Początki dziejów starożytnej Grecji. Zanim na terytorium dzisiejszej Grecji przybyły plemiona greckie, na terenach tych od kilku tysięcy lat p.n.e. mieszkała już ludność, która osiągnęła bardzo wysoki stopień rozwoju cywilizacyjnego. W III tysiącleciu p.n.e. najważniejszym ośrodkiem cywilizacyjnym basenu Morza Egejskiego była wyspa Wyspa Wyspa symbolizuje osamotnienie, osobliwość, wyobcowanie, ucieczkę od świata, centrum duchowe, schronienie, nadnaturalny świat, kosmos, pokój, szczęście, piękno, porządek, doskonałość, ... Czytaj dalej Słownik symboli literackich Kreta, na której powstała najstarsza cywilizacja tego regionu - kultura minojska, nazywana tak od imienia legendarnego władcy Krety - Minosa. Ludność, która ją stworzyła przywędrowała na Kretę prawdopodobnie z Azji Mniejszej w ciągu III tysiąclecia p.n.e. Oprócz wyspy zajęła ona także obszar Grecji kontynentalnej oraz innych wysp Morza Egejskiego. W ciągu tego okresu w wyniku upadku struktur plemiennych i rodowych, jakie cechowały tę ludność ukształtowało się państwo ze stolicą w Knossos. Okres największego rozkwitu tego państwa przypada na pierwszą połowę II tysiąclecia p.n.e. Kreteńczycy byli doskonałymi żeglarzami, stąd z łatwością nawiązywali kontakty handlowe z innymi wyspami egejskimi, a także z Egiptem, Palestyną i Syrią. Kultura, którą stworzyli miała niezwykle istotny wpływ na kształt kultury greckiej i pozostała na trwałe w mentalności Greków. Zmierzch kultury minojskiej związany jest właśnie z przybyciem Greków.

Od początku II tysiąclecia p.n.e. na teren dzisiejszej Grecji zaczęły napływać plemiona greckie, należące do wielkiej rodziny ludów indoeuropejskich. Do głównych plemion greckich należeli JonowieAchajowie. Kolejność ich wędrówki nie jest dokładnie znana; nie wiemy czy stanowili odrębne plemiona już w trakcie wędrówki, czy podzieli się na nie dopiero po osiedleniu się w Grecji. Głównym ośrodkiem nowych przybyszów stały się Mykeny, od którego to miasta pochodzi nazwa kultury przez nich stworzonej w tym okresie - kultury mykeńskiej. Nowe plemiona przejęły wiele elementów kultury kreteńskiej, korzystając z jej zdobyczy cywilizacyjnych (pismo, rzemiosło, sztuka żeglarska, kultura). Stali się też jednak jej niszczycielami. Doszło bowiem do rywalizacji miedzy Kretą a Mykenami, w wyniku której kultura minojska został unicestwiona, a Konossos złupione i zniszczone podobnie jak inne miasta. Kreta już wcześniej została znacznie osłabiona wskutek trzęsienia ziemi, które zniszczyło jej główne pałace (ok. 1700-1600 r. p.n.e.). Na miejscu zepchniętych na inne tereny tubylców zamieszkali Grecy.

Grecja Grecja Republika Grecka. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w południowej Europie na Półwyspie Bałkańskim, obejmujące ponadto ponad 100 wysp na Morzu Egejskim i Jońskim. Powierzchnia 131 ... Czytaj dalej Słownik geograficzny i jej ludność w okresie mykeńskim rozwijała się bardzo dobrze. Kwitł handel Handel dział gospodarki narodowej (sektora usług) w którym dobra materialne przechodzą od wytwórcy (producenta) do spożywcy (konsumenta), na zasadzie sprzedaży i kupna.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
i rzemiosło, rozwijało się rolnictwo. Kształtowała się grecka kultura. Stosunki handlowe utrzymywano zarówno z odległym Egiptem i Syrią, jak i z Sycylią. Zakładano coraz to nowe osiedla o wyraźnie miejskim charakterze (Argos, Ateny, Korynt). Głównym miastem były wspomniane Mykeny. Na ich czele stał król. Państwo mykeńskie miało cechy państwa wojennego nastawionego na podbój i ekspansję. Najlepszym dowodem jest duża ilość wznoszonych twierdz oraz powszechny obyczaj wyposażania zmarłych na ostatnią drogę w uzbrojenie. To scentralizowane państwo, posiadające rozbudowany, ale sprawny aparat administracji prowadziło bardzo ożywioną ekspansję. Po zniszczeniu Krety Achajowie skierowali swą uwagę na  Morze Morze część oceanu posiadająca odrębną nazwę. Niekiedy morzem nazywane są także jeziora, np. Morze Kaspijskie i Martwe.
· Niszczące działanie morza abrazja · Budujące działanie morza: ...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
Egejskie i wybrzeża Azji Mniejszej. Opanowali wyspę Rodos oraz Pamfilię i Cypr, pokonując tu Fenicjan. Na zdobytych terenach zakładali kolonie. Te sukcesy odnosili miedzy innymi dzięki rydwanom konnym, które zapewniały im przewagę w czasie bitwy.

Potędze Achajów kres położył najazd innego plemienia greckiego - Dorów. Miało to miejsce około XIII-XII w. p.n.e. Dorowie osiedlili się w Grecji obok Achajów. Reprezentowali niższy od Achajów stopień rozwoju cywilizacyjnego. Ich najazd oznaczał więc także upadek kwitnącej kultury mykeńskiej. Wraz z nim rozpoczął się w dziejach Grecji (od ok. 1200 - 750 r. p.n.e.) okres, o którym niewiele dziś wiadomo. Dlatego też nazwano go "wiekami ciemnymi".

Dzieje Grecji od VIII w. p.n.e. dzieli się z reguły na  trzy Trzy Trójka symbolizuje Boga, bóstwo, świętość, trójcę, sacrum, harmonię, siłę, Słońce, owocowanie, wzrost, rozwój, medytację, szczęście, świadomość.
W różnych kulturach liczbę ...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
epoki:

- okres archaiczny - VIII w. - 480 r. p.n.e.

- okres klasyczny - V w. p.n.e. - połowa IV w. p.n.e.

- okres hellenistyczny - połowa IV w. p.n.e. - I w. p.n.e.

Powstanie i charakter greckiej polis. Miasta-państwa (polis) stały się charakterystyczną cechą starożytnej cywilizacji greckiej. Ich początki sięgają epoki archaicznej. Najstarsze polis Polis miasto-państwo, czyli powszechny w starożytnej Grecji typ organizacji państwa. Były to niewielkie organizmy państwowe obejmujące zazwyczaj miasto (tj. twierdzę na akropolu i dolne miasto, ... Czytaj dalej Słownik historyczny ukształtowały się w Azji Mniejszej. Podstawowym impulsem dla ich powstawania była konieczność zabezpieczenia się przed możliwością najazdu ze strony wrogiej ludności z innych terenów. W Grecji właściwej sytuacja kształtowała się inaczej. Grecja jest krajem zdominowanym przez góry porośnięte lasami i tereny wyżynne; niewiele terenów nadaje się tam pod uprawę (około 25 do 30 % całości ziem). Obszaru uprawnego nie powiększyło nawet wykarczowanie lasów. Miasta, które tu powstawały miały początkowo charakter rolniczy, ale już w VIII w. stanowiły silne centra życia politycznego, w których znajdował się ośrodek władzy nad całym państwem. Część ludności przesiedlono z terenów wiejskich do miast, dzięki czemu ośrodki miejskie uległy wzmocnieniu. Łańcuchy górskie, które dzieliły obszar Grecji na wiele mniejszych regionów sprawiały, że społeczności skupione w ramach poszczególnych krain rozwijały się odrębnie, pozostając w znacznej izolacji od siebie. Sprzyjało to powstawaniu wielu greckich, niezależnych miast-państw. Rozwój gospodarczy Grecji spowodował, że najsilniejszą pozycję uzyskały te miasta, które znajdowały się we wschodniej części Grecji, a były to Atena, Sparta i Megara.

Państwo- miasto Miasto Symbol potęgi, mądrości, nowoczesności, postępu, cywilizacji.
Starożytność Biblia, Stary Testament MIASTO - MIEJSCE POWSTANIA RÓŻNYCH JĘZYKÓW ŚWIATA - BABILON: W mieście tym ...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
była dla Greków wspólnotą obywateli, którzy sami rządzili własnym krajem bez tworzenia stałych i odrębnych struktur władzy o charakterze państwowym. Źródłem władzy było zgromadzenie wszystkich obywateli (tylko mężczyzn; kobiety nie brały udziału w życiu polis) tworzących wspólnotę. Do zgromadzenia należały takie decyzje jak wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju, powoływanie i odwoływanie na określony czas Czas jedna z podstawowych (obok przestrzeni) kategorii organizujących świat przedstawiony w dziele literackim. Porządkuje ona zdarzenia pod względem chronologicznym na różnych poziomach utworu, np. ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich urzędników. Ukształtowała się także rada, w skład której wchodziła ograniczona liczba członków. Rada zajmowała się opracowaniem wniosków przedstawianych następnie zgromadzeniu obywateli. U podstaw całego tego ustroju leżało głębokie poczucie wspólnoty. Można było do niej należeć jedynie przez urodzenie. Niechętnie przyjmowano do niej osoby z zewnątrz, a cudzoziemcy nie posiadali praw obywatelskich. Polis była nie tylko wspólnotą obywatelską, lecz także wspólnotą religijną. Oddawano cześć wspólnym bogom, wznoszono wspólne świątynie. Niewątpliwą zaletą takiej organizacji polis było kształtowanie u każdego członka wspólnoty poczucia odpowiedzialności za losy zbiorowości, do której należał oraz całego kraju.

Wielka Kolonizacja Grecka. Ten masowy ruch Ruch zdolność organizmów do przemieszczania się lub zmiany położenia części ciała czy komórki. Wyróżnia się kilka typów ruchów. Ruch ameboidalny polega na przelewaniu cytoplazmy w ... Czytaj dalej Słownik biologiczny ludności był niezwykle istotnym wydarzeniem w dziejach Grecji. Głównym jego powodem był brak ziemi pod uprawę i niemożność wyżywienia rosnącej liczby ludności mieszkającej na obszarze Grecji właściwej. Poza tym VIII w. p.n.e. przyniósł także szereg nieurodzajów trapiących gospodarkę grecką. Zła sytuacja gospodarcza zaowocowała ostrymi konfliktami społecznymi. Masowy ruch kolonizacyjny stanowił dobry sposób na rozładowanie tych problemów. Nie można także zapominać o takich przyczynach jak poszukiwanie nowych surowców czy chęć wzbogacenia się.

Kolonizacja najwcześniej objęła obszar Sycyliipołudniowej Italii, gdzie powstały gęste skupiska osad greckich. Dlatego obszar ten nazwano Wielką Grecją. Jako pierwsza kolonia Kolonia zagraniczna posiadłość jakiegoś państwa (często zamorska), uzależniona od niego i będąca terenem jego ekspansji politycznej i eksploatacji gospodarczej.
Czytaj dalej Słownik historyczny
powstała Ischia (770 r. p.n.e.), której założycielem było miasto Chalkis; inną jego kolonią było Kyme. Na Sycylii proces ten rozpoczął się w połowie VIII w. p.n.e. Część tamtejszych terenów zajmowali już Fenicjanie, którzy zakładali tu swe faktorie handlowe. Sycylia przyciągała Greków swym bogactwem. Między koloniami a macierzystą polis odbywała się wymiana handlowa. Kolonie greckie na Sycylii dostarczały do Grecji przede wszystkim zboże. Kolonie powstały też na wschodnim wybrzeżu Morza Adriatyckiego (Apolonia i Epidamnos); Grecy czerpali stąd srebro. Dwie kolonie (Adria i Spina) zostały założone u ujścia Padu.

Kolonizacja grecka sięgnęła także znacznie dalej na zachód w kierunku Morza Śródziemnego. Grecy wyprawiali się tam już w VII w. p.n.e., a w następnym stuleciu odebrali Fenicjanom kontrolę nad ich faktoriami handlowymi. Do najważniejszych kolonii tam założonych należały: Massalia (Marsylię, ok. 600 r. p.n.e.), Alalię (Korsyka). Mieszkańcy tych kolonii uprawiali piractwo. Nawet w dalekiej Hiszpanii powstała kolonia - Emporion, bardzo ważna ze względu na wydobycie miedzi, srebra i cyny.

Gęsta sieć osad greckich pojawiła się na Morzu EgejskimPropontydzie. Najstarszą z nich było Kyzykos. Greków przyciągała tu obfitość drewna, które wykorzystywano do budowy floty (były to tereny lasów wysokopiennych); czerpano stamtąd też smołę służącą do uszczelniania kadłubów. Klimat Klimat przebieg pogody na pewnym obszarze, ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
i ukształtowanie tych terenów sprzyjało poza tym uprawie roli.

Niemniej ważnym kierunkiem kolonizacji był kierunek wschodni, a zatem obszar wybrzeży Syrii, Fenicji, Palestyny i Egiptu. Ponieważ tereny te znajdowały się pod kontrolą tamtejszych władców, Grecy mieli tu mniej swobody. Zakładali osady, które cieszyły się przywilejami handlowymi; ich specjalny status zapewniał im ochronę osób i handlu (m.in. Al.-mina nad Orontosem i Tell Sukas). W Egipcie powstała jedna kolonia, mająca charakter portu handlowego - Naukratis nad Nilem.

Wreszcie ostatnim regionem objętym kolonizacją było Morze Czarne. Już w II połowie VIII w. p.n.e. założono tam pierwsze osady, m.in. Synopę (ok. 770 r. p.n.e.). W VII w. p.n.e. kolonizacja objęła zachodnie i północne wybrzeża Morza Czarnego. Szczególną aktywnością kolonizacyjną na tym terenie wykazał się Milet. Obszary te powoli stawały się spichlerzem Grecji właściwej.

Główne miasta greckie biorące najbardziej aktywny udział w kolonizacji to:

- Milet (ok. 100 kolonii w basenie Morza Czarnego)

- Megara (Bizancjum, Chalcedon, Heraklea)

- Korynt (Korkyra, Syrakuzy)

- Chalkis (Kemy)

- Sparta (Tarent)

- Fokaja (Masalia, Majnake-Malaga)

- Achaja (Sybaris, Kroton)

W VI w. p.n.e. ruch kolonizacyjny zaczął wygasać. Podstawową przyczyną jego zahamowania była konkurencja Konkurencja typ interakcji międzygatunkowej negatywnej polegający na współzawodniczeniu o taki sam czynnik środowiskowy (pokarm, światło, przestrzeń). Konkurencja jest tym ostrzejsza, im dwa gatunki są ... Czytaj dalej Słownik biologiczny ze strony Kartaginy. Broniła ona dostępu do zachodnich brzegów Sycylii, Afryki oraz Hiszpanii. W Italii do dużego znaczenia doszli Etruskowie. Kolonizacja zresztą spełniła swe zasadnicze cele. Miasta greckie znacznie się wzbogaciły, rozwinął się handel i  produkcja Produkcja zorganizowana działalność ludzi polegająca na wytwarzaniu dóbr materialnych oraz świadcząceniu usług, służąca zaspokojeniu potrzeb.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
rzemieślnicza; kwitła wymiana między koloniami a metropoliami. Rozwój gospodarczy umocnił greckie polis, rosła liczba ich mieszkańców; żywność dla miast sprowadzano głównie z kolonii. Kolonizacja poszerzyła też granice greckiego świata, doprowadziła do spotkania z innymi ludami i kulturami, co nie pozostawało bez wpływu na mentalność Greków i na zmiany w ich sposobie myślenia o świecie i sobie samych.

Ustroje polityczne greckich polis. Sparta i Ateny. Ze wszystkich miast-państw istniejących na obszarze Grecji największą rolę w dziejach starożytnej Hellady odegrały dwa: Sparta i Ateny.

Sparta położona była na Peloponezie, w jego południowej części, w dolinie rzeki Rzeki Największe rzeki świata: Wielkość rzeki można rozpatrywać w 3 kategoriach: długości, wielkości dorzecza oraz wielkości przepływu.
Po analizie danych z poniższej tabeli można uznać, ...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
Eurotas (między łańcuchami gór Parnon i Tajgetos). Kraina ta nosiła nazwę Lakonia. Spartanie podbili też sąsiednią Mesenię, tworząc jedno z największych miast-państw na obszarze Grecji.

Państwo spartańskie było monarchią, na czele której stali dwaj królowie pochodzący zawsze z dwóch różnych dynastii. Sprawowali oni dowództwo nad armią na czas wojny i posiadali pewne kompetencje w zakresie polityki wewnętrznej, w tym też wypełniali funkcje religijne najwyższych kapłanów. Faktyczne kierownictwo państwem należało do eforów - urzędników wybieranych na jeden rok i sprawujących swą władzę kolegialnie - zawsze w liczbie pięciu. Ich uprawnienia ulegały stopniowemu poszerzeniu. Towarzyszyli oni także królowi, który dowodził na wojnie (w liczbie dwóch). Do ich kompetencji należało: dbanie o porządek wewnętrzny w państwie; zwoływanie zgromadzenia i przedstawianie mu wniosków; sprawowanie sądów; nadzór nad periojkami i helotami; przyjmowanie posłów innych państw; nakładanie aresztu na monarchów, jeśli zaistniały ku temu istotne przyczyny i zgodę na to wydała geruzja. Geruzja była istotnym elementem ustroju spartańskiego. Pełniła ona funkcje rady starszych, która zbierała się systematycznie i w ustalonych terminach. W jej skład wchodziło 28 obywateli spartańskich, którzy osiągnęli wiek przynajmniej 60 lat oraz obaj monarchowie. Wszyscy oni zasiadali w radzie dożywotnio. Do jej członków należała inicjatywa zgłaszania wniosków, przedstawiania ich zgromadzeniu, debatowanie nad wszelkimi sprawami państwa oraz sądzenie szczególnie ciężkich przestępstw. Z czasem część jej uprawnień przejęli eforowie. W zgromadzeniu ludowym brali udział wszyscy Spartanie cieszący się pełnią praw politycznych i obywatelskich. Początkowo w jego skład wchodziło około 8-9 tys. ludzi. Zgromadzenie wybierało urzędników - eforów, a także uzupełniało skład geruzji; zwoływano je także dla podjęcia decyzji o wojnie i pokoju.

Udział w życiu politycznym zależał w Sparcie od przynależności do określonej grupy społecznej,. Społeczeństwo Sparty dzieliło się na trzy ściśle od siebie wyodrębnione grupy.

Najwyższą warstwę stanowili Spartanie, którzy jako jedyni posiadali pełne prawa obywatelskie. Należało do nich około 40 tys. ludzi. Ich głównym obowiązkiem i zajęciem była służba wojskowa. Stanowili zatem zamkniętą warstwę wojowników, a całe ich wychowanie podporządkowane było przygotowaniu do zawodu żołnierza. Chłopcy spartańscy już w 7 wieku swego życia stawali się niejako własnością państwa, które przejmowało od rodziców pieczę nad ich wychowaniem. Przez kilka lat spędzali jeszcze czas ze swymi rówieśnikami, a w wieku 12 lat musieli opuścić strony rodzinne i przenoszeni byli do koszar. Tam odbywali szkolenia, podczas których zwracano szczególną uwagę na rozwijanie siły fizycznej oraz ducha rywalizacji. By wyrobić w nich wytrzymałość i odporność na trudy karmiono ich skąpo, źle odżywiano i ubierano. W wieku 20 lat Spartanin stawał się pełnoprawnym obywatelem i był przyjmowany do grona obywateli, z którymi mógł spożywać wspólnie posiłek. Dopiero jednak w wieku trzydziestu lat Spartanin mógł zawrzeć małżeństwo i założyć rodzinę. Nawet wtedy, kiedy mieszkali już we własnych domach ciągle należeli do swego oddziału bojowego, spożywali z innymi jego członkami wspólne posiłki. Zbierano z tej okazji specjalną składkę, której nie płacenie groziło utratą praw obywatelskich i spadnięciem do niższej kategorii społecznej. Spartanie funkcjonujący w takich grupach nazywali siebie samych "wspólnotą jednakowych". Istniały jednak także niższe kategorie Spartan, do których można było spaść. Taki upadek pozbawiał Spartanina części jego praw, ale jego dzieci Dzieci M. Dąbrowska Pies, bohaterowie pierwszoplanowi; jest ich gromadka (może czworo), narrator wymienia najstarszą dziewczynkę i brata oraz maluchy, nowi właściciele psa.
Wygląd: brak ...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
nadal miały szansę na szkolenie wojskowe i przynależność do najwyższej grupy jednakowych. Bardzo źle odbierano szczególnie tych, którzy zawiedli w czasie wojny.

Ci, którzy zakończyli szkolenie wojskowe otrzymywali od państwa działki ziemi. One były podstawą egzystencji rodziny spartańskiej. Działki nie wolno było sprzedać i zastawić. Prawo do dzierżawy działki miał najstarszy syn. Spartanie mieli jednak prawo kupować ziemię poza terytorium Sparty. Spartanie nie uprawiali ziemi. Czynili to za nich zależni chłopi - heloci.

Tryb życia Spartan był bardzo surowy. Najwyższą wartością dla nich była waleczność i męstwo. Cierpiało na tym szczególnie życie prywatne i rodzinne Spartan. Priorytetem była bowiem wspólnota. Nawet w sprawy rodzinne dotyczące wychowywania dziecka ingerowała rada starszych. Lekceważono bogactwa materialne. Jeśli między Spartanami istniały różnice ekonomiczne to wynikały one z faktu, że niektóre rodziny posiadały więcej synów od innych. Posiadanie monet złotych i srebrnych było zakazane (miało to zapobiec bogaceniu się jednostek i tworzeniu nierówności społecznych). Niektórzy ze Spartan mieli przywilej Przywilej szczególne uprawnienie zezwalające na korzystanie w jakimś zakresie ze specjalnych względów. W czasach feudalizmu był to najczęściej akt monarchy przyznający osobom lub całym stanom pewne ... Czytaj dalej Słownik historyczny należeć do elity, która tworzyła gwardię monarchy; w jej skład wchodzili najlepsi; wysyłano ich na różne ważne misje. U kobiet ceniono nade wszystko hart moralny i miłość ojczyzny. Dziewczęta przygotowywano przede wszystkim do macierzyństwa, choć uczestniczyły one także we wspólnej edukacji.

Życie publiczne było w Sparcie ściśle kontrolowane przez państwo. Władze ograniczały kontakt swoich obywateli ze światem zewnętrznym, nadzorowały cudzoziemców, których usuwały, jeśli ci okazywali się niebezpieczni lub szerzyli złe wzory zachowania. Życie cechował brak spontaniczności. Świadczy o tym choćby sposób wypowiedzi Spartan. Ceniono wypowiedzi krótkie i jasne (tzw. wypowiedzi lakonicznie) i nie wygłaszano przemówień.

Drugą z trzech głównych grup ludności stanowili periojkowie. Była to ludność, która cieszyła się wolnością osobistą, lecz nie posiadała praw politycznych. Należący do niej mieszkańcy Sparty nie mogli brać udziału w zgromadzeniu ludowym oraz obejmować urzędów spartańskich. Zobowiązani byli natomiast do dostarczania żołnierzy dla armii spartańskiej (określonej liczby hoplitów). Poza tym produkowali broń dla wojska spartańskiego i zaopatrywali je podczas wypraw. Ich domeną było także budowanie budynków użyteczności publicznej, w tym świątyń, wszelkie operacje związane z łupami wojennymi oraz rzemiosło i handel. To przynosiło im znaczne zyski. Podstawowym jednak zajęciem periojków było rolnictwo. Byli oni właścicielami swej ziemi. Choć posiadali nieco okrojoną samodzielność, ponieważ państwo starało się kontrolować ich gminy, nie wyrażali z tego powodu niezadowolenia (poza jednym wypadkiem, kiedy udzielili poparcia powstaniu helotów w Mesenii w 464 r. p.n.e.). Sparta zapewniała im bowiem stabilizację i spokojne życie. Dlatego okazywali wobec niej lojalność. Również periojków wraz ze Spartanami obejmowała nazwa Lacedemończycy.

Najniżej usytuowaną grupę społeczną w Sparcie stanowili heloci. Nie posiadali oni niemal żadnych praw, traktowano ich jak niewolników. Ich zadaniem była uprawa ziemi należącej do Spartan, do której byli przywiązani. Heloci nie mogli zostać wyzwoleni ani sprzedani. Stanowili niejako własność państwa. Połowę plonów uzyskanych z uprawy ziemi musieli oddawać swym panom. Często władze wykorzystywały ich do różnych robót publicznych oraz do prac rzemieślniczych. Wymagano od nich bezwzględnego posłuszeństwa. Ich duża liczba oraz niezadowolenie z sytuacji powodowało, że mogli stać się bardzo groźni. Powszechnie bano się buntu helotów, dlatego Spartanie starali się nie prowadzić długich wojen, które zmuszałyby ich do opuszczenia kraju na dłuższy okres czasu. Powstała w Sparcie nawet specjalna organizacja, której zadaniem było wychwytywanie szczególnie niebezpiecznych ludzi spośród helotów i ich eliminacja (krypteia).

Jedną z ważniejszych postaci dla historii ustroju politycznego Sparty jest Likurg, prawodawca i reformator, który w istotny sposób wpłynął na ustrój Sparty. Likurg miał być regentem, który sprawował władzę w imieniu małego króla. Według tradycji miał on przeprowadzić szereg reform, zapoczątkować tradycyjne spartańskie wychowanie i zwyczaj wspólnych posiłków, a pomysły te miała mu podpowiedzieć wyrocznia delficka. Na podstawie informacji uzyskanych od wyroczni Likurg miał stworzyć dokument prawny - tzw. "Retrę", zawierający zasady funkcjonowania ustroju Sparty. Jednak proces tych przemian nie ograniczył się do decyzji jednego człowieka, ale musiał mieć charakter stopniowy i długotrwały. Już pierwsza wojna z Mesenią doprowadziła do reformy hoplickiej. Druga wojna meseńska i podbój tego kraju przyniósł dalsze zmiany. Podzielono wówczas ziemię między wszystkich Spartan, tak aby każdy Spartanin miał źródło utrzymania. Ziemię uprawiać mieli zależni chłopi. Spowodowało to osłabienie arystokracji, która jeszcze w VII w. p.n.e. dominowała (podobnie jak w innych greckich polis) oraz przyczyniło się do zniwelowania różnic majątkowych, tworząc podwaliny wyżej opisanego ustroju politycznego i społecznego Sparty.

Ateny znacznie różniły się od Sparty pod względem ustrojowym, społecznym, a co za tym idzie i kulturowym. Ustrój polityczny Aten przeszedł w ciągu dziejów tego miasta znaczna ewolucję.

W najstarszym okresie swej historii Ateny Ateny stolica Grecji leżąca w południowo-wschodniej części kraju. Liczy około 800 tys. mieszkańców (zespół miejski około 3,1 mln).
Czytaj dalej Słownik geograficzny
były monarchią rządzoną przez królów. Jednak stopniowo władzę w tym mieście przejęli ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum dobrze urodzeni, których nazywano eupatrydami. W Atenach wytworzył się ustrój określany mianem arystokracji. Najważniejszą osobą w państwie stał się archont - urzędnik, którego kadencja trwała jeden rok. Posiadał on najwyższa władzę, a jego imieniem określano rok. Obok archonta ważną rolę odgrywał jeszcze Areopag, pełniący funkcje rady, do której później wchodzili byli archontowie. Rada ta dokonywała wyboru archontów. Niewielki wpływ na rządy miało natomiast zgromadzenie. Poza tymi instytucjami elementami ustroju państwowego byli jeszcze król i dowódca wojsk (polemarchos oraz sześciu thesmotetai).

Poza wpływem na życie polityczne pozostawała więc większość ludności Aten - drobni rolnicy, kupcy, rzemieślnicy. Taki stan Stan w okresie feudalizmu była to zamknięta grupa społeczna posiadająca jednakową pozycję prawną w państwie (duchowieństwo, szlachta, mieszczaństwo, chłopi). Przynależność do stanu ... Czytaj dalej Słownik historyczny rzeczy budził niezadowolenia tych warstw i żądania zmiany. Zmianą sytuacji zainteresowani byli szczególnie rolnicy, którym groziło pogorszenie ich pozycji społecznej i ekonomicznej. Domagano się nowego podziału ziemi. Wreszcie monopol Monopol zrzeszenie przedsiębiorstw skupiające całość lub większość produkcji jednej gałęzi gospodarki.
Czytaj dalej Słownik historyczny
arystokracji budził sprzeciw rosnącej w siłę i zamożność warstwy kupców i przedsiębiorców, którzy choć posiadali duże majątki nie mogli brać udziału w życiu politycznym ani sprawować urzędów. Zmiany ustrojowe były zatem nieuniknione; obawiano się, że rosnące wzburzenie przerodzi się w otwarty przewrót. Zmiany zapoczątkowały reformy przeprowadzone przez Solona, który został wybrany na stanowisko archonta w 594/593 r. p.n.e. Jedną z pierwszych i najważniejszych jego decyzji było unieważnienie wszystkich umów pożyczkowych, jakie obywatele ateńscy zawarli pod zastaw własnej osoby lub obcej. Doprowadziło to przywrócenia wolności tym, którzy wpadli w niewolę za długi. Wprowadzono także zakaz zawierania tego rodzaju pożyczek. Uciszyło to w znacznym stopniu wrzenie społeczne. Kolejną ważną decyzją było nadanie wolności niewolnym dotąd chłopom, co jednak nie równało się z nadaniem im obywatelstwa, jak i uprawianej ziemi na własność. Chłopi uzyskali jedynie niewielkie działki i nadal pozostawali tylko dzierżawcami. Nie byli już natomiast przypisani do ziemi, którą uprawiali; mieli prawo swobodnie się poruszać po całym kraju, a także udawać się poza jego granice do obcych polis. Nie przeprowadził jednak Solon nowego podziału ziemi. Był on natomiast autorem projektu podziału całego społeczeństwa na  cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie ... Czytaj dalej Słownik symboli literackich klasy majątkowe. Jego kryterium był posiadany majątek. Od przynależności do poszczególnej grupy miał zależeć stopień udziału w życiu politycznym. Należący do pierwszej klasy mieli prawo wybierać najwyższych urzędników - archontów. Wszyscy obywatele natomiast brali udział w zgromadzeniu. Do uprawnień zgromadzenia należał wybór urzędników. Również wówczas wyłonić się miał inny ważny element ustroju Aten - Rada Czterystu; powstały także sądy przysięgłych. Solon był twórcą ateńskiego prawodawstwa. Zniósł prawa, które ustalił przed nim Drakon (pozostało z niego tylko prawo o rozlewie krwi). Procedura sądowa została wzbogacona o nowy przepis - odtąd, aby wszcząć proces należało złożyć pisemne oskarżenie.

Reformy Solona były ogromnie istotne i na jakiś czas uciszyły konflikty społeczne, ale na dłuższą metę nie potrafiły rozwiązać palących kwestii społecznych. Problemy tymczasem stale się pogłębiały. Doszło do ukształtowania się trzech stronnictw politycznych: pierwsze tworzyli "mieszkańcy równiny" (z przywódcą Likurgiem), drugie "mieszkańcy wybrzeża" (na czele stał Megakles), a trzecie "mieszkańcy gór" pod kierunkiem Pizystrata.

W 561/560 r. p.n.e. doszło do przewrotu Pizystrata, który pokonał dwa pierwsze stronnictwa. Uzyskał on od zgromadzenia zgodę na stworzenie własnej gwardii przybocznej. Jednak stracił wkrótce władzę na rzecz Megaklesa i Likurga, którzy połączyli swe siły. Po pewnym czasie Pizystrat po raz drugi doszedł do władzy, tym razem dzięki porozumieniu z Megaklesem. Kiedy doszło między nimi do konfliktu Pizystarat znów stracił władzę. Opuścił wtedy Attykę, by udać się do Macedonii, gdzie założył kolonię. Następnie przeniósł się do Tracji. Znacznie się tam wzbogacił, zająwszy tereny bogate w szlachetne kruszce. Dzięki temu podjął kolejną wyprawę przeciw Attyce i po raz ostatni zdobył rządy w tym kraju, skazując wszystkich swych wrogów na wygnanie. Na czele Aten stanął więc tyran. Jego rządy mimo to zyskały sobie sympatię Ateńczyków i uważano go za dobrego tyrana. Pizystrat nie ingerował w istniejący ustrój, nie zmieniał kompetencji poszczególnych instytucji - zgromadzenia i Rady. Dbał jedynie o to, by w instytucjach tych zasiadali ludzie wobec niego lojalni, zwłaszcza w Areopagu. Interesował się także losem biednej ludności - miał udzielać chłopom pożyczek oraz powołać tzw. sędziów objazdowych, których zadaniem była ochrona interesów chłopów. Jego rządy były dla Aten okresem rozwoju i dobrobytu. Miasto zostało rozbudowane - wzniesiono wówczas Partenon, wielką świątynię ku czci bogini Ateny na Akropolu oraz przybytek poświęcony Dionizosowi; rozpoczęto także budowę świątyni Zeusa. Na agorze pojawił się ołtarz dwunastu bogów oraz fontanna. Budowa fontanny związana była ze stworzeniem pierwszego w Atenach zbiornika wody, który miał doprowadzać do miasta wodę. Dwór Pizystrata patronował artystom i twórcom sztuki. - poetom i rzeźbiarzom.

Pizystrat zmarł śmiercią naturalną w latach 528/527 p.n.e. Pozostawił po sobie dwóch synów - HippiaszaHipparcha, którzy objęli po nim władzę. Jednak w 514 r. Hipparch został zamordowany. Wydarzenie to spowodowało zaostrzenie się tyrańskich rządów i represje. Opozycja Opozycja indywidualne lub zbiorowe przeciwstawianie się komuś lub czemuś. Często w ten sposób określamy też np. jakieś stronnictwo polityczne o odmiennych poglądach niż ugrupowanie rządzące. Może ... Czytaj dalej Słownik historyczny ateńska zawarła porozumienie ze Spartą, dzięki któremu udało się ostatecznie obalić tyranię. Ówczesnym królem Sparty był Kleomenas I. Interwencja Spartan, którzy liczyli, że w ten sposób umocnią własną pozycję wobec Aten, doprowadziła do wygnania Hippiasza, który poniósł klęskę.

Okres rządów tyranów w Atenach przyczynił się do znacznego osłabienia pozycji arystokracji. Nie przyniósł zniszczenia dotychczasowych instytucji państwa i cechował się dużym umiarkowaniem. Ateny wróciły zatem do nienaruszonej poprzedniej formy rządów. Próbował temu zapobiec jeszcze Isagoras, który zorganizował sobie stronnictwo i dążył do wprowadzenia własnej tyranii. Udało mu się to z pomocą Spartan. Jego rządy trwały jednak krótko wobec buntu ludu.

Kolejnych zmian w ustroju politycznym Aten, które poprowadziły to miasto ku demokracji dokonał Klejstenes. Nie sprawował on jednak żadnej funkcji w państwie, a ze swymi reformami odwołał się bezpośrednio do zgromadzenia ludowego. Zgromadzenie to uchwaliło propozycje Klejstenesa błyskawicznie w ciągu jednego roku (508/507 r. p.n.e.). Ich wynikiem była gruntowana reforma wszystkich instytucji i powstanie zupełnie nowego systemu politycznego.

Przede wszystkim reformy te wprowadziły nowy podział administracyjny Attyki. Powołano nowe jednostki terytorialne: demy oraz 10 nowych fyl. Demy stały się podstawową komórką w życiu politycznego. Były to niewielkie samodzielne wspólnoty, które wykształciły się w toku rozwoju sieci osadniczej i obejmowały poszczególne wsie z okolicą (mniejsze miejscowości połączono po kilka razem) lub dzielnice w Atenach. W późniejszym czasie istniało około 150 takich demów. Każdy obywatel należał do jakiegoś demu, przy czym ta przynależność była dziedziczna, a nie zależna od miejsca zamieszkania. W każdym demie prowadzona była lista obywateli, na którą zapisywano każdego obywatela, który ukończył 18 lat. Dem stanowił samorządną jednostkę, posiadającą własne zgromadzenie, urzędnika (demarchos) oraz lokalny kult. Każdy dem wysyłał także swoich przedstawicieli do Rady. Musieli oni mieć odpowiedni majątek i spełnić wymagania cenzusu wieku. Wszystkich, którzy odpowiadali tym kryterium wpisywano na listę i spośród nich losowano reprezentantów demu.

Fyle miały z kolei charakter terytorialny. Przy ich tworzeniu kierowano się dwoma zasadami: po pierwsze fyle miały zapewnić równe wpływy wszystkich mieszkających w nich obywateli i nie dopuścić do przewagi arystokracji nad resztą mieszkańców; po drugie teren każdej fyli miał być tak wyznaczony by mieszkały na nim wszystkie grupy społeczne państwa ateńskiego. W skład 10 fyl wchodziło 30 jednostek zwanych trityes, a cała Attyka została podzielona na trzy części: miasta, wybrzeże i wnętrze. Nowe fyle powstały przez połączenie trzech trittyes, przy czym każda z nich miała leżeć w innej części Attyki. W ten odgórny sposób uzyskano efekt przemieszania obywateli, co osłabiało wpływy arystokratycznych rodzin. Fyle miały prawo wybierać urzędników i wysyłać corocznie do Rady Pięciuset obywateli, wybranych w ramach demów. W ten sposób wszyscy obywatele Attyki mieli swoich reprezentantów w Radzie Pięciuset. Stare fyle nadal funkcjonowały, ale ich rola ograniczała się jedynie do spraw kultu.

Klejstenes zachował istniejące już od dawna instytucje. Kluczową pozycję wśród nich zajmowała Rada Pięciuset. Jej zadaniem było przygotowywanie projektów uchwał dla zgromadzenia, na którym odbywało się już tylko głosowanie. Członkowie Rady przewodniczyli zresztą posiedzeniom zgromadzenia. Inne kompetencje Rady dawały jej prawo do nadzoru nad urzędnikami, a w razie potrzeby do pociągania ich do odpowiedzialności. Rada przeprowadzała wstępne badanie osób, które ubiegały się o urzędy lub o członkostwo w Radzie. Ze względu na dużą liczebność Rada nie była w stanie zbierać się z dużą częstotliwością. Zastosowano więc swoisty system (prytania) przypominający dyżury - reprezentanci z każdej fyli po kolei pełnili swe obowiązki przez okres jednej dziesiątej roku, a za wszelkie podjęte decyzje na nich spadała odpowiedzialność. Ten system stał się też podstawą kalendarza politycznego Aten, w którym rok liczył sobie 10 prytanii. Rada Pięciuset przejęła też część uprawnień Areopagu, którego wprawdzie nie zlikwidowano, lecz pozostawiono mu tylko funkcje kontrolne, które miał wykonywać w stosunku do działalności innych ciał ustrojowych.

Systematycznie natomiast obradowało całe zgromadzenie ludowe. Od czasów Klejstenesa to do zgromadzenia należał decydujący głos we wszelkich sprawach. Cechą charakterystyczna pracy zgromadzenia było zapewnienie wolności wypowiedzi dla wszystkich biorących w nim udział. O głosy zgromadzenia walczyli między sobą politycy.

Podział na demy i fyle odbił się także na strukturze aparatu urzędniczego. Do każdego z ciał urzędniczych wchodzili reprezentanci każdej z fyl. Powstało także kolegium 10 strategów. Dostęp do urzędów nadal zależał od przynależności do określonej klasy majątkowej.

Według tradycji Klejstenes stworzył procedury, które miały chronić Ateny przed wprowadzeniem tyranii, co już wcześniej zdarzało się bardzo często. Miała temu służyć zasada ostracyzmu, której celem było usunięcie ze wspólnoty ateńskiej ludzi zagrażających państwu i wolności jego obywateli. Zazwyczaj były to osoby, które zdobyły w różny sposób bardzo silną pozycję i mogły pokusić się o próbę przejęcia władzy. Ten więc, którego uznano za wroga państwa i ludu (na drodze głosowania musiała wskazać na niego większość obywateli) musiał udać się na dziesięcioletnie wygnanie, ale jego majątek nie ulegał konfiskacie; nie stosowano także represji wobec jego rodziny. Po powrocie cieszył się on nadal pełnią praw obywatelskich i politycznych.

Należy jeszcze nadmienić, iż Klejstenes przyczynił się także do poszerzenia grona obywateli. Obywatelstwo otrzymali liczni metojkowie oraz niewolnicy. Wyłoniła się też nowa grupa społeczna - teci.

Klejstenes dzięki wprowadzonym przez siebie reformom stał się twórcą demokracji ateńskiej.

Struktura społeczeństwa ateńskiego kształtowała się inaczej niż to miało miejsce w Sparcie. O ile w Sparcie mianem obywateli mogło się nazwać około 20-25 tys. osób, o tyle w Atenach liczba ta wynosiła około 150 tys. Choć Perykles mawiał, że wszyscy Ateńczycy posiadają te same prawa i dzięki temu nie zazdroszczą sobie niczego nawzajem, to jednak nie wszyscy obywatele ateńscy byli sobie równi. Obywatelem ateńskim mógł być jedynie ten, kto posiadał matkę Atenkę i ojca Ateńczyka. Tymczasem Ateny zamieszkiwało wiele ludzi, którzy nie legitymowali się takim pochodzeniem. Wielu z nich napłynęło do Aten w VI. z innych miast; przyciągnęło ich bogactwo Aten i dobre warunki do działalności gospodarczej. Obywatelstwo, które wtedy otrzymali później często było kwestionowane.

Grupę pozbawioną obywatelstwa ateńskiego stanowili metojkowie. Należeli do nich cudzoziemcy, przybysze z krajów leżących poza obrębem świata greckiego. Cieszyli się oni oczywiście wolnością osobistą. Do ich głównych zajęć należał handel i bankierstwo; nie mogli nabywać ziemi. Państwo w zamian za tę swobodę działalności gospodarczej wymagało od nich płacenia daniny i odbywania służby wojskowej. Głównymi skupiskami metojków były Ateny i Pireus.

Trzecią grupę stanowili niewolnicy. Traktowano ich znacznie surowiej niż ludzi wolnych i zatrudniano do bardzo różnych prac, ale generalnie były to roboty najcięższe, bardzo często w kamieniołomach bądź kopalniach srebra i ołowiu. Ponadto niewolnicy pracowali w garbarniach, budownictwie, warsztatach metalurgicznych przy miechach, przy wyrobie gliny używanej w ceramice. Stosunkowo rzadko wykorzystywano ich pracę w rolnictwie. Liczba niewolników w Atenach rosła wraz z rozwojem rzemiosła, mimo tego, że cena niewolnika nie był niska. (około500 drachm, czyli 2 kg srebra za mężczyznę i około 150 drachm za kobietę). Część niewolników zatrudniano jako strażników więziennych lub angażowano do służby w policji. Stawali się oni wówczas niewolnikami państwowymi.

Wojny Grecji z Persją. W VI w. p.n.e. narodziła się cywilizacja perska. Twórcą perskiego imperium był Cyrus, król perski w latach 558-529 p.n.e. Szczyt Szczyt najwyżej położony punkt wypukłej formy terenu (np. góry, grani, pagórka, wzgórza, wydmy).
Czytaj dalej Słownik geograficzny
potęgi państwa perskiego przypadł na panowanie Dariusza I (522-485 r. p.n.e.). Granice państwa perskiego sięgnęły wówczas do Azji Mniejszej, gdzie znajdowały się greckie państwa-miasta. Dariusz I umocnił nad nimi kontrolę, a jego polityka wobec nich stała się zarzewiem przyszłej wojny między Grecją i Persją. Grecy małoazjatyccy nie mogli pogodzić się z narzuconą im przez Persów tyranią. Poza tym ekspansja Persji, która wyraźnie przybrała kierunek zachodni stanowiła śmiertelne zagrożenie dla bytu Grecji właściwej. Dariusz I opanował szereg greckich kolonii, w tym Bizancjum. Persowie przejęli kontrolę nad strategicznie ważną drogą, łączącą Morze Egejskie przez Hellespont i Bosfor z Morzem Czarnym. Ten szlak miał dla Grecji ważne znaczenie ze względu na to, iż prowadził on przez tereny, przez które przechodził import Import przywóz towarów, usług lub kapitałów z zagranicy.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
ważnych surowców do Grecji.

Kiedy w takiej sytuacji doszło do wybuchu powstania antyperskiego Greków z Azji Mniejszej (Jonów), Grecja właściwa stanęła przed możliwością udzielenia pomocy swym pobratymcom z Azji Mniejszej. Na ich apel jednak odpowiedziały tylko Ateny, które przysłały pomoc wojskową. Jonowie dzięki niej zdobyli Sardes. Ale brak większego poparcia ze strony polis z Grecji właściwej spowodował, że Persowie po kilku latach opanowali sytuację i zdobyli ośrodek oporu greckiego - Milet. Rozbita została także flota Flota ogólna nazwa wszystkich statków wodnych danego państwa lub armatora (przedsiębiorstwo zajmujące się transportem wodnym). Może być flota wojenna (ogół okrętów wojennych), flota biała ... Czytaj dalej Słownik geograficzny jońska. W 492 r. p.n.e. dzięki wyprawie wodza perskiego Mardoniusza Persja rozszerzyła swe panowanie także na obszar Tracji.

W Grecji nie przejęto się zbytnio losem Jonów. Nie przewidywano niebezpieczeństwa, jakie mogło przynieść umocnienie się Persji w Azji Mniejszej i jej ekspansja na zachód. Klęską powstania jońskiego dała się we znaki jedynie Atenom, ponieważ Milet był dla nich ważnym partnerem w handlu, zwłaszcza zbożem. Drugie największe państwo Hellady - Sparta - przeżywało wewnętrzny kryzys za panowania króla Kleomenesa I, który dążył do ustanowienia tyranii. Byli jednak w Grecji tacy politycy, którzy potrafili dostrzec dalekosiężne konsekwencje rosnącej potęgi Persji i jej ekspansji. Jednym z nich był ateński wódz Temistokles. W 493 r. p.n.e. zaproponował on budowę floty, która mogłaby rozprawić się z Persami na morzu. Zbagatelizowano jednak jego pomysł. Wygrała konkurencyjna koncepcja Miltiadesa, która zakładała skoncentrowanie się na działaniach lądowych. Miltiades otrzymał dowództwo nad armią grecką w chwili kiedy jasne stało się, że wojny nie uda się uniknąć.

Tymczasem Dariusz postanowił zemścić się za powstanie jońskie, atakując Ateny i Ertrię, dwa miasta, które udzieliły temu powstaniu pomocy. Wojska perskie pod wodzą DatysaArtafernesa najpierw rozprawiły się z Eretrią, którą zdobyły, a potem skierowali się przeciwko Atenom. Do pierwszej bitwy z Grekami doszło pod Maratonem, położonym na wschodnim wybrzeżu Attyki. Był to rok 490 r. p.n.e. Grekami dowodził Militiades. Pomoc obiecali Spartanie, jednak nie przysłali jej ze względów religijnych. Armie grecka i perska zajęły pozycje: Grecy w górach, Persowie na równinie. Pierwsi zaczęli Persowie, zdopingowani być może wieścią o zbliżaniu się spartańskich posiłków. Za radą Militiadesa armia ateńska także ruszyła do ataku. W starciu z Persami środek szyku bojowego Ateńczyków cofnął się nieco, ale do przodu poszły oba skrzydła armii. Dzięki temu manewrowi Ateńczykom udało się rozbić wojsko perskie. Pokonani Persowie wycofali się do Azji Mniejszej, nie chcąc już toczyć następnej bitwy z Grekami w okolicy portu w Zatoce Falerońskiej; natomiast Militiades skierował się z armią do Aten. Zwycięstwo pod Maratonem miało jednak dla Greków i dla losów całej wojny o wiele większe znaczenie moralne niż wojskowe. Grekom przyszło toczyć z Persami jeszcze cięższe bitwy w obronie niezawisłości Grecji.

Działania Persów przeciw Grecji przerwała śmierć króla Dariusza i powstanie w Egipcie. Sytuacja Aten nie była jednak łatwa, ponieważ do konkurencji w handlu wystąpiła Egina. Ponownie głos zabrał Temistokles, który odnowił swój plan Plan obraz niewielkiego obszaru Ziemi (np. miasta) wykonany na płaszczyźnie za pomocą kartograficznych symboli. Przy konstrukcji planów nie uwzględnia się krzywizny Ziemi, ponieważ ... Czytaj dalej Słownik geograficzny stworzenia floty greckiej. Był jednym z najwybitniejszych polityków i wodzów ateńskich, odznaczającym się bystrością i wielkim poczuciem odpowiedzialności za państwo i jego obywateli. To właśnie z jego inicjatywy po raz pierwszy odbył się w Atenach sąd skorupkowy, będący realizacją zasady ostracyzmu wprowadzonej przez Klejstenesa. Temistokles zyskał sobie sympatię biedniejszych warstw społecznych. Uważał on, że konieczne jest stawienie czoła Persom już na morzu. Mógł powołać się na wyrocznię delficką, która na pytanie zagrożonych perską inwazją Ateńczyków o to, jak mają bronić, miała odpowiedzieć by Grecy bronili się za drewnianymi murami. Temistokles zinterpretował tę radę wyroczni jako wskazówkę i zachętę do budowy drewnianych przecież okrętów.

Tymczasem nowym królem perskim został Kserkses, który zamierzał kontynuować wojenne poczynania swego poprzednika. Persja bardzo starannie przygotowała się do nowej kampanii - opracowano drogę przemarszu wojsk; budowano mosty, a nawet przekopano kanał na przylądku Athos. Flota perska liczyła około 1200 okrętów, natomiast siły lądowe ponad 100 tys. żołnierzy. Dodatkowej siły Persom dostarczyła Kartagina, która miała na życzenie Persów zaatakować Greków sycylijskich i w ten sposób związać część greckich sił.

W 480 r. p.n.e. armia perska wyruszyła z Azji Mniejszej i przez Hellespont, Trację, Macedonię skierowała się ku Grecji. Greckie państwa-miasta nie przygotowały jednak żadnego planu wspólnej obrony i walki z Persami. W 481 r. p.n.e. w obawie przed Persami przedstawiciele trzech ważnych państw - Aten, Beocji i Tesalii powołali do życia organizację o nazwie Związek Helleński. Celem Związku miała być koordynacja wspólnych działań przeciw Persom. Na czele organizacji stanęła Sparta. Nie było jednak od samego początku wewnętrznej zgody w Związku, dawały o sobie znać przywódcze ambicje greckich miast-państw. O przodownictwo ubiegały się także Ateny. Państwa greckie różniły się też między sobą strategią walki z Persami. Sparta stała na stanowisku, że działania wojenne powinny skupić się na Peloponezie i że Grecy nie powinni w ich trakcie wychodzić poza ten właśnie region. Pod presją marszu armii perskiej doszło do kompromisu, zgodnie z którym postanowiono bronić północnej Grecji. Spartanie tymczasem wycofali się z Tesalii i oddali ją bez walki. Wiedziano, że armia perska chcąc dostać się do Grecji Środkowej będzie przechodzić przez Wąwóz Termopilski. Aby zablokować jej przemarsz wysłano pod Termopile 300-osobowy oddział Spartan oraz posiłki z innych miast. Natomiast flota grecka ustawiła się w okolicy przylądka Artemizjon. Plan Greków był następujący: zanim rozstrzygnie się bitwa na morzu należy powstrzymać armię perską, która będzie chciała przedrzeć się pod Termopilami w głąb Grecji. Plan ten się jednak nie powiódł. W bitwie pod Termopilami, która miała miejsce w 480 r. p.n.e. oddziałem greckim dowodził król Sparty Leonidas. Wskutek zdrady pewnego Greka, który wskazał Persom okrężną drogę Persowie mogli zajść Leonidasa od tyłu. Zaskoczony tym dowódca spartański odesłał niemal wszystkie swe wojska i jedynie sam z 300 żołnierzami ze Sparty stawił czoła Persom. Wszyscy Spartanie polegli. W tej sytuacji grecka flota wycofała się spod Artemizjon i popłynęła w kierunku Salaminy.

Persowie przeszli przez Wąwóz Termopilski i opanowali Grecję środkową. Sytuację Greków pogorszyła zdrada Teb, które przeszły na stronę Persów. Mieszkańcy Aten rozpoczęli ewakuację na Peloponez i w okolice Salaminy. Po tym jak Persowie zniszczyli pozostawione bez obrońców Ateny i Akropol wydawało się, że mają całą Grecję w zasięgu ręki. Do rozegrania pozostała im jednak jeszcze jedna bitwa. Pod Salaminą stała grecka flota w liczbie około 400 okrętów. W tej trudniej dla Greków sytuacji znów ujawnił się geniusz i spryt Temistoklesa. Rozpuścił on plotkę, iż Grecy wycofują się spod Salaminy; radził nawet Kserksesowi by skorzystał z tej okazji i zaatakował flotę Greków. Wieść ta dotarła do uszu króla perskiego i zachęciła go do działania. Cieśnina salamińska nie była wygodnym miejsce dla stoczenia bitwy morskiej. Dawała jednak przewagę greckim okrętom, które ze względu na swą lekkość i zwrotność łatwiej poruszały się na małej i wąskiej przestrzeni niż ciężkie i ociężałe okręty perskie. Wskutek tego flota perska wciągnięta w tą pułapkę poniosła klęskę, tracąc przy tym mnóstwo okrętów. Choć sytuacja na lądzie nadal pozostawała niekorzystna dla Greków, zwycięstwo pod Salaminą dodało im pewności siebie.

W 479 r. p.n.e. Attykę zaatakował Mardoniusz, ale kiedy do walki włączyli się Spartanie, Mardoniusz ustąpił i wycofał się do Beocji. Tam, pod Platejami doszło do bitwy, w której Grecy rozbili armię Persów i spowodowali, że wycofała się ona z Grecji. Jednocześnie Persowie ponieśli klęskę na morzu pod przylądkiem Mykale naprzeciw wyspy Samos. W 478 r. p. n.e. odbito z rąk Persów Bizancjum Bizancjum kolonia grecka założona w VII w. p.n.e. na europejskim wybrzeżu cieśniny Bosfor. Znaczenie miasta wzrosło w III w. n.e. za sprawą cesarza Septymiusza Sewera, który zaczął je rozbudowywać. ... Czytaj dalej Słownik historyczny oraz szlak, który prowadził do "greckich spichlerzy" położonych nad Morzem Czarnym.

Porozumienie państw-miast greckich tworzących Związek Helleński zaczęło się powoli chwiać. Zamiast wspólnej walki z Persami na plan pierwszy wysunęła się rywalizacja między Atenami i Spartą. Doszło do założenia nowej organizacji - Ateńskiego Związku Morskiego, którego siedziba znajdowała się na wyspie Delos. Dlatego określa się go także mianem Związku Delijskiego. Jego celem była również obrona Greków przed Persami. Na czele tej organizacji stanęły Ateny. Każdy członek Związku zobowiązany był uiszczać coroczną składkę na fundusz organizacji, w zamian za co otrzymywał gwarancję bezpieczeństwa. W 454 r. p.n.e. skarbiec Związku przeniesiono z Delos do Aten.

W 449 r. p.n.e. został podpisany pokój z Persami. Spowodowało to rozluźnienie więzów łączących ze sobą państwa Związku, ponieważ nie było już wspólnego wroga. Ateny jednak nadal uzurpowały sobie prawo do przewodnictwa w tej organizacji, a wstąpienie z niej zagrożone było karami. Na bazie Związku Ateny zaczęły budować swoje morskie imperium. Dochodziło nawet do ingerencji Aten w wewnętrzne sprawy poszczególnych polis członkowskich; wprowadzono jednolite ateńskie ustawodawstwo oraz monetę. W takiej sytuacji jedyną siłą, która mogła stanąć na drodze Atenom w ich dążeniu do stania się hegemonem Grecji była Sparta. W niej wiele polis upatrywało sprzymierzeńca w walce z zaborczymi Atenami. Doprowadziło to do sytuacji, w której Grecja podzieliła się na dwa obozy - zwolenników Aten i przeciwników Aten. Mimo, iż w 446 r. p.n.e. po zawarciu pokoju między Atenami i Spartą, doszło do chwilowego odprężenia napięcie pozostało. Sparta chciała odzyskać swą dawną pozycję; szukała przeciw Atenom sprzymierzeńców w Tebach i Koryncie.

Wojna peloponeska. Ateny, choć w 440 r. p.n.e. podjęły jeszcze próbę zaprowadzenia pokoju ogólnogreckiego przygotowywały się do wojny ze Spartą. Na ten cel przeznaczono m.in. pieniądze zebrane w skarbcu Związku. Ludność ze wsi attyckich została przesiedlona do Aten oraz na teren portu Pireus. Zakupiono także żywność dla Aten. Ateńczycy opracowali nawet plan dywersji przeciw Sparcie. Miał on polegać na wywołaniu powstania helotów, a tym samym wojny domowej; zamierzano także zastosować blokadę Sparty i Przesmyku Korynckiego, by wywołać w Sparcie głód; stosowano też propagandę, która miała pozbawić Spartę jej sojuszników i doprowadzić do ich przejścia na stronę Aten.

Pierwszym zarzewiem konfliktu między Atenami i Spartą okazała się wyspa Korkyra, która pozostawała z kolei w konflikcie z Koryntem. Ponieważ na prośbę Korkyry Ateny udzieliły tej wyspie wsparcia (w 433 r. p.n.e. Ateny zawarły z Korkyrą sojusz o ograniczonej pomocy) znalazły się automatycznie w konflikcie z Koryntem. Innym źródłem konfliktu była kolonia Koryntu - Polideja, która utrzymywała stosunki handlowe z Koryntem, ale jednocześnie uznawała zwierzchnictwo Aten. Kiedy Ateny zażądały od niej zerwania kontaktu z Koryntem, Polideja zdecydowała się wystąpić ze Związku Morskiego. Ateny wysłały przeciw niej swoją flotę i wtedy Korynt zwrócił się w stronę Sparty, prosząc ją o wsparcie. Wreszcie ostatnim istotnym punktem zapalnym była decyzja o zamknięciu ateńskiego rynku oraz portów dla towarów przybywających z Megary. Pod naciskiem Koryntu oraz Megary Sparta zdecydowała się zaangażować swe siły w walkę z Atenami. Atenom przedstawiono ultimatum Ultimatum żądanie jednego państwa wobec drugiego, by w wyznaczonym czasie spełniło jakieś warunki, gdyż w przeciwnym razie zostanie do tego zmuszone siłą (np. groźbą wojny) lub innymi sankcjami ... Czytaj dalej Słownik historyczny - była nim zgoda Aten na to, by wszystkie państwa Związku Morskiego odzyskały suwerenność i samodzielność. Poza tym kierowany przez Spartę Związek Peloponeski ogłosił złamanie przez Ateny warunków pokoju z 446 r. p.n.e.

Wobec nieustępliwej postawy Aten doszło do wybuchu wojny między Atenami i Spartą, zwanej również wojną peloponeską. Trwała ona w latach 430-404 p.n.e. Sparta zdecydowała się prowadzić wojnę na wyniszczenie przeciwnika, sądząc, że w ten sposób doprowadzi do zniechęcenia ludności ateńskiej do dalszej walki, a w konsekwencji do kapitulacji Aten. W pierwszej fazie tej wojny zatem (od imienia króla Sparty Archidamosa nazwanej wojną archidamijską), czyli w latach 431-421 r. p.n.e. wojska Sparty i jej sprzymierzeńców rok w rok urządzały niszczące najazdy na Attykę w okresie żniw. W wyniku przeludnienia Aten, gdzie zgromadziła się ludność wiejska z okolic, w mieście tym w 430 r. p.n.e. wybuchła zaraza. Jej ofiarą był m.in. sam Perykles. Po jego śmierci Ateńczycy raz odnosili sukcesy, raz porażki. Udało się im zdobyć Polideję i schwytać do niewoli około 200 Spartan. Kiedy jednak Sparta zaproponowała zawarcie pokoju, Ateny postawiły Sparcie takie warunki, które skutecznie uniemożliwiły zawarcie porozumienia. Wojska spartańskie zaatakowały Trację, co osłabiło pozycję Aten. W 422 r. p.n.e. doszło do chwilowego zawieszenia broni (tzw. pokój Nikiasza).

Było to bardzo kruche porozumienie. Tak naprawdę żadna ze stron nie była usatysfakcjonowana dotychczasowym przebiegiem działań wojennych. W Atenach zwolennikiem wojny ze Spartą był Alkibiades, który skupił wokół siebie dużą grupę zwolenników. Ateny pozyskały sobie dawnych sojuszników Sparty ze Związku Peloponeskiego, niezadowolonych ze złej sytuacji ekonomicznej.

Tymczasem ważnym elementem w wojnie peloponeskiej stał się Sycylia. Syrakuzy, które toczyły w latach 415-413 p.n.e. walkę z państwami jońskimi zwróciły się do Aten o pomoc. Dla Aten była to dobra okazja z jednej strony by zawładnąć bogactwami Sycylii, a z drugiej by wykorzystać swą pozycję na Sycylii do odcięcia od dostaw zboża miast Przesmyku Korynckiego. Na Sycylię Ateńczycy wyprawili się pod dowództwem Alkibiadesa, ale został on bardzo szybko odwołany z powrotem do Aten. Nie wrócił jednak do Aten, lecz przeszedł na stronę Spartan. Dzięki jego zdradzie Spartanie mogli wyprawić się na Attykę. Zadali Ateńczykom klęskę na morzu. Na Sycylii Ateńczycy zostali pokonani przez Sycylijczyków, około sześć tysięcy Ateńczyków zginęło.

Klęska Aten na Sycylii zapoczątkowała nowy etap wojny, zwany dekelejskim. Za radą Alkibiadesa wojsko spartańskie obsadziło bowiem Dekeleję, położoną w odległości 13 km od Aten. Stworzono w ten sposób swego rodzaju przyczółek., z którego wyprowadzano niszczące ataki przeciw Attyce. W Atenach doszło w tym czasie do przewrotu, który zniósł ustrój demokratyczny i ograniczył liczbę obywateli do 5 tys. tych najbardziej zamożnych. Persja, która do tej pory wydawała się nie interesować wewnątrz-greckim konfliktem postanowiła jednak skorzystać z okazji i wymusić na miastach Azji Mniejszej wypłacenie zaległych danin. Sama Sparta zdecydowała się na kontakt z Persją, licząc na uzyskanie od niej środków na utrzymanie floty, w zamian za co Persowie pragnęli odbudować swoje dawne wpływy. Tymczasem Ateny nadal pogrążone były w politycznym kryzysie. Pogłębił się on jeszcze, kiedy doszło do powstania przeciwko tyranom. Wreszcie w 411 r. p.n.e. przywrócono w Atenach demokrację i spokój, ale brakowało już funduszy na dalsze działania wojenne. Ratunkiem dla Aten okazał się zdrajca Alkibiades, którym tym razem zdradził Spartan. Skłócony ze Spartanami Alkibiades dążył do skierowania przeciw Sparcie wojsk perskich. Persja nie chciała jednak zajmować jednoznacznego stanowiska w tym konflikcie. Ateny darowały Alkibiadesowi wcześniejszy postępek i powierzyły mu stanowisko stratega. O losie wojny przesądziła pomoc, jakiej nowy władca perski Cyrus Młodszy udzielił Sparcie. Dzięki finansowemu wsparciu Spartanie zdobyli przewagę na morzu. Mimo pewnych sukcesów Ateńczyków (zwycięstwo pod Arginuzami) to Spartanie okazali się lepsi od Ateńczyków w decydującej bitwie pod Hellespontem. Miała na miejsce w 405 r. p.n.e. Klęska ateńskiej floty, a następnie głód, jaki zapanował w Atenach zmusił je do kapitulacji. Z wieloletniej wojny zwycięska wyszła Sparta.

Konsekwencji wojen, jakie przyszło toczyć Grekom w V w. p.n.e. zarówno z Persami, jak i między sobą było wiele. W ich wyniku doszło do zmiany w układzie politycznym Grecji. Pozycja Aten spadła do roli drugorzędnego państwa; zniszczona została ateńska flota i zburzone mury miasta. Rozpadł się Ateński Związek Morski. Wojna między miastami greckimi wykopała między nimi przepaść i wzajemną niechęć, co uniemożliwiło przezwyciężenie ustroju greckiej polis. Wszystkie państwa-miasta stanowiły nadal samodzielne jednostki polityczne. Nastąpiły zmiany w armii; armie obywatelską stopniowo zastępowała armia najemna, a służba wojskowa stała się zawodem; długie wojny pokazały zresztą nieprzydatność wojska obywatelskiego.

Wzrosło także znaczenie niewolnictwa.

Grecja po wojnach perskich. Rozwój Macedonii. Macedonia Macedonia Republika Macedonii. Państwo położone w Europie, w środkowej części Półwyspu Bałkańskiego. Powierzchnia 25 710 km2. Liczba ludności 2 044 tys. (2001 r.). Stolica Skopje. Język urzędowy ... Czytaj dalej Słownik geograficzny była krainą położoną w północno-wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego i graniczyła z Grecją od północy. Macedonia zarówno obszarem (40 tys. km kw.), jak i liczbą ludności (600-800 tys.) przewyższała każde z państw-miast greckich, a nawet cały związek tychże państw. Ludność Macedonii była spokrewniona z Grekami pod względem etnicznym, ale znajdowała się na niższym poziomie rozwoju. Mieszkańcy zajmowali się głównie uprawą roli; z uwagi na dużą ilość lasów rozwinęło się także budownictwo okrętów. Dominującą rolę w państwie macedońskim odgrywała arystokracja, w której rękach znajdowały się wielkie majątki ziemskie. Organizacja państwa nosiła znamiona organizacji militarnej, do czego przyczynił się stały stan zagrożenia Macedonii przez plemiona trackie i iliryjskie.

U schyłku VI w. Macedonia znajdował się pod władzą Persów. Dopiero klęska państwa perskiego w wojnie z Grecją pozwoliła Macedonii odzyskać samodzielność. Pierwszym znaczącym władcą, którego panowanie stanowiło ważny etap w budowie przyszłej potęgi monarchii macedońskiej był król Archelaos. Doprowadził on do umocnienia pozycji króla w państwie, osłabienia wpływów arystokracji oraz zrealizował dwie reformy - uwłaszczenie chłopów i zmiany w organizacji armii, polegające na utworzeniu chłopskiej piechoty oraz arystokratycznej jazdy. Macedonia jednak nie utrzymała swej niezależności i uległa Tebom, które przejęły nad nią kontrolę. To właśnie na dworze tebańskim wychował się Filip II, brat panującego w Macedonii króla Perdikasa. Filip został przez Tebańczyków wzięty do ich kraju jako zakładnik. Kiedy jednak Perdikas zmarł Filip uciekł z Teb, by objąć władzę w Macedonii. Z początku sprawował funkcję opiekuna swego małoletniego bratanka, ale bardzo szybko umocnił się na dworze macedońskim. Kiedy przyszedł na świat jego syn Aleksander, Filip został przez Macedończyków obwołany królem. Jego panowanie okazało się przełomem w dziejach Macedonii i kolejnym ważnym etapem na drodze do budowy imperium macedońskiego.

Dziełem Filipa II była zmodernizowana i niezwyciężona przez długi okres czasu armia macedońska. Dzięki niej udało się Filipowi podporządkować położone w sąsiedztwie Macedonii greckie kolonie, czemu sprzyjało także ówczesne osłabienie Aten. Opanowanie przez niego kopalń złota w Tracji, dało mu możliwość bicia złotej monety. Wszystko to pozwalało mu wywierać coraz większy wpływ na sprawy greckie. Filipowi II uległa także Tesalia i Olint (kolonia grecka na Płw. Chalkcydyckim). Ateny, które nie miały środków by rywalizować z Filipem II zdecydowały się zawrzeć z nim pokój (tzw. pokój filokratesowy; nazwany tak od imienia ateńskiego posła Filokratesa). Macedonia wzmocniła się za panowania Filipa II także wewnętrznie; zlikwidowano bowiem wewnętrzne podziały na księstwa plemienne, tworząc jednolite i scentralizowane państwu. Do tego celu także posłużyła armia, która również zabezpieczała granice państwa przed najazdami ze strony Traków i Ilirów.

W Atenach stronnictwo antymacedońskie zgromadziło się wokół Demostenesa, który próbował przeciwstawić się Filipowi II. Z jego inicjatywy powstał w 340 r. p.n.e. Związek Helleński. Filip II tymczasem atakował Bizancjum; sojusz floty ateńskiej i perskiej zmusił go jednak do wycofania się z planu opanowania tego miasta. Filip II uderzył więc na skłócone ze sobą Teby i Ateny, które jednak w obliczu zagrożenia macedońskiego i dzięki działalności Demostenesa zwarły sojusz przeciw Macedonii. W 338 r. p.n.e. doszło do bitwy pod Cheroneją, w której Teby i Ateny poniosły klęskę. Pokonane Ateny zostały przez Filipa łagodnie potraktowane; natomiast Teby spotkała surowa kara - Filip pozbawił je wszystkich terytoriów granicznych. W 337 r. p.n.e. Filip II zaproponował wszystkim państwom greckim (prócz Sparty) zawarcie powszechnego pokoju. W tym celu utworzył Związek Macedoński, do którego wejść miały wszystkie poza Sparta państwa greckie, a na jego czele miał stanąć król Macedończyków.

Celem tego związku miała być także wspólna wojna z Persją. Po umocnieniu swej pozycji w Grecji Filip II zajął się właśnie przygotowaniami do tej wojny. W ich trakcie został jednak zamordowany (336 r. p.n.e.).

Realizacja jego planów przypadła już jego synowi - Aleksandrowi, który przejął po swym ojcu władzę w kraju. Nie cieszył się on jednak początkowo specjalnym autorytetem, a nawet był podejrzewany o spisek przeciw swemu ojcu i udział w jego śmierci. Pozycję Aleksandra na dworze osłabiał dodatkowo fakt, że o władzę w państwie mogło upomnieć się potomstwo prawowitego króla, które od władzy usunął Filip II.  Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
ostatecznie jednak przezwyciężył te przeszkody dzięki armii, na której w znacznej mierze oparł swe poczynania.

Zanim jednak Aleksander przystąpił do rozprawy z Persją musiał poradzić sobie z powstaniem, jakie wybuchło w Grecji, gdzie Teby za namową Aten wystąpiły przeciw Macedonii. Kiedy do Aleksandra dotarła wieść o oblężeniu przez Teban załogi macedońskiej w Kadmei, zareagował błyskawicznie. Podjął szybki marsz w głąb Półwyspu Bałkańskiego, uderzył na Teby, które zniszczył, a ich mieszkańców sprzedał w niewolę. Po pacyfikacji powstania w Grecji Aleksander rozpoczął wojnę przeciw Persji. Kampania ta rozpoczęła się w

334 r. p.n.e. Aleksander dysponując znaczną armią skierował się w stronę Hellespontu. Do pierwszej bitwy doszło nad rzeką Granikos. Macedończykom udało się rozbić oddziały małoazjatyckich satrapów i dzięki temu zwycięstwu opanować Sardes i zachodnie wybrzeże Azji Mniejszej. Kolejnym celem Aleksandra po dotarciu do Syrii przez góry Taurus było opanowanie nadmorskich prowincji państwa perskiego, czyli Cypru, Egiptu, Fenicji oraz Syrii. W założeniu Aleksandra miało to pozbawić Persję bazy operacyjnej dla floty, a tym samym wyłączyć flotę z dalszych działań wojennych. W 333 r. p.n.e. pod Issos armia macedońska pokonała samego Dariusza III, króla Persów, zdobywając jego obóz oraz skarbiec. Otworzyło to Aleksandrowi drogę do Fenicji, Syrii i Egiptu. Wkrótce pod kontrolą Aleksandra znalazła się Fenicja i Tyr, a następnie Egipt, gdzie w delcie Nilu powstało nowe miasto - Aleksandria. Prośby Persów o pokój zostały przez Macedończyków odrzucone. Do ostatniej wielkiej bitwy doszło pod Gaugamelą. Dariusz III znów został w niej znów upokorzony przez Aleksandra. Po tym zwycięstwie wojsko macedońskie ogłosiło swego dowódcę królem całej Azji i następcą władców perskich. Aleksander nie poprzestał jednak na tym. Posunął się w swych podbojach znacznie dalej na wschód - opanował zachodnią część Iranu ze stolicami SuząPersepolis. Dłuższe i cięższe walki toczyły się o kontrole nad północno-wschodnią częścią Iranu, co w końcu w wyniku walk z lat 329-327 stało się jednak faktem. Aleksander planował także podbój Indii (zajął Pendżab), ale nie był w stanie przezwyciężyć trudnych warunków klimatycznych, jakie tam panowały. Plany jego ekspansji sięgały także Półwyspu Arabskiego, który mógłby w jego koncepcji stanowić doskonałe połączenie pomiędzy Macedonią i Egiptem. Obiektem zainteresowania Aleksandra były również wybrzeża Morza Śródziemnego, Kartagina i Italia. Aleksander marzył o tym, by w ramach jednego państwa, na którego czele on sam miałby stanąć, zorganizować cały świat, jaki wówczas znali Grecy. Stolicą tego państwa miałaby zostać Aleksandria, miasto nazwane na część wielkiego zdobywcy. Plany te przerwała jednak nagła i przedwczesna śmierć Aleksandra w 323 r. p.n.e. w Babilonie. Zabójcą okazało się zapalanie płuc

Rozpad monarchii macedońskiej po śmierci Aleksandra Wielkiego. Po śmierci Aleksandra Wielkiego Macedonia pogrążyła się w wewnętrznym kryzysie. Ponieważ Aleksander nie pozostawił męskiego potomka w kraju wybuchły walki o spadek po wielkim wodzu. Trwały one około 40 lat. Z początku zdecydowano się na kompromis polegający na podziale władzy w państwie między dwie osoby: pogrobowego syna - Aleksandra oraz przyrodniego brata Aleksandra Wielkiego - Arridaiosa (przyjął on imię Filipa III). W związku z tym państwo zostało podzielone na dwie części. Układ doprowadził szybko do konfliktów, tym bardziej, że o ile jeden z władców był w stanie sprawować realną władzę, o tyle drugi, będąc jeszcze niemowlęciem takiej możliwości nie miał. Nic więc dziwnego, że ten sztuczny układ nie miał szans na przetrwanie. Walka o władzę ograniczyła się zatem do wodzów armii Aleksandra Wielkiego. Na plan pierwszy wysunęli się Perdikkas, zwierzchnik całej armii oraz Antypater, dowódca wojsk w Europie. Do rywalizacji włączyli się także satrapowie: Ptolemeusz (Egiptu), Seleukos (Babilonii), Antygonos (Frygia), Lizymach (Tracja). Pomiędzy tymi pretendentami do władzy wybuchła wojna domowa, w trakcie której cała rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, ... Czytaj dalej Słownik biologiczny królewska został wymordowana.

Kryzys w Macedonii ośmielił tymczasem Ateny do zdecydowanej polityki wobec państwa macedońskiego. Za sprawą Demostenesa powstał związek państw greckich, skierowany przeciw Macedonii. Antypater został pokonany i uwięziony w twierdzy Lamia w Tesalii. Jakiś czas później flota grecka przegrała bitwę niedaleko wyspy Amorgos na Morzu Egejskim, co kosztowało ją wypadnięcie z szeregu potęg liczących się na morzu. Macedończycy zadali Grekom klęskę również na lądzie w bitwie pod Krannon w Tesalii. Ateny mimo początkowych sukcesów musiały więc ustąpić przed Antypatrem. W mieście znów doszło do kryzysu ustrojowego - zlikwidowano demokrację i ponownie ograniczono liczbę obywateli do 9 tys. tych najbardziej zamożnych. Sam Demostenes pod wpływem porażki odebrał sobie życie, zażywając truciznę. Po tym krótkim okresie słabości Macedonia odbudowała znowu swą hegemonię w Grecji. Walki, które w latach 322-311 p.n.e. toczyły się schedę po Aleksandrze również zakończyły się pokojem. Choć starano się mimo wszystko zachować jedność państwa faktycznie z rozpadu monarchii Aleksandra Wielkiego powstało kilka odrębnych państw rządzonych przez odrębne dynastie. Dynastie te zapoczątkowali wodzowie i satrapowie, którzy założyli pięć własnych państw:

1. syn Antypatia Kassander miał panować w Grecji i Macedonii

2. Lizymach założył państwo w Tracji

3. Antygon otrzymał Azję zachodnią po rzekę Eufrat

4. Seleukos miał rządzić Babilonem i Iranem

5. Ptolemeusz dostał Egipt

Nie był to jeszcze jednak koniec walki i podziałów spadku po Aleksandrze. W wyniku wojny, jaka wybuchła w 306 r. p.n.e. powstały cztery w pełni już niezależne monarchie:

1. państwo Ptolemeusza nazywane monarchią Lagidów od imienia jego ojca Lagosa (Egipt, Palestyna, Fenicja i Cypr)

2. państwo Seleukosa, nazywane monarchią Seleukidów (Syria, Mezopotamia, część Azji Mniejszej i Iran)

3. państwo Lizymacha (Tracja i zachodnia część Azji Mniejszej)

4. państwo Kasandra (Grecja i Macedonia)

I ten układ nie przetrwał jednak długo. Kiedy zmarł Kassander znów doszło do walk pomiędzy poszczególnymi władcami. Seleukos i Ptolemeusz rywalizowali o Syrię i Palestynę. Seleukos walczył także z Lizymachem, którego ostatecznie pokonał. Lizymach zginął w 281 r. p.n.e. i wtedy Seleukos stał się najsilniejszym władcą. Ośmieliło go to do podjęcia próby zdobycia Macedonii, ale został zamordowany. Śmierć Ptolemeusza zakończyła panowanie tych, którzy pamiętali jeszcze potęgę państwa macedońskiego.

Ukształtowały się wówczas trzy państwa:

- Antygonidów, obejmujące Macedonię i Grecję, rządzone przez potomków Antygona

- Lagidów, obejmujące Egipt

- Seleukidów; w jego granicach znalazła się Syria, znaczne tereny Azji Mniejszej, Mezopotamia i Iran