brać (wziąć) coś w swoje ręce - przejmować inicjatywę; podjąć decyzję o samodzielnym wykonaniu jakiejś czynności: Decyzja o wyborze kierunku studiów dojrzewała w nim od pewnego czasu. Wreszcie zrozumiał, że musi wziąć swój los we własne ręce i zapisać się na prawo. Nikogo tam nie znał, nikt tam nie znał jego, więc wszystko, co zrobi, zrobi na własny rachunek.

bronić się rękami i nogami - protestować przeciwko czemuś z pełnym przekonaniem; z całych sił bronić się przed czymś: Nie uśmiechała nam się perspektywa zamieszkania z tym człowiekiem. Prawdę powiedziawszy, byliśmy gotowi rękami i nogami bronić się przed dokwaterowaniem nam takiego sublokatora.

być w dobrych (złych) rękach - powierzyć swój los komuś kompetentnemu (niekompetentnemu): Rozsiadł się wygodnie na fotelu i szeroko otworzył usta. Strasznie bał się dentystów, ale wiedział, że jest w dobrych rękach i że siedząca przed nim kobieta to prawdziwa mistrzyni w trudnym fachu wyrywania zębów bez znieczulenia.

coś jest (spoczywa) w czyichś rękach - coś zależy od czegoś; coś jest od czegoś mocno uzależnione: Dyskomfort psychiczny powodowała świadomość, że jego los spoczywał obecnie w rękach człowieka, który za kierownicę autobusu siadł po raz drugi w życiu. To nie napawało optymizmem.

nie czuć rąk - być bardzo zmęczonym (najczęściej jakąś pracą fizyczną); zmęczyć się ciężką pracą: Słońce powoli zachodziło za pobliskim wzniesieniem. Trzeba było kończyć pracę, tym bardziej, że po całym dniu zbierania ziemniaków nie czuli rąk, odnosili też wrażenie, że w krzyżach mają zardzewiałe zawiasy.

coś ma ręce i nogi - coś ma sens, jest logiczne: Pomysł, aby na wycieczkę pojechał z wami szkolny pedagog, ma ręce i nogi. W końcu nie ma drugiej takiej zakręconej klasy jak wasza.

mieć czyste ręce - być uczciwym; nie robić niczego sprzecznego z prawem, kodeksem etycznym, ogólnie przyjętymi zasadami moralnymi: Mam czyste ręce, więc śmiało mogę ci powiedzieć, co myślę o drobnych prezencikach, jakie każesz sobie ofiarować pod pozorem wzajemnej sympatii i robieniu przysługi za przysługę.

mieć długie ręce - mieć możliwość zemszczenia się na kimś; móc dopaść i skrzywdzić kogoś, kto znajduje się w miejscu trudno dostępnym dla innych: Ludzie bali się mówić, bali się zeznawać przeciwko gangsterom. Powszechnie wiadomo, że mafia ma długie ręce i nigdy nie wybaczy tym, którzy zdradzili.

mieć dwie lewe ręce - nie nadawać się do czegoś; być w jakiejś dziedzinie słabym, beznadziejnym, niesprawnym; źle wykonywać jakąś pracę: Próbował zaczepić się jako kucharz w jakiejś restauracji, ale z trzech kolejnych lokali został zwolniony zaledwie po tygodniu pracy. Kierownicy tłumaczyli, że nie są samobójcami, a zatrudnianie kogoś, kto ma do gotowania dwie lewe ręce, może skończyć się upadkiem lokalu.

mieć lepkie ręce - mieć skłonności do kradzieży; być złodziejem; nie grzeszyć uczciwością; kraść: Nie ufał mu, a przyczyniły się do tego plotki, jakie od pewnego czasu krążyły wokół Hieronima. Ludzie mówili, że ma lepkie ręce i od czasu do czasu w jego najbliższym otoczeniu coś ginie.

mieć maślane ręce (łapy) ŁAPY

mieć o co ręce zaczepić - znaleźć zajęcie stanowiące punkt wyjścia dla jakiejś większej pracy; mieć od czego zacząć: Cieszyłem się, że los zesłał mi tę robotę przy sprzątaniu wagonów. Najważniejsze, to mieć o co ręce zaczepić, potem już jakoś samo pójdzie. Byle pokazać się z dobrej strony.

mieć pełne ręce roboty ROBOTA

mieć związane ręce - nie mieć swobody postępowania; nie móc sobie na coś pozwolić; nie móc czegoś zrobić: Koledzy jak jeden mąż odmawiali mu pomocy. Zrozum - mówili - mamy związane ręce, nie możemy występować przeciwko swojemu pracodawcy. Współczujemy ci, ale musisz radzić sobie sam.

coś leci komuś z rąk - ktoś ma niezgrabne ręce; ktoś wykazuje tendencję do psucia wszystkiego, co dotknie; komuś drżą ręce ze zdenerwowania: Wiadomość o wypadku kompletnie ją rozbiła. Nie mogła sobie znaleźć miejsca, wałęsała się po domu bez celu, a w dodatku wszystko leciało jej z rąk. Kiedy rozbiła trzecią chyba szklankę z rzędu, postanowiła, że musi wyjść na spacer, bo inaczej albo zwariuje, albo zdemoluje całe mieszkanie.

nosić kogoś na rękach - bardzo o kogoś dbać, troszczyć się; robić dla kogoś wszystko; być dla kogoś bardzo dobrym; próbować przychylić komuś nieba: Chciałem, abyś była szczęśliwa, byłem gotów przychylić ci nieba, nosiłem cię na rękach, a ty mi tak odpłacasz? Idziesz na kawę z moim najlepszym przyjacielem?

ręce komuś opadają - zrezygnować z czegoś; stracić nadzieję; poddać się: Nie mogę patrzeć, jak nasi grają w tym meczu. Aż mi ręce opadają i zaczynam marzyć, by znaleźć się jak najdalej od tego stadionu hańby.

robota pali się komuś w rękach ROBOTA

patrzeć komuś na ręce - pilnować kogoś; pilnie patrzeć, co ktoś robi: nie dowierzać komuś, nie ufać: Powinniśmy porozmawiać. Rozumiem, że szef musi patrzeć podwładnemu na ręce, ale ty chyba nieco przesadzasz. Pracuję w tej firmie od piętnastu lat, a ty ciągle mi nie ufasz i łazisz za mną krok w krok.

podpisywać się obiema rękami (pod czymś) - absolutnie się z czymś zgadzać; nie mieć do czegoś żadnych zastrzeżeń; w pełni coś popierać: Podczas wyborów najmilszej nauczycielki w naszej szkole rywalizowały ze sobą dwie: polonistka i chemiczka. Wygrała chemiczka, a ja podpisuję się pod tym werdyktem obiema rękami - bardzo lubię panią Kasię i chemię.

rozwiązać komuś ręce - dać komuś swobodę działania; pozwolić komuś na samodzielne podejmowanie decyzji: Dobre wychowanie nie pozwalało mu zareagować z całą stanowczością. Kiedy jednak kelner przyniósł rachunek zawyżony o jakieś dwieście złotych, uznał, że to mu rozwiązuje ręce, wobec czego uderzył tego łobuza i oszusta.

nie wiedzieć, w co ręce włożyć - mieć mnóstwo pracy; mieć za dużo obowiązków; cierpieć z powodu nawału pracy: Na nadmiar pracy można narzekać, ale człowiek, który cierpiał kiedyś z powodu bezrobocia, będzie się po prostu cieszył z faktu, że nie wie, w co ma w tej chwili ręce włożyć.

umywać ręce - nie brać za coś odpowiedzialności; wycofać się przed podjęciem decyzji (pozostawić podjęcie decyzji komuś innemu); nie chcieć mieć z czymś (kimś) do czynienia: Panowie, podjęliście decyzję o skoku na ten bank. Ja uważam, że to jest pomysł idiotyczny i samobójczy, wobec czego umywam ręce. Życzę wam powodzenia, ale nie wierzę w anioła stróża bandytów.

• Powiedzenie "umywać ręce" zaczerpnięte zostało z Nowego Testamentu, z Ewangelii wg św. Mateusza. Oto fragment traktujący o sądzie Piłata, przed którym stanął Chrystus. Gdy tłum zaczął się domagać, by wypuszczono przestępcę Barabasza, a ukrzyżowano Jezusa, Piłat zrezygnował z prób ocalenia Chrystusa od śmierci: "Piłat widząc, że nic nie osiąga, a wzburzenie raczej wzrasta, wziął wodę i umył ręce wobec tłumu, mówiąc: «Nie jestem winny krwi tego Sprawiedliwego. To wasza rzecz.»" [Mt 27, 24].

urabiać sobie ręce po łokcie ŁOKCIE

siedzieć z założonymi rękami - nic nie robić; siedzieć bezczynnie; nie reagować na coś: Mógłbym napisać książkę albo nakręcić wspaniały film, ale tak sobie myślę, że o wiele przyjemniej być krytykiem literackim bądź filmowym, siedzieć z założonym rękami i od czasu do czasu pisać recenzje - myślał naiwnie, licząc na to, że kiedy pojawi się w redakcji "Filmu" z plikiem własnych artykułów, przyjmą go tam z otwartymi ramionami i natychmiast mu je wydrukują.

wyciągać kasztany z ognia cudzymi rękami KASZTANY

wypuścić coś z rąk - stracić okazję; stracić coś, co wydawało się pewne: Powiedziałeś Magdzie, że jest najmniej atrakcyjną dziewczyną w szkole. Ależ masz tupet! W takim razie dowiedz się, że ja powiedziałam wszystkim dziewczynom z klas maturalnych, żeby odmówiły ci, kiedy będziesz chciał zaprosić którąś na studniówkę. Dowiedz się i ty, jak to miło znosić czyjeś impertynencje.

załamać (załamywać) ręce - żałować czegoś; wyrażać żal, rozpacz z jakiegoś powodu; tracić wszelką nadzieję; poddawać się; rezygnować z działania: Panowie, jeszcze tylko dziesięć kilometrów! Dacie radę, nie załamujcie rąk, nie jesteście małymi dziewczynkami, tylko łapcie plecaki w garście i ruszajcie dalej!