboższym. To właśnie założenie odsłaniało w całej jaskrawości panującą nierówność społeczną. Temat ten podejmują następujące utwory: 'Lalka' - tutaj Prus odmalowuje sugestywny obraz biedoty miejskiej rezydującej w warszawskiej dzielnicy nędzy - Powiślu. Oprócz nielicznych przypadków - Wokulski i prezesowa Zasławska - nikt nie interesuje się ich losem. W 'Powracającej fali' krytykuje z kolei wyzyskiwanie polskich pracowników - nieoświeconych i niewykształconych chłopów. 'Kamizelka' i 'Katarynka' ukazują ubogich ludzi miast, ich walkę o utrzymanie się przy życiu. Ideały, które nie są w stanie pokonać przeciwności świata - nauka - to treść noweli 'A…B… C…' czy 'Marta' Orzeszkowej, w której ukazuje ona życie samotnej kobiety usiłującej utrzymać siebie i dziecko. Podejmuje ona stanowisko guwernantki ale jest nisko opłacana i upokarzana. Nikt z bogatych i oświeconych nie usiłuje jej pomóc.

- krytyka skierowana ku warstwom wyższym - są one chore i zepsute. W 'Lalce' jest to krytyka arystokracji, w 'Nad Niemnem' szlachty ziemiańskiej, w 'Szkicach węglem' ziemian

- emancypacja kobiet - walka o przyznanie kobietom równych praw w stosunku do mężczyzn. Temat ten podjęty zostaje najszerzej w 'Emancypantkach' Prusa

Kult pracy i nauki

Dwie wielkie powieści pozytywizmu 'Lalka' i 'Nad Niemnem' podejmują temat pracy i nauki. Prześledźmy po kolei każdą z nich. W 'Lalce' praca jest czymś, czym parają się tylko niższe warstwy społeczeństwa i dorobkiewicze. Arystokracja nie ma potrzeby ani chęci do pracy. Kult pracy ukazany jest na przykładzie postaci Wokulskiego. Dzięki sumienności, uczciwości i wytrwałej pracy pomnaża swój majątek nie zapominając jednocześnie o najbardziej potrzebujących. Praca jest dla niego swego rodzaju ucieczką ale także sposobem na zdobycie ukochanej kobiety. Wokulski jest też wielkim entuzjastą nauki - zachwycony teoriami profesora Geista i młodego Ochockiego wspiera ich jak może. Nauka jawi się tu jako sposób na wyzwolenie ludzkości, na uwolnienie jej od wiecznych bolączek. Z kolei w 'Nad Niemnem' praca jest naturalną konsekwencją życia ludzi na wsi. Dzięki niej żyją oni w szacunku do ziemi i do siebie nawzajem. Kult pracy związany jest z mogiłą Jana i Cecylii, którzy przybywszy na tamte tereny zastali dziewiczą puszczę, którą przekształcili w małe gospodarstwo.

Porównaj i oceń postawy J. Soplicy i A. Kmicica

Andrzej Kmicic - to bohater powieści historycznej Henryka Sienkiewicza 'Potop'. W młodości hulaka, skoncentrowany tylko na pijaństwie, pojedynkach i dobrej zabawie. Impulsywny, porywczy i pyszny lubi być w centrum zainteresowania, kreować swoją osobę. Gdy poznaje Oleńkę Billewiczównę zakochuje się i pod wpływem miłości do niej zmienia się. Snuje refleksje nad swoją dotychczasową postawą i w ramach rehabilitacji postanawia przyłączyć się u boku króla do walki przeciwko Szwedom. Przybiera pseudonim Babinicz i pod nim walczy o wolność ojczyzny. Wsławia się bohaterskimi czynami podczas obrony Jasnej Góry oraz niezachwianą postawą patriotyczną. Dzięki temu rehabilituje swoje czyny z przeszłości i w końcu, w sowim mniemaniu, zasługuje na Oleńkę, z którą na końcu powieści się wiąże.

Jacek Soplica - to bohater epopei Mickiewicza 'Pan Tadeusz'. Podobnie jak Kmicic w młodości jest lekkoduchem zakochanym z Ewie Horeszkównie. Gdy przychodzi prosić o jej rękę i dostaje odmowną odpowiedź wpada w szał i po zamordowaniu Stolnika oraz wysuniętemu przeciwko niemu oskarżeniu o zdradę ojczyzny wyjeżdża za granicę gdzie pędzi żywot cichego zakonnika, wojownika o sprawę polską. Motorem jego działań jest chęć zrehabilitowania się, zmazania swoich młodzieńczych błędów. Całe swoje życie podporządkowuje on służbie ojczyźnie.

Życiorysy obydwu bohaterów układają się podobnie. Obaj w młodości byli lekkomyślni, szaleni, zadufani w sobie. Odmienia ich obu miłość do kobiety ale tu już różnica - u Kmicica jest to miłość spełniona, u Soplicy niestety nie. Dalej ich historia zmierza tym samym torem - obaj działają dla dobra ojczyzny, tyle tylko, że Soplica w konspiracji, a Kmicic jawnie. Różny jest też finał ich historii - Kmicic zaznaje pełni szczęścia u boku ukochanej Oleńki, a Soplica umiera. W skrócie wykazać można zastępujące podobieństwa:

- hulaszcza młodość, spędzona na rozrywkach i popijawach

- miłość do kobiety, która odmienia ich życie

- walka o wyzwolenie ojczyzny

Różnice:

- miłość Kmicica jest miłością spełnioną w przeciwieństwie do miłości Soplicy

- walka o dobro ojczyzny u Kmicica jest jawna (pomimo pseudonimu, bo bierze on czynny udział w obronie Jasnej Góry) a walka Soplicy jest konspiracyjna

- różny jest finał - Kmicic znajduje szczęście u boku Oleńki, a Soplica umiera

Przedstaw obraz SPOŁECZEŃSTWA polskiego w "Lalce" B. Prusa

Powieść Bolesława Prusa pod tytułem 'Lalka' to panorama życia i społeczeństwa polskiego lat 1878-79 na tle perspektywy dziejowej sięgającej jeszcze czasów napoleońskich. W powieści ukazana została każda warstwa społeczeństwa - od arystokracji, przez inteligencje, rodzące się mieszczaństwo do biedoty. Przedstawiciele arystokracji to Łęccy, Krzeszowscy, Zasławska, Wąsowska. Ta klasa społeczna to egoiści, znudzeni życiem bogacze szukający coraz to bardziej wyrafinowanych rozrywek, amoralni, zamknięci ściśle w swoim świecie, z pogarda traktujący ludzi z niższych warstw społecznych. Typowa nosicielka wszystkich tych cech jest Izabela Łęcka. To kokietka, niezdolna do miłości, znudzona i wyrachowana kobieta, która gotowa jest się sprzedać za cenę utrzymania życia (a może jego pozorów?) na dotychczasowym poziomie, do którego przywykła. Jest płytka, bezmyślna, a nieliczne przejawy dobroci (działalności filantropijnej) nie są dla niej okazja do pomocy innym ludziom ale okazja do zaprezentowania się w towarzystwie. Jest typowa przedstawicielka swojej klasy - ludzi bogatych, zepsutych, myślących tylko o własnym interesie. Tomasz, jej ojciec, to taki sam zarozumialec. Dostrzega Wokulskiego dopiero wtedy gdy rozumie ze jego miłość do Izabeli 'może się na cos przydać'. Honor arystokracji ratuje (?) prezesowa Zaslawska. Jest to kobieta mądra i dobra, której działalność filantropijna przynosi pożądane rezultaty. Inna warstwa jest wykształcające się powoli mieszczaństwo. Do grupy tej należy główny bohater - Wokulski, a za nim Minclowie, Rzecki, warszawscy kupcy. Są to ludzie, którzy w obliczu zaistniałej rzeczywistości (nie mogą przekroczyć 'nienaruszalnej' granicy klas) próbują się dorobić. Jest tu także warstwa inteligencji, która reprezentują profesor Geist i młody Ochocki. Są to ludzie, dla których najważniejsze są dokonania naukowe. Pieniądze obchodzą ich o tyle o ile będą mogli dzięki nim dokończyć swoje badania. Jest tu także biedota - Magdalena, Węgiełek, Wysocy. Warunki w jakich życia są straszne - nędza, bród, głód. Ich Zycie to walka o przetrwanie. Mieszkańcy Powiśla (biedna dzielnica Warszawy) ukazani zostali w sposób naturalistyczny, z wyraźnym realizmem szczegółu.

Ocen postawy polskich IDEALISTÓW w "Lalce"

Prus w swej powieści przedstawił trzy pokolenia idealistów. Idealistów różnego typu, zainteresowanych innymi sprawami. Jednak wszystkich trzech łączy jedno - niemożność zrealizowania swoich marzeń, nawet za cenę wielu wyrzeczeń. I tak oto w 'Lalce' idealistami są:

- Ignacy Rzecki - idealista polityczny

- Stanisław Wokulski - idealista miłości

- młody Ochocki - idealista nauki

Ignacy Rzecki jest idealista politycznym. W domu rodzinnym wychowywany w umiłowaniu wolności jest człowiekiem skromnym i przyjaznym, uczynnym, zawsze gotowym do pomocy. Uwielbia Stanisława Wokulskiego, jest do niego mocno przywiązany (nazywa go Stasiem), ale jednocześnie jawi się nam jako osoba trochę naiwna, jakby nie z tej epoki. Z jego pamiętników i dowiadujemy się, ze w młodości Bral udział w Wiośnie Ludów (w imię idei wolności i równości wszystkich ludzi) oraz w powstaniu styczniowym. Walka się skończyła ale romantyczne przekonania Rzeckiego nadal w nim pozostały. Po zawirowaniach wojennych został subiektem w sklepie Minclow, a potem w sklepie Wokulskiego. Swoja prace zawsze traktował i nadal traktuje bardzo poważnie, wykonuje ja z wielka starannością. Umiera wciąż zapatrzony na to co przeszłe, rozczarowany, faktem, ze ideały, w które wierzył, tak naprawdę nie znalazły racji bytu.

Stanisław Wokulski to idealista miłości, połączenie romantyka i pozytywisty. Romantyka bo przezywa wielka, nieodwzajemniona miłość, bo był uczestnikiem walki narodowowyzwoleńczej (brał udział w powstaniu styczniowym), bo miłość swoja kształtuje w oparciu o uniesienia Mickiewicza. Romantykiem okazuje się także w finale powieści - nie znamy jego losów, znika bez śladu. Jako o pozytywiście możemy mówić o Wokulskim w kontekście jego zainteresowań metodami naukowymi profesora Geista, umiejętnego pomnażania majątku oraz w kontekście jego działalności filantropijnej (realizuje on tym samym pozytywistyczne hasło pracy u podstaw).

Ochocki - idealista nauki. Jego marzeniem jest 'przypięcie skrzydeł ludzkości' (wizja szczęśliwego świata i ludzi). Zachwycony teoriami profesora Geista, kiedy nie znajduje możliwości zrealizowania się w Polsce, opuszcza kraj.

Pomimo obecności trzech pokoleń idealistów w 'Lalce' Prus ukazał też w swojej powieści anachroniczną strukturę społeczną uniemożliwiającą rozwój nowych sił i idei, bezradność jednostek twórczych i myślących, spętanych niewolą i przytłoczonych egoizmem i bezczynnością 'klasy kierowniczej' - arystokracji.

Asymilacja Żydów

Lata 90-te XIX wieku to rozruchy antyżydowskie, które nasiliły się w szczególności na terenie ówczesnego zaboru rosyjskiego. Kilku twórców (Orzeszkowa, Konopnicka, Prus) poruszyło w swych utworach tą drażliwą kwestię. Szczególnie Orzeszkowa, która zwróciła się z prośbą do pisarzy o pisanie utworów potępiających zachowania antysemickie. Zebrane, ukazały się w tomie Z jednego sumienia. W śród nich znalazł się Mendel gdański opowiadający o losie Żyda, byłego powstańca, związanego z polską kulturą i historią, który przez antysemickie ataki pod jego adresem stracił serce dla miasta, z którym zżył się przez tyle lat. Innym jej dziełem, podejmującym ten sam temat, jest Meir Ezofowicz. Fabuła tej powieści porusza kwestię akceptacji ludzi o innych poglądach w obrębie samego środowiska żydowskiego. Tytułowy bohater - Meir - staje w obronie rodziny karaimów, za co zostaje odrzucony przez własną gminę. Także Prus poruszył w swoim dziele ten drażliwy temat. W Lalce przedstawił środowisko Żydów - świat nauki reprezentowany przez byłego powstańca Michała Szumana oraz środowisko żydowskich handlowców - Szlangbaumów.

Rozważ, czy Wokulski to romantyk czy pozytywista

Doktor Schuman powiedział o Wokulskim: "Skupiło się w nim dwóch ludzi: romantyk przed roku 1860 i pozytywista z 1870r". I chyba to zdanie najpełniej charakteryzuje osobowość Wokulskiego. Jako bohater posiada on cechy zarówno pozytywisty jak i romantyka. Cechy pozytywisty to:

- działalność filantropijna

- umiejętność pomnażania majątku

- umiłowanie nauki

Cechy romantyczne, które posiada to:

- romantyczna przeszłość, w której brał udział w walce narodowowyzwoleńczej

- nieszczęśliwa i nieodwzajemniona romantyczna miłość do Izabeli Łęckiej

- w finale powieści znika bez śladu - nie znamy jego losów

- miłość swą kształtuje na podstawie wzoru mickiewiczowskiego

Wobec tych cech nie można jednoznacznie stwierdzić czy Wokulski jest bohaterem pozytywistycznym czy romantycznym. Myślę, że jest po prostu bohaterem przełomu epok, łączącym w sobie idee każdej z nich.

Wyjaśnij, na czym polega fenomen POWIEŚCI H. Sienkiewicza. Ustosunkuj się do ich wersji filmowych.

'Trylogia' - dzieło to przemawia wieloma walorami artystycznymi, akcją ujętą w ciąg przygód rzuconych na barwne tło wydarzeń historycznych, opowiedzianych znakomicie, utrzymujących uwagę i skupienie czytelnika w ciągłym napięciu, ogromną galerią postaci pierwszo- i drugoplanowych, tragicznych i komicznych, bogactwem środków wyrazu jak humor, heroizm, dramatyzm, barwność w opisach przyrody.

'Krzyżacy' - zostały tutaj namalowane portrety ludzki i obrazy z życia średniowiecznej Polski. Symboliczny finał powieści został przyjęty jako adekwatny do ówczesnej sytuacji Polski.

'Quo vadis' - przedstawiająca rozległy obraz Rzymu pod koniec panowania cesarza Nerona i początków chrześcijaństwa. Ukazane zostało tutaj szerokie spektrum charakterów i sytuacji międzyludzkich, aktualnych pomimo innej oprawy historycznej.

Dzieła Sienkiewicza nie tracą na aktualności pomimo upływu lat. Przedstawiają tematy aktualne w każdej epoce jakie jak miłość, zdrada, honor, walka dobra ze złem. Dlatego cieszą się takim szerokim zainteresowaniem jako niemalże gotowy scenariusz filmowy. Najsłynniejsze ekranizacje dzieł Sienkiewicza:

- "Potop" - (1974) reż. Jerzy Hoffman

- "Ogniem i mieczem" - (1999) reż. Jerzy Hoffman

- "Quo vadis" - (2001) - reż. Jerzy Kawalerowicz

- "W pustyni i w puszczy" - (2001) reż. Gavin Hood

Przedstaw sprawy narodowe, społeczne i moralne w opowiadaniach Żeromskiego

Problemy narodu i jego morale interesowały Żeromskiego już od samego początku jego twórczości. Dwa pierwsze tomy jego opowiadań, zawierające między innymi Doktora Piotra, Siłaczkę, Rozdzióbią nas kruki, wrony, podjęły temat niepokojów społecznych i moralnych. Ukazywały bowiem ludzi skrzywdzonych i poniżonych, a także na przykładzie wsi polskiej znienawidzoną ciemnotę ludu polskiego. Wyrażały także moralny i społeczny obowiązek inteligencji wobec nieuświadomionych mas plebsu, podejmowany czasem nawet kosztem własnych wyrzeczeń i własnego szczęścia (Siłaczka). To wszystko łączyło się ze sprawą walki o niepodległość, której niepowodzenie upatrywał Żeromski w zapóźnieniu świadomości i niedorozwoju ekonomicznym, biedzie i wyzysku. Autor, jako pierwszy wprowadza do literatury typ samotnego bohatera walczącego z ciemnotą i zacofaniem społeczeństwa. Innym utworem traktującym o sprawach społeczeństwa polskiego są "Popioły". Zawarł w nich autor wielką panoramę polskiego losu obejmującą czasy od końca XVIII wieku do wyprawy Napoleona na Rosję. Wojna została tutaj ukazana nie tylko w obrazach batalistycznych, ale także z podkreśleniem towarzyszących jej konfliktów moralnych. Los żołnierza to nie tylko heroizm ale i tragedia najeźdźcy nie mającego nic wspólnego z narodowym interesem i wolnościowymi ideałami Napoleona. Jednak zasadniczym tematem powieści jest problem kształtowania się nowoczesnej świadomości narodowej i społecznej. Do problematyki historycznej i walk o niepodległość narodową powracał pisarz jeszcze wielokrotnie. Tragiczne w swym osamotnieniu bohaterstwo szlacheckich powstańców ukazał pisarz najpełniej w "Wiernej rzece" - wzruszającej powieści o miłości i walce o wolność. W "Przedwiośniu" dzięki Cezaremu Baryce Żeromski zabrał głos w sprawie koncepcji odbudowy państwa polskiego. Z kolei "Dzienniki" to przykład odważnego podejmowania losów narodowych.

Wyjaśnij źródła i przedstaw literackie realizacje młodopolskiej ludomanii ("Wesele", "Chłopi")

Młoda Polska to moda na ludowość. To zainteresowanie ludowym życiem, strojem, obyczajami. Wszystko to nosi nazwę ludomania lub chłopomania. Obejmuje ona zarówno teoretyczną stronę życia (chłopi są tematem utworów literackich) jak i praktyczną (małżeństwa z ludźmi ze wsi). Nie inaczej rzecz ma się w dramacie Wyspiańskiego ("Wesele"), w którym pod warstwą dosłowną ukrył opowieść o losach Polski. Tematem utwory jest tytułowe wesele, które faktycznie miało miejsce. Zawarte pomiędzy poetą Lucjanem Rydlem a chłopką - Jadwigą Mikołajczykówną. Wesele to ma też wymiar symboliczny - to opowieść o trudnym brataniu się różnych warstw społecznych we wspólnej sprawie polskiej. Ludomania była też inspiracją powieści Władysława Reymonta pod tytułem "Chłopi". Ukazał w niej Reymont życie polskiej wsi, codzienne trudy i znoje, radości, kłótnie, pracę, która jest harmonijnie wpisana w zmieniające się pory roku i życie chłopa. Stanowi jego sens. Przywołane w powieści obrzędy ludowe, zabawy, stroje są odmalowane z dokładnością szczegółu i mają charakter nieomal magiczny.

Przedstaw obraz społeczeństwa polskiego w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego

W swoim dramacie Wyspiański poddaje ocenie dwie warstwy polskiego społeczeństwa - chłopów i inteligencje. Po pierwsze po to aby wydobyć z nich to, co prawdziwe, a po drugie aby ukazać im możliwość wspólnego czynu. Niestety obraz polskiego społeczeństwa nie jest zadowalający - inteligencja nie potrafi wykorzystać danej jej szansy, a chłopi nie są w stanie unieść tak poważnej odpowiedzialności. Wyspiański ocenia inteligencje na podstawie czynów poszczególnych osób. I tak oto krytykuje Pana Młodego za nastrojowość, egzaltację, gadulstwo, chłopomanię na pokaz, nieszczerość ideałów. Poecie obrywa się z kolei za pesymizm i dekadentyzm oraz niezdolność do czynu. Dziennikarz to zdrajca i kolaborant, gardzi ludem i jest lojalny wobec zaborcy. I ostatni - Gospodarz - jedyny szczery w swych zamierzeniach przedstawiciel inteligencji. Niestety i on zawodzi w decydującym momencie. Charakterystyka inteligencji nie wypada zbyt pozytywnie. Przyjrzyjmy się wiec chłopom. Czepiec - jest reprezentantem siły i energii tak potrzebnej inteligencji, z drugiej zaś strony jest to postać prymitywna, niezdolna do podjęcia samodzielnej decyzji. Dziad, wciąż pamiętający rabację z 1846 roku, jest ucieleśnieniem obaw i niechęci chłopów, które stoją na przeszkodzie do obopólnego porozumienia. I Jaśko. To symbol niedojrzałości chłopów do czynu, ich przywiązania do własności. Obdarzony odpowiedzialnym zadaniem nie zdołał mu sprostać. Jak widać społeczeństwo doby Wyspiańskiego nie otrzymuje dobrej oceny. Inteligencja okazuje się za słaba i zbyt niedojrzała, bezradna z braku przywódcy. Z kolei chłopi zdolni są pogrążyć się tylko w magicznym, uśpionym, chocholim tańcu.

Zaprezentuj symbole ukazane w "Weselu". Wykaż, że "Wesele" jest dramatem symbolicznym

Symbolika 'Wesela' jest bardzo bogata. Tworzą ją sceny dramatu, osoby i przedmioty. Najsłynniejsze z nich to:

- Chata Bronowicka - podczas wesela staje się symbolem całej Polski i społeczeństwa polskiego

- Chochoł - to krzak róży owinięty w słomę. Zaproszony na wesele wchodzi jako pierwiastek złowrogi, destrukcyjny i usypiający. Oznacza martwicę, niemożność, brak życia. To wersja pesymistyczna. Ale można odczytać go też pozytywnie - chochoł jako wartość i idea zachowana na przyszłość

- taniec chocholi - symbol marazmu, bezwładu, stanu uśpienia, z którego Wyspiański chciałby wyrwać naród

- pawie pióra - to symbol własności i prywaty. Jaśko schyla się po czapkę z piór i wówczas zloty róg się zapodziewa. Wyciągając ręce po swoje zaprzepaszcza szansę sprawy narodowej

- złoty róg - jest symbolem wyzwolenia, sygnałem wzywającym do powstania, budzących w ludziach wolę walki. Ma moc wyrwania społeczeństwa z letargu, dlatego okoliczność, że Jaśko gubi złoty róg uniemożliwia cały powstańczy zryw

- złota podkowa - w powszechnym odczuciu jest symbolem szczęścia. W dramacie gubi ją Wernyhora, a Gospodyni chowa ją "na zaś" do kufra. Można więc to interpretować dwojako - jako szczęściem odłożonym na przyszłość, sukcesem którego czas jeszcze nie nadszedł. Po drugie pojawia się tu motyw chciwości i własności.

Dramat symboliczny na PRZYKŁADZIE "Wesela"

Dramat symboliczny to twór Stanisława Wyspiańskiego. W tym typie dramatu oprócz warstwy realiów i zwykłych wydarzeń ogromną rolę odgrywa warstwa symboliczna. Cechy takiego utworu to:

1. akcja utworu dzieje się w jednym miejscu (w tym przypadku jest to chata Bronowicka)

2. dwa plany akcji:

- dosłowny (realny)

- symboliczny

3. w utworze występują symbole i postaci fantastyczne

4. połączenie fantastyki z realizmem

5. łączenie różnych środków wyrazu, niekoniecznie literackich (Np. plastyczność, muzyczność)

6. ludowe obrzędy i tematyka

Wykaż, że "Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej jest tragifarsą KOŁTUŃSKA

Utwór Gabrieli Zapolskiej można nazwać tragifarsą. Jest to gatunek, który jest połączeniem farsy (komedii o błahej treści) z istotną problematyką społeczną czy obyczajową, która śmiało mogłaby być tematem tragedii. "Moralność Pani Dulskiej" obfituje w chwyty komediowe. W śród nich można wyliczyć:

- sposób kształtowania postaci ("niemy" Dulski, który przez cała sztukę mówi tylko jedno zdanie)

- kontrast sióstr (hałaśliwa Hesia i zastraszona Mela)

- postać Zbyszka - dekadenta i flirciarza

- sytuacje (spacery Dulskiego)

Akcja dramatu jest wartka i wzbudza ciekawość. Wszystko to dowodzi, że utwór spełnia wymogi tragifarsy, a oprócz tego podejmuje konwencję naturalistyczną. Nie mamy tutaj do czynienia ani z fantastyką ani z symbolami, a didaskalia jasno i wyraźnie opisują stroje i pomieszczenia. Utwór podejmuje także problematykę moralności.

Przedstaw społeczność wiejska w "Chłopach" Reymonta

W swojej powieści Reymont przedstawił społeczność chłopską, ale jak w każdej warstwie społecznej i tutaj jest ona zróżnicowana. Chłopi dzielą się wedle majętności czy pozycji we wsi. Najprostszy podział jaki można tutaj zastosować to:

- bogaci chłopi - to Boryna, Wójt, Młynarz czy Kowal. Ta część społeczności, stojąca najwyżej w hierarchii wsi, żyje we względnym dostatku. To dla nich zarezerwowane są pierwsze miejsca w kościele, karczmie czy na wiejskich zebraniach. Pracują dla nich parobkowie i biedota

- chłopi średniozamożni to Kłębowie, Balcerkowie czy Grzelowie. Biedniejsi niż poprzednia warstwa aby przeżyć na przednówku muszą wyprzedawać swoją własność

- chłopi biedni to Bylica, Wachnik, Gabas. Bardzo biedni. Są niekiedy zatrudniani bogatych chłopów

- biedota - czyli służba, bezrolni chłopi i komornicy - Kuba, Witek, Agata, Jagustynka, Kobusowie, Kozłowie. Są oni w najgorszej sytuacji, jako że nie mają roli pracują tylko w sezonie. W najlepszej sytuacji jest służba, która ma zapewnione dach nad głową, ubranie i jedzenie w miejscu pracy. Najbardziej cierpią parobkowie, którzy nie mają nic do powiedzenia w sprawie wsi. Pracują okazyjnie.

Wyjaśnij na czym polega BEZDOMNOŚĆ BOHATERÓW w POWIEŚCI "Ludzie Bezdomni"

'Ludźmi bezdomnymi' zapoczątkował Żeromski w swojej twórczości cykl powieści podporządkowanej naczelnej idei - pracy społecznikowskiej. Podejmuje ją doktor Judym, pochodzący z nizin społecznych lekarz, który niesie pomoc innym biednym i pokrzywdzonym. Tytuł i zawartość powieści jednoznacznie wskazują na smutną prawdę - bezdomny jest ten, który walczy o nowy, sprawiedliwy porządek społeczno - moralny. I tak oto w powieści Żeromskiego bezdomność ma kilka wymiarów:

- bezdomność rozumiana dosłownie - czyli brak mieszkania, który dotyczy najbiedniejszych ludzi

- bezdomność jako brak rodziny, swojego miejsca na ziemi - dotyczy Judyma, ale także Joasi.

- bezdomność społeczna - sytuacja doktora, któremu nie grozi bieda, a który jednak nie czuje się 'lepszym'

- bezdomność jako brak ojczyzny - Polacy, którzy musieli wyemigrować z kraju

- bezdomność jako brak poczucia sensu życia - o takiej bezdomności można mówić w odniesieniu do Koreckiego.

Przedstaw portret psychologiczny bohatera jednej z POWIEŚCI EUROPEJSKIEJ XIX wieku ("Ojciec Goriot", "Lord Jim")

Początkiem wszystkich kłopotów Lorda Jima była ucieczka z tonącego statku Patna. Odpowiedzialny za innych ludzi Lord Jim nie mógł pogodzić się z własnym czynem, czuł się odpowiedzialny za ludzi, których przewoził. W momencie kiedy zostawił pasażerów, przegrał swoje życie. Wprawdzie ludzie nie zginęli (uratował ich płynący obok statek) ale rozterki moralne od tej pory już zawsze dręczyły bohatera. Od tego wydarzenia podąża od portu do portu, nigdzie jednak nie zatrzymując się na dłużej. W końcu otrzymał od losu szansę - była to propozycja wyjazdu do Patusanu - egzotycznego, niecywilizowanego kraju. Kiedy tam znów, nieumyślnie, stał się przyczyną zguby i śmierci ludzi, których kochał, umiera śmiercią podobną do wyroku. Zabija go Doramin - wódz patusańskiego ludu. Lord Jim to nowy typ bohatera literackiego, bohatera, którego tragizm polega na niemożności pozbycia się z własnego życia piętna hańby. Jim postąpił źle i mimo, że togo żałował musiał ponieść konsekwencje. W tym przypadku jest to wieczne poczucie winy i życie z tym. Conrad przedstawia tutaj surowe prawo moralne - człowiek, który raz popełnił błąd nie znajdzie już spokoju i szczęścia. Problem Lorda Jima to:

- odpowiedzialność za swój czyn

- przegrana walka o starcie piętna hańby

- walka ze złym losem i rzeczywistością

- samotność wobec wyborów, których trzeba w życiu dokonać

- złożoność natury ludzkiej, nieznajomość własnych reakcji

Zinterpretuj wybrany wiersz młodopolski

"Koniec wieku XIX" to słynny wiersz wyrażający niepokoje epoki w której powstał. Ma specyficzną konstrukcję. Składa się z pięciu strof, z których cztery pierwsze to przegląd ludzkich postaw. Po przedstawieniu postaci następuje jej zaprzeczenie. W ten sposób Tetmajer wskazuje na jej słabość i niewystarczalność. Po przekleństwie i ironii przedstawione i w ten sam sposób odrzucone zostają jeszcze w kolejnych strofach: idealizm, modlitwa, wzgarda, rozpacz, walka, rezygnacja, byt przyszły i rozpusta. Po co to wszystko? Odpowiedź znajdujemy w ostatniej strofie:

Cóż więc jest? Co zostało nam, co już wszystko wiemy

Dla których żadna zmiana z żadnych wiar już nie wystarcza?

Jaka jest przeciw włóczni złego twoja tarcza,

Człowiecze końca wieku?... Głowę zwiesił niemy.

Pojawiają się tutaj ważne pytania. Poeta stwierdza, że żadna z postaw życiowych człowieka nie jest w stanie przeciwstawić się włóczni złego. I nie mamy nic do zaoferowania w zamian. Nie mamy siły i nie potrafimy przeciwstawić się losowi. Skrajny pesymizm, skrajna dekadencja…

Scharakteryzuj program wybranej grupy poetyckiej okresu XX-lecia międzywojennego. omów twórczość jednego z przedstawicieli tej grupy

Pokolenie 1968 (inaczej 'Nowa Fala') - to formacja poetycka, która powstała na przełomie lat 60 i 70-tych. Tworzyli ja twórcy których czasy debiutów są ściśle związane z wydarzeniami politycznymi powojennej Polskie (marzec 1968 i grudzień 1970). Nie znali już wojny. Sprzeciwiali się zastojowi lat 60-tych tak zwanej 'małej stabilizacji' czasów Gomółki. Skupieni wokół czasopisma 'Student' i dodatku do niego 'Młoda Kultura', a także krakowskiej grupy poetyckiej 'Teraz'. Do przedstawicieli tej grupy należą: Stanisław Barańczak,

- Stanisław Barańczak

- Zagajewski Adam

- Julian Konrnhauser

- Starba

- Ewa Lipska

- Ryszard Krynicki

Twórców pokolenia '68 łączyła też opozycja wobec liryki lat 60-tych. Atakowali ówczesnych twórców za:

- tematyczną ucieczkę od problemów rzeczywistości i konformizm

- nadmierne skonwencjonalizowanie stylu poetyckiego, metaforyczność i aluzyjność

- estetyzm

Źródłami ich inspiracji były:

- lingwizm lat 60-tych (Miron Białoszewski)

- druga awangarda dwudziestolecia między wojennego (Tadeusz Peiper)

- ekspresjonizm (demistyfikacja)

- romantyzm (model liryki zaangażowanej)

Manifestem Pokolenia '68 był 'Świat nieprzedstawiony' Juliana Kornhausera i Adama Zagajewskiego. W swoich postulatach domagali się między innymi:

- twórczości zaangażowanej w problemy rzeczywistości

- wypowiadania prawdy o stanie świadomości społecznej i wiarygodnego utrwalania doświadczeń i konfliktów współczesności

- zerwania z fałszującym świadomość językiem oficjalnej propagandy politycznej - ośmieszając język ukazując jego manipulacyjny charakter.

Miron Białoszewski - autor, prozaik, poeta tłumacz. Podczas wojny studiował filologię polską i dziennikarstwo na tajnych kompletach na Uniwersytecie Warszawskim. Po upadku powstania warszawskiego został wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec. Po wojnie pracował jako reporter prasy codziennej. Debiutował na łamach jako poeta w 1974 r. Współtwórca teatru eksperymentalnego na Tarczyńskiej ('Teatr Osobny'). Opublikował tomy wierszy: Obroty rzeczy 1956, Rachunek zachciankowy 1959, Mylne wzruszenia 1961, Było i było 1965, Odczepić się 1968, Przepowiadanie sobie 1981, dramaty: Teatr Osobny 1971, proza:Pamiętnik z powstania warszawskiego 1970. Białoszewski wniósł nowe tony do literatury polskiej: zainteresowanie peryferyjnymi zjawiskami współczesnej kultury i życia, między innymi z kręgu małomiasteczkowej i podmiejskiej tandety, którym nadał rangę poetyckiego podmiotu. Zarówno jego wiersze jak i proza odznaczają się wielkim nowatorstwem językowym. Przynoszą przetworzona w swoisty sposób mowę warszawskiej ulicy, język codzienny, niedbały, ulotny, nieporadny pozornie ale zawsze żywy, wiernie oddający nastrój i rzeczywistość myślenia i odczuwania potocznego, zwyczajnego, nie odświętnego. 'antyliterackiego'.

Porównaj postawy moralne i SPOŁECZNE Cezarego Baryki i Zenona Ziembiewicza

Młodzieńcza ideologia obydwu bohaterów przedstawia się podobnie - obaj są idealistami, wierzą w jakieś wartości moralne. Baryka żyje opowieściami ojca i marzy o Polsce, Ziemkiewicz także jest młodym idealistą. Jednak w dalszej części życia ich losy toczą się odmiennymi drogami. Ziemkiewicz został zmanierowany przez środowisko, ulega łatwo wpływom, a dla ideałów, które wyznawał w przeszłości, nie znajduje już miejsca w swoim życiu. W miarę upływu czasu ulega wpływowi władzy i pieniądza oraz innych osób. W końcówce utworu ponosi klęskę moralną - po wybuchu skandalu związanego z jego osobą popełnia samobójstwo. Losy Baryki to w zasadzie ciągłe poszukiwanie swojego miejsca na ziemi. Wychowany na idealistycznych opowieściach ojca, w momencie przyjazdu do Polski i konfrontacji ideałów z rzeczywistością doznaje rozczarowania. Poszukuje sposobów na rozwiązanie sytuacji. Jego losy są bardziej tajemnicze. W końcówce utworu maszeruje na czele pochodu, ale nie z nim lecz obok niego. Nie wiemy zatem jaką jednoznaczną postawę przybiera.

Przedstaw, jak Cezary Baryka POSZUKIWAŁ prawdy o Polsce i swojego miejsca na ziemi. Scharakteryzuj tego bohatera

Fabuła powieści Żeromskiego koncentruje się wokół losów Cezarego Baryki, urodzonego w polskiej rodzinie imigrantów w rosyjskim Baku, dla którego Polska była mitem i wyidealizowaną legendą z opowieści rodziców. W młodości bierze udział w wydarzeniach rewolucyjnych, którymi, jako młody i niedoświadczony jeszcze człowiek, się zachwyca. Jako entuzjasta bierze udział w wiecach i spotkaniach, nie rozumie jeszcze okrucieństwa przewrotu. Dopiero śmierć matki i późniejsze tragiczne doświadczenia weryfikują jego poglądy, sprawiają, że dojrzewa do tego żeby dostrzec niszcząca siłę rewolucji. W tym czasie spotka ojca, który namawia go na podróż do Polski, gdzie Cezary będzie miał możliwość skonfrontowania marzeń ojcowskich z rzeczywistością. Niestety stary Baryka umiera podczas powrotu, tak jak umiera wykreowana przez niego wizja szklanych domów. Bo co się okazuje? Po przyjeździe do Polski Cezary widzi tylko nędzę, bród i beznadzieję. Sytuację komplikuje także wojna z bolszewikami, w której Cezary bierze udział. Po zakończeniu wojny udaje się do majątku swojego przyjaciela Hipolita, gdzie 'zażywa' zabaw i lekkomyślnej beztroski. Tutaj też poznaje Laurę, właścicielkę sąsiedniego majątku, z którą wdaje się z romans. Rozczarowany zastaną rzeczywistością wraca do Warszawy, gdzie poszukuje swojego miejsca na ziemi. Miota się między różnymi ideami i koncepcjami, w konsekwencji odrzucając je wszystkie. W odruchu buntu przyłącza się do manifestujących robotników maszerujących na Belweder. Jako bohater Cezary Baryka jest symbolicznym wcieleniem postawy i poszukiwań młodych, dążących w imię sprawiedliwości społecznej do przebudowy świata.

Przedstaw trzy programy naprawy II Rzeczpospolitej ukazane w "Przedwiośniu"

Jako, że rzeczywistość nowego, odzyskanego państwa rozczarowała wielu ludzi i twórców, w dobie dwudziestolecia międzywojennego powstało wiele koncepcji naprawy polskiej rzeczywistości. W sprawie tej zabrał głos także Żeromski, który w swojej powieści 'Przedwiośnie' przedstawił trzy koncepcje naprawy Polski, zwanych jako:

- wizja szklanych domów

- koncepcja Gajowca tzw. Gajowszczyzna

- komunistyczna koncepcja Lulka

Wizja szklanych domów - tą idealistyczną koncepcję głosił ojciec głównego bohatera - stary Baryka. Opowiadał on Cezaremu o Polsce, w której robotnicy mieszkają w ciepłych, szklanych domach. To koncepcja utopijna, niemożliwa do realizacji. Dzięki niej, poprzez kontrast z rzeczywistością, Żeromski wyraził swoje rozgoryczenie aktualną sytuacją w Polsce. To także trochę bardziej zakamuflowana krytyka romantycznych złudzeń i wiary w piękne, aczkolwiek nierealne fantazje.

Koncepcja Gajowca - to koncepcja Polski złożonej z trzech połówek. Postulował on program podobny do pozytywistycznego - systematyczne reformy ekonomiczne, powolne wyrównywanie sytuacji ludzi z każdego zaboru, upowszechnienie oświaty. Miał świadomość ogromnego trudu i pracy potrzebnej do odbudowy ojczyzny. Gajowiec wierzy także w siłę modlitwy i boskiej opieki. Można się domyślać, że jest to koncepcja najbliższa autorowi.

Komunistyczna koncepcja Lulka - wzorowana na rewolucji rosyjskiej, głosząca jedność klas. Żeromski popiera go w kwestii poprawy bytu najbiedniejszych oraz robotników i więźniów politycznych, ale jednocześnie przeciwstawia Lulkowi wizję władzy w rękach klasy robotniczej. Klasy ciemnej i chorej, nie będącej w stanie unieść takiej odpowiedzialności. Ostatnia scena, w której Baryka idzie wśród robotników, nie jest jednoznaczna. Bo idzie on z boku, a nie z wszystkimi. To tak jakby uznawał ich racje, ale nie podpisywał się pod całością koncepcji.

Opowiedz o karierze i ŻYCIU prywatnym Zenona Ziembiewicza

Zenon Ziembiewicz to bohater-karierowicz. Jest to przykład bohatera ulegającego rzeczywistości, który zapomniał o ideałach młodości. Pochodził z ubogiej szlachty ziemiańskiej. W młodości zapałał miłością do Elżbiety Bieckiej. Niestety była to miłość nieodwzajemniona. Ziembiewicz po ukończeniu edukacji wyjeżdża z Polski do Paryża, gdzie studiuje nauki polityczne. W czasie któryś wakacji wdaje się w romans z Justyną Bogutówną - dziewczyną ze wsi. Nie traktuje dziewczyny poważnie i nie przypuszcza nawet, że ona pała do niego uczuciem. Kiedy okazuje się, że ta jest w ciąży Zenon każe jej 'pozbyć się problemu', na co dziewczyna przystaje. W tym czasie Zenon popada w kłopoty finansowe i musi szukać sponsora aby dokończyć studia. Nawiązuje współpracę z pismem 'Niwa'. W tym czasie spotyka Elżbietę i ponownie się w niej zakochuje, tym razem jedna z wzajemnością. Para pobiera się, a ich wspólny wyjazd do Paryża (w trakcie którego Zenon kończy studia) wpływa korzystnie na uczucia obojga. Jednak po powrocie do Polski Ziemkiewicz spotyka Justynę i ponownie wdaje się z nią w romans. Jednocześnie awansuje na redaktora 'Niwy', jest jednak coraz bardziej wtłaczany w liczne układy i znajomości. Owocuje to błyskawiczną karierą polityczną - Zenon zostaje wybrany na prezydenta miasta. Elżbieta, świadoma wagi sytuacji, stara się w tym czasie pomagać finansowo Justynie, która jednak nie wytrzymuje psychicznie swojego losu porzuconej i znieważonej kochanki i dokonuje na Zenonie zemsty. Oblewa mu twarz kwasem. Po wybuchu skandalu Zenon popełnia samobójstwo, a Elżbieta wyjeżdża. Schemat fabuły, klasyczny trójkąt, jest pretekstem do obserwacji i analizy społecznej i psychologicznej. Służy temu także konstrukcja powieści - finał akcji poznajemy od razu na początku. Zamiast pytania o to co będzie dalej czytelnik ma w ten sposób okazję dokonać lepszej analizy postępowania bohaterów.