Cierń symbolizuje trud, życie, surowość, ascetyzm, drogę do zbawienia, pokorę, dziewictwo, cnotę, wyrzeczenie, szczerość, korzyść osobistą, materializm, przeszkody, przestępstwo, zło, grzechy, niepokój, skruchę, smutek, utrapienie, utratę, zimę, ból, cierpienie, śmierć, mękę, potępienie wieczne.

Starożytność

Biblia, Stary Testament

CIERŃ - SYMBOL TRUDNOŚCI, cierpień, jakie człowiek wygnany z raju będzie musiał znosić na ziemi: "Ciernie i osty rodzić ci będzie ziemia i żywić się będziesz zielem polnym".

CIERNIE - PRZESTĘPCY: "A wszyscy przestępcy będą wyrwani jako ciernie, których nie biorą rękami".

CIERŃ - MĄDROŚĆ: "Cierń w ręku pijanego to tak, jak przypowieść w ustach głupców."

CIERNIE - ZNISZCZENIE KRAJU PRZEZ NAJAZD WROGA: "(Po najeździe asyryjskim) każde miejsce, na którym było tysiące winnych szczepów (...) obróci się w ciernie i tarnie. I wzejdą w domach jego ciernie i pokrzywy, i oset po murach jego; i będzie legowiskiem smoków i pastwiskiem strusiów."

CIERŃ - DROGA DO ZBAWIENIA: "(Abraham, który miał złożyć w ofierze Izaaka, swego pierworodnego) ujrzał za sobą barana, który uwiązł za rogi w cierniu".

Nowy Testament

CIERŃ - KARA ZA GRZECH PIERWORODNY: "Po owocach ich poznacie je. Czyż zbierają winogrona z cierni, albo z ostu figi?" (Ew. wg św. Mateusza).

CIERŃ - MATERIALIZM, PRZECIWIEŃSTWO DUCHOWOŚCI: "Inne (ziarna) padły miedzy ciernie, a ciernie wyrosły i zadusiły je" (Ew. wg św. Mateusza).

CIERŃ WBITY - POKUSA CIELESNA: "Bym się więc z nadzwyczajności objawień zbytnio nie wynosił, wbity został cierń w ciało moje, jakby posłaniec szatana, by mnie policzkował" (2 List do Koryntian).

CIERNIOWA KORONA, "WIENIEC Z CIERNIA" - SYMBOL CIERPIENIA CHRYSTUSA, SYMBOL ZBAWIENIA: W koronę cierniową i purpurowy plaszcz przyodziali rzymscy żołnierze Chrystusa, aby go wyszydzić i ośmieszyć. W takim stroju Jezus stanął przed Piłatem, który stwierdził w obliczu zgromadzonych Żydów: "Oto Człowiek".

Średniowiecze

Dzieje Tristana i Izoldy

CIERŃ - SYMBOL CIEMNEJ, WYSTĘPNEJ MIŁOŚCI: Po wypiciu napoju miłosnego "Zdawało się Tristanowi, że żywy krzew o ostrych cierniach, o pachnących kwiatach zapuszcza korzenie w krew jego serca i silnymi więzami wiąże do pięknego ciała Izoldy jego ciało i wszystką myśl, i wszystkie pragnienia".

Renesans

Hamlet W. Szekspir

CIERŃ - WYRZUTY SUMIENIA, SKRUCHA, ŻAL: Duch mówi do Hamleta o jego matce: "Pozostaw ją niebu i owym cierniom, które w głębi łona występnych siedzą; zrobią one swoje".

Romantyzm

Cierpienia młodego Wertera J. W. Goethe

CIERŃ - SYMBOL CIERPIENIA NIESZCZĘŚLIWIE ZAKOCHANEGO, który wie, że nie ma wpływu na przyczynę swojego cierpienia, nie może mu zaradzić, symbol cierpienia człowieka, który, paradoksalnie, pielęgnuje swoje cierpienie, bo nie może żyć bez ukochanej "bliźniaczej duszy". Werter rozważa: "Biada temu, kto drwi z chorego, poszukującego istotnego źródła zła, kto uświadamia go i przez to zwiększa jego chorobę i życie czyni mu boleśniejszym jeszcze; kto urąga biednemu sercu jego, dążącemu pielgrzymką do Świętego Grobu, by uciszyć wyrzuty sumienia swego i uleczyć cierpienia swoje. Każda rana jego stóp, depczących ścieżki najeżone cierniami, jest balsamem dla znękanej duszy, po każdym dniu mozolnej wędrówki kładzie się na spoczynek serce jego bardziej swobodnie, czując ulgę w męce".

Dziady cz. II A. Mickiewicz

CIERŃ - SYMBOL TRUDU, ZAMĘTU, KOMPLIKACJI: Na "dziady" Guślarz wzywa każdego, kto:

"błądząc po życia kraju,

Chciał pilnować prostej drogi,

Choć mu los wedle zwyczaju

Wszędzie siał ciernie i głogi".

Kordian J. Słowacki

CIERŃ - SYMBOL DOBROWOLNEGO PRZYJĘCIA CIERPIENIA: Kordian oświadcza Laurze, którą kocha romantyczną miłością:

"Odmiatam i kruszę

Gałązki, ciernie, chwasty spod stóp twoich, pani. -

Cierń, co mi zrani rękę, nikogo nie zrani!"

Pozytywizm

Ogniem i mieczem H. Sienkiewicz

CIERNIE - SYMBOL TRUDÓW CNOTLIWEGO I POBOŻNEGO ŻYCIA: W tradycji ludowej droga właściwa to zwykle droga najeżona trudnościami, niewygodami, pełna wyrzeczeń i poświęcenia. Ten motyw wykorzystał ksiądz Muchowiecki, przemawiając podczas pogrzebu Longinusa Podbipięty - bohatera zbaraskiego:

"- Otwórz, święty Pietrze, otwórz! Jam Podbipięta.

- Lecz jakież to uczynki, jakaż to szarża, jakie to zasługi ośmielają cię, mości Podbipięto, tak zacnego furtiana inkomodować? Jakimże to prawem chcesz wejść tam, dokąd ni urodzenie, chociażby tak zacne jak twoje, ni senatorska godność, ni urzędy koronne, ni majestatu nawet purpury jeszcze same przez się wolnego wstępu nie dają? Dokąd nie gościńcem szerokim, w poszóstnej karecie, z hajdukami się jedzie, ale stromą, ciernistą drogą cnoty wspinać się trzeba?

- Ach! Otwórz, święty Pietrze, otwórz co prędzej, bo właśnie taką stromą ścieżyną szedł komiliton i drogi towarzysz nasz, pan Podbipięta - aż wreszcie przyszedł do ciebie jako gołąb po długim locie utrudzon, przyszedł nagi jako Łazarz, przyszedł jako święty Sebastian strzałami pogańskimi podarty, jak Hiob biedny, jako dzieweczka, która męża nie zaznała, czysty, jako baranek pokorny, cierpliwy i cichy - bez zmazy grzechowej z ofiarą krwi dla ziemskiej ojczyzny radośnie przelanej".

Pan Wołodyjowski H. Sienkiewicz

CIERŃ - SYMBOL DOKUCZLIWEGO, JEDNOSTAJNEGO CIERPIENIA: "Nieraz w uczuciach ludzkich coś się tak nieznacznie, jakoby maluchny cierń kłuje i z czasem albo się goi, albo też jątrzy coraz bardziej i choćby największą miłość bólem i goryczą zaprawia. Ale między nimi (Wołodyjowski i Krzysia Drohojowska) było jeszcze do bólu i goryczy daleko. Szczególniej dla pana Michała słodkim i uspokajającym była Krzysia wspomnieniem i pamięć jej tak szła za nim, jako cień idzie za człowiekiem".

Młoda Polska

Lord Jim J. Conrad

CIERNIE - SYMBOL GORYCZY, ROZCZAROWANIA: Marlow stwierdza: "jest faktem niezaprzeczonym, że swojej nagrody trzeba dotknąć czystymi rękoma, aby nie obróciła się w zeschłe liście i ciernie. Zdaje mi się, że ludzie zupełnie samotni, ci, co nie mają ani własnego ogniska, ani przywiązania bliskiej istoty, którzy powracają nie do domu, ale do kraju, aby zetknąć się z jego bezcielesnym, wiecznym, niezmiennym duchem, że oni właśnie rozumieją najlepiej jego surowość, jego zbawczą siłę, łaskę odwiecznego prawa do naszej wierności i do naszego posłuszeństwa".