Deszcz symbolizuje błogosławieństwo, boską opiekę, łaskę, miłosierdzie, płodność, życie, zniszczenie, mądrość, prawdę, oczyszczenie.

Starożytność

Biblia, Stary Testament

DESZCZ - ODKUPICIEL: Mesjasz "zstąpi jak deszcz na runo i jak krople na ziemię kąpiące" (Psalm 71).

DESZCZ - ZAPŁODNIENIE: "Deszcz zstępuje z nieba (...), napawa ziemię i zwilża ją, i czyni, że rodzi i że daje nasienie siejącemu i chleb jedzącemu" (Księga Izajasza).

Średniowiecze

Boska komedia D. Alighieri

DESZCZ - ŁASKA BOŻA: "Łaska rosi tutaj obficiej, a tam mniej obficie".

Romantyzm

Cierpienia młodego Wertera J. W. Goethe

DESZCZ - SYMBOL PRZEŻYĆ BOHATERÓW, STANU ICH UCZUĆ, ZWŁASZCZA WERTERA: Po raz pierwszy Werter spotyka Lottę, kiedy w towarzystwie znajomych wstępuje po nią, żeby wspólnie udać się na bal. Bohater jest zachwycony, oczarowany, czuje niepokój, ma przeczucie, że spotkał na swojej drodze osobę niezwykłą, "bliźniaczą duszę", wie, że to jeden z najważniejszych dni jego życia. Podczas balu stara się nie oddalać od Lotty. Jako symbol przeżyć Wertera można uznać gwałtowną burzę, która trwa podczas balu. Wracają w łagodnym deszczu. Lotta wyznała co prawda, że ma narzeczonego, ale nie odebrała Werterowi nadziei na spotkania i rozmowy. Bohater jest szczęśliwy, spokojny.

Burza A. Mickiewicz

DESZCZ - SYMBOL GROŹNEJ NATURY: Inspiracją do napisania sonetu stało się własne doświadczenie poety, który w czasie podróży morskiej przeżył burzę. W pierwszych zwrotkach poeta opisuje spustoszenia, jakich żywioł dokonał na pokładzie statku ("zdarto żagle, ster prysnął"), ukazuje taką potęgę sił natury, którym człowiek nie jest w stanie się oprzeć ("ryk wód, szum zawiei, wicher z tryumfem zawył"). Szaleństwo żywiołów budzi grozę i zapowiada zagładę ("Wstąpił genijusz śmierci i szedł do okrętu").

Balladyna J. Słowacki

BURZA - SYMBOL TRAGEDII: Podczas burzy Balladyna wypędza z zamku matkę. Liczy na to, że Wdowa zginie i raz na zawsze będzie można odciąć się od przeszłości. Podcza burzy Balladyna sprawuje sąd i wydaje wyroki śmierci na siebie samą. Ostatecznie piorun odbiera jej życie i w ten sposób natura wymierza sprawiedliwość.

Pozytywizm

Zbrodnia i kara F. Dostojewski

DESZCZ - SYMBOL STANU WEWNĘTRZNEGO, MOŻE OCZYSZCZENIA: W deszczową noc Swidrygajłow składa kolejne wizyty: Soni, młodziutkiej narzeczonej, wreszcie nocuje w hotelu, aby nad ranem popełnić samobójstwo. Dokonuje rozrachunku życiowego, żegna się z ludźmi, którzy coś dla niego znaczą, rozpamiętuje swoje życie: "O dziesiątej niebo zaciągnęło się czarnymi chmurami, które napłynęły ze wszystkich stron; zagrzmiało i lunął deszcz, nastało istne oberwanie chmury. Woda lała się z nieba strumieniami. Co chwila błyskały pioruny, rozświetlając niebo tak długo, że łatwo można było doliczyć do pięciu. Przemoczony do suchej nitki dobrnął do domu, zamknął się na klucz, otworzył swój sekretarzyk i wyjął całą gotówkę, jaką miał, zniszczył też kilka dokumentów. Następnie, wsunąwszy pieniądze do kieszeni, pomyślał, że dobrze byłoby zmienić ubranie, lecz wyjrzawszy przez okno, wsłuchując się w grozę burzy i patrząc na strugi deszczu, machnął ręką, wziął kapelusz i wyszedł, nie zamykając drzwi mieszkania. Poszedł wprost do Soni. Zastał ją w domu".

Młoda Polska

Deszcz jesienny L. Staff

DESZCZ - SYMBOL SMUTKU, ŻALU, BEZNADZIEJNOŚCI: Staff tworzy w swoim wierszu typowy dla liryki młodopolskiej nastrój smutku, melancholii, poczucia beznadziejności. Takie odczucia kształtowane są przez obrazy deszczu, krople uderzające o szyby: "O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny". W wierszu przewija się motyw płaczu: ("płacz szklanny"), śmierci ("ciche swe groby"), smutku ("Rozpacz tak płacze"). Nastrój przygnębienia i żalu pogłębia powtarzający się refren eksponujący motyw jesiennego deszczu kojarzącego się z płaczem. Staff buduje nastrój przy użyciu nacechowanych emocjonalnie słów, gromadząc przymiotniki, czasowniki i rzeczowniki, które kojarzą się ze śmiercią, melancholią i nieszczęściem, a tym samym wywołują w odbiorcy poczucie beznadziejności. Deszcz jesienny to symbol płaczu towarzyszącego życiu człowieka.

20-Lecie Międzywojenne

Mistrz i Małgorzata M. Bułhakow

DESZCZ - ZNAK KOŃCA MĘKI CHRYSTUSA: Ulewny deszcz zwiastuje w powieści śmierć Chrystusa: "Ulewa lunęła nagle, zastała centurie w połowie zbocza. Woda runęła tak gwałtownie, że gdy żołnierze zbiegali na dół, już pędziły za nimi w pogoń rozpasane strumienie (...) Po kilku minutach w dymnej kipieli burzy, wody i ognia na wzgórzu pozostał tylko jeden człowiek".

Literatura Współczesna

Dwa teatry J. Szaniawski

DESZCZ - SYMBOL ZASŁONY ODDZIELAJĄCEJ ŚWIADOMOŚĆ, REALNOŚĆ OD NADREALNOŚCI, PODŚWIADOMOŚCI, ŚWIATA UCZUĆ, PRZEŻYĆ: Tłumacz snów z zamiłowania, Dyrektor Teatru Małe Zwierciadło mówi: "Jest stwierdzone, że podczas deszczu widziadła senne występują częściej".

DESZCZ - SYMBOL PRZEŻYĆ WEWNĘTRZNYCH: "No i cóż pan powie?... Zjawia się pan zawsze u mnie, kiedy pada deszcz... Nazwałem pana w myśli «Chłopcem z deszczu». Jest «Chłopiec błękitny», pan jest «Chłopcem z deszczu»." wita kolejnego autora Dyrektor. Jest to młody chłopiec, piszący impresje mające zobrazować przeżycie, doznanie wewnętrzne, wywołać stan uczuć, wprowadzić widza w pewien stan świadomości, np. Dziewczyna z piłką. Niepokojące jest to, że chłopiec ma najwyraźniej zdolności profetyczne (potrafi przewidywać). Nie umie ubierać swoich przeczuć w słowa, nadaje im natomiast formę sugestywnych i wzbudzających wewnętrzny niepokój obrazów, np. Krucjata dziecięca staje się dla widza (czytelnika) wizją powstania warszawskiego.