Francuski pisarz, filozof i krytyk, wybitny przedstawiciel epoki oświecenia. Urodził się jako drugie z siedmiorga dzieci kowala z Langres, miasteczka leżącego we wschodniej Francji na pograniczu Szampanii, Burgundii i Franche-Comté. Rodzice Denisa wywodzili się ze średniego mieszczaństwa. Ojciec był rzemieślnikiem, cieszącym się wielkim poważaniem. Wytwarzał szable, nożyczki, noże, brzytwy, a nawet narzędzia chirurgiczne. Matka była córką handlarza skórami. Rodzina była zamożna, konserwatywna i mocno związana z Kościołem. Siostra Denisa została zakonnicą, najmłodszy brat księdzem. Denis także miał objąć po swym wuju kanoniku dobra kościelne. Od 1723 r. uczęszczał do kolegium jezuickiego w Langres, które ukończył w 1729 r. W tym samym niemal czasie zmarł wuj, ale Denis nie został księdzem. Postanowił zerwać z tradycją rodzinną i wyjechać do Paryża w celu kontynuowania studiów. Prawdopodobnie podjął naukę w jezuickim kolegium Louis-le-Grand, a potem studiował w kolegium Harcout, będącym ośrodkiem jansenizmu. Tam też zapoznał się z kartezjanizmem. W 1732 r. uzyskał na Uniwersytecie Paryskim stopień magistra.

Kolejne dziesięć lat życia Diderota to okres zdobywania doświadczeń, szukania drogi życiowej. Pracował w kancelarii prawniczej, był nauczycielem domowym, pisywał na zamówienie kazania, rozpoczął publikowanie w gazetach. Gdy zdecydował, że nie będzie księdzem ani prawnikiem, ojciec odmówił dalszego finansowania go, więc był często w trudnej sytuacji materialnej. Obracał się w kręgach teatralnych, bywał w kawiarniach bohemy, grał w szachy. Działalność pisarską rozpoczął od przekładów z angielskiego. W 1742 r. ukazała się tłumaczona przez Diderota Historia Grecji Temple'a Stanyana. W 1742 r. Diderot poznał Rousseau i zaprzyjaźnił się z nim. W 1745 r. ukazały się, drukowane w Amsterdamie, Zasady filozofii moralnej, w latach 1746-48 wyszedł Słownik medycyny. Są to swobodne przekłady. W 1746 r. została wydana pierwsza samodzielna praca Diderota - Myśli filozoficzne.

W 1743 r. Diderot ożenił się wbrew woli ojca i ostatecznie zerwał z rodziną. Małżonkowie żyli bardzo skromnie. Ich pierwsza córeczka zmarła, umarli też dwaj chłopcy urodzeni w latach 1746 i 1750. Dorosłego wieku dożyła jedynie najmłodsza córka Marie-Angélique.

Na rok 1747 przypadło wydarzenie, które zadecydowało o dalszym życiu Denisa Diderota. Czterej wydawcy paryscy podpisali z nim i z J. d'Alembertem, sławnym matematykiem i fizykiem, umowę dotyczącą kierowania pracą nad Encyklopedią. Początkowo miał to być uzupełniony przekład z angielskiego, z czasem Encyklopedia rozrosła się w wielotomowe dzieło, a ostatni jej tom ukazał się w 1772 r. Praca nad dziełem zapewniała Diderotowi stałą pensję, ale zmuszała też do ostrożności w wyrażaniu własnych poglądów, by nie narazić na szwank wielkiego przedsięwzięcia finansowego. Dlatego Diderot większość swych prac wydawał anonimowo, a wiele też pozostawił w rękopisach. W 1748 r. ukazały się Rozprawy na różne tematy matematyczne i libertyńska powieść Niedyskretne klejnoty. Mimo ostrożności pisarz nie uniknął represji. Wydany w 1749 r. List o ślepcach został uznany za utwór antyreligijny i niemoralny, a pisarz został aresztowany. Spędził w więzieniu 102 dni, a wypuszczony został dzięki interwencji wydawców Encyklopedii. W 1751 r. ukazał się jej pierwszy tom, w 1752 - drugi. Kolejne ukazywały się nie bez przeszkód. Przedsięwzięcie miało wielu wrogów, padały oskarżenia autorów o herezję, prace były wielokrotnie zawieszane.

Spowodowało to m.in. odejście d'Alemberta, a więc Diderot sam musiał kierować pracami i odpierać ataki.

W połowie lat pięćdziesiątych Diderot nawiązał kontakt z wydawaną poza cenzurą rękopiśmienną gazetą "Correspondance Literaire", a więc mógł publikować teksty, na których druk nie uzyskałby zgody. Diderot był wyznawcą deizmu, potem opowiadał się za materializmem i ateizmem. W 1753 r. wyszedł jeden z ważniejszych utworów Diderota O interpretacji natury, w 1755 trylogia Sen d'Alemberta, poświęcona kosmologii i kosmogonii, w 1769 Przyczynek do podróży Bougainville'a.

Diderot przez całe życie interesował się teatrem. W 1757 r. napisał dramat Syn naturalny, a w 1758 r. kolejny - Ojciec rodziny. Równolegle z twórczością literacką uprawiał refleksję estetyczną - do Ojca rodziny dołączył rozprawę O poezji dramatycznej.

Z utworów narracyjnych Diderota najbardziej znane są: powieść filozoficzna Zakonnica (1796), Kuzynek mistrza Rameau (wyd. 1821-23) i Kubuś Fatalista i jego pan (1796). Zajmował się też krytyką artystyczną, w "Correspondance..." pisywał Salony, były to sprawozdania z wystaw malarstwa.

Był człowiekiem znanym, cenionym, oddawał się z przyjemnością życiu towarzyskiemu.

Sprawy osobiste nie układały mu się najkorzystniej. W 1759 r. zmarł mu ojciec. Często kłócił się z żoną, nie dorównującą mu poziomem intelektualnym, za to wiele uwagi poświęcał edukacji córki. Wiele starań dołożył, by dobrze wydać ją za mąż i zapewnić pozycję. Bezskutecznie próbował pogodzić się z bratem-księdzem.

W październiku 1773 r. pisarz wyjechał do Hagi, a stamtąd do Petersburga na zaproszenie Katarzyny II. Wyjechał z Rosji w marcu 1774 r. Przez kilka miesięcy często dyskutował z carycą, licząc że uda mu się ją przekonać do swych koncepcji reform. Sprzedał jej swoją bibliotekę, uzyskując pensję dożywotniego bibliotekarza. Był jednak rozczarowany i dał temu wyraz w utworze Uwagi nad Ukazem, w którym dowodził, że caryca jest despotką przybierającą maskę oświeconej dobrodziejki poddanych.

Ostatnie lata życie wypełniło pisarzowi redagowanie dzieł zebranych. W 1782 r. ukazało się ostatnie wielkie dzieło Diderota Życie Seneki. W 1784 r. uległ atakowi apopleksji i zmarł nagle.

Autor Kubusia Fatalisty i Zakonnicy prowadził obszerną korespondencję z Zofią Volland, która była przyjaciółką i powiernicą, a także doradczynią pisarza. Do niej zwrócił się między innymi o radę w kwestii... samotnego macierzyństwa. Zapytał ją, co sądziłaby o trzydziestokilkuletniej kobiecie, niezależnej finansowo, która wybrała mężczyznę na potencjalnego ojca swego dziecka, zaproponowała mu "transakcję" i dąży do tego, by zrealizować swój plan. Pani Volland odniosła się do tego projektu z oburzeniem.

Diderot znacznie wyprzedził swoją epokę i miał niezwykłą intuicję: fantazjował na przykład: "A gdyby tak jaki fizyk stworzył porozumienie z jednego miasta do drugiego (...). Potrzeba by tylko wówczas, aby każdy miał swoją skrzynkę: te skrzynki byłyby niby małe drukarnie, gdzie wszystko co by się drukowało w jednej, powtarzałoby się natychmiast natychmiast drugiej" - to opis współczesnego faksu. Ponadto Diderot nakreślił plan powszechnego nauczania, przewidział ewolucję gatunków - była II poł. XVIII w. (T. Boy-Żeleński Śmiech, uśmiech i zgroza).