Organizmy żyjące na danym terenie muszą się w jakiś sposób porozumiewać. Wysyłają sobie różne bodźce i sygnały mówiące o ich obecności. Porozumiewanie odbywa się nie tylko na poziomie gatunkowym, ale również międzygatunkowym. Zawsze istnieje nadawca sygnału bądź bodźca oraz odbiorca, czyli adresat, który odczytuje przekazaną informację. Porozumiewanie się miedzy zwierzętami istnieje wtedy, gdy następuje reakcja na przekazany sygnał.

Jak wyglądają sygnały mające na celu porozumiewanie się?

W zależności od gatunku mogą to być różnego rodzaju zachowania i gesty, okrzyki, śpiewy, postawa ciała, zapachy w tym feromony i ubarwienie.

Zwierzęta porozumiewają się co do terytorium, rozpoznawania własnego gatunku i płci. Informują się nawzajem o własnych zamiarach. Wykorzystują do tego kontakt wzrokowy, śpiew u ptaków, wydawanie różnych dźwięków przez świerszcze, foki, wieloryby, delfiny. O gotowości seksualnej informują różne intensywne barwy i zapachy. Przykładem mogą być zaczerwienione pośladki u samic szympansów. Ważne są również drobne szczegóły jak plamka znajdująca się na policzku u papużki falistej.

Jak różne mogą być sposoby nie tylko przekazywania sygnału, ale również jego odbioru można się przekonać obserwując przedstawicieli tego samego gatunku. Na terytorium samca pojawia się nowy osobnik. Samiec może odebrać go jako intruza, który może mu zagrozić. Może być to samica, która wybrała jego gniazdo i należy ją przyjąć a nie przeganiać. Może być to również osobnik z rodziny i wtedy można go poinformować o pożywieniu czy nadchodzącym niebezpieczeństwie.

Zwierzęta wymyśliły wiele sposobów na porozumiewanie się między sobą. Nauka, która zajmuje się badaniem zachowań zwierząt jest etologia.

U pszczół obserwuje się jak się porozumiewają między sobą ostrzegając się o niebezpieczeństwie czy położeniu pokarmu. Przed koleżankami odtańcowują specjalne tańce mówiące o ilości pokarmu, położeniu, odległości od gniazda, o kierunku, w którym mają lecieć a nawet o wydajności źródła pokarmu. Może być to taniec wywijany lub okręcany.

Ptaki przekazują innym osobnikom informacje śpiewem. Samce informują o zajętym terytorium i ostrzegają intruzów, że nie wolno się do niego zbliżać. Wilki znaczą terytorium moczem. Ryby koralowe są barwnie ubarwione, kolory ostrzegają, że obszar jest zajęty i dojdzie do walki, jeżeli przeciwnik nie odpłynie.

Młode osobniki traktuje się inaczej niż dorosłe. Przede wszystkim nie reaguje się na nie agresją. Podlegają ochronie. Chociaż nie zawsze. Znane są wśród szympansów i goryli przypadki dzieciobójstwa. Nowy lew w stadzie również zabija potomków swojego przeciwnika.

Młode najczęściej są w odmienny sposób ubarwione, zachowaniem nie przypominają dorosłych i często wydzielają inne zapachy. Dzięki temu nie są mylone z dojrzałymi osobnikami. Szczeniak, gdy zobaczy dorosłego, przewraca się na grzbiet i zaczyna wydzielać mocz. Broni się w ten sposób przed atakiem.

Zapach nie tylko służy do znaczenia terytorium. Można po nim poznać siłę i rangę zwierzęcia. Małe psy, gdy rozpoznają ślady po dużym psie, zatrzymują się tylko na chwile a następnie uciekają. Dzięki temu zmniejsza się ilość walk rywalizacyjnych.

Zwierzęta socjalne rozpoznają się po zapachu. Intruz zostaje natychmiast rozpoznany w grupie. Zostaje przepędzony lub nawet zabity. Tak się dzieje w grupach szczurów.

Zwierzęta żyjące w koloniach muszą mieć dobrze rozwinięta umiejętność porozumiewania się. Dzięki temu zwiększa się bezpieczeństwo zwierząt. W ławicach ryb, jeden zraniony osobnik wydziela do wody substancje, które informują pozostałe osobniki o niebezpieczeństwie. Jeden spłoszony ptak powoduje, ze cała grupa ucieka. Szczególnie czujne są zwierzęta stepowe i pustynne.

Różnego rodzaju zabawy w grupach socjalnych powodują rozładowanie agresji. Przykładem mogą być zabawy szympansów, wzajemne iskanie się.

Bardzo ważna jest umiejętność porozumiewania się w czasie godów. Po pojawieniu się młodych zmniejsza się agresywność w grupie. U wieku gatunków pojawia się nić współpracy w celu wychowania jak największej liczby młodych.

Należy również pamiętać, że zwierzęta żyjące w grupach potrafią dzięki umiejętności porozumiewania się stworzyć hierarchię.