generał, uczestnik walk napoleońskich, od 1815 r. namiestnik Królestwa Polskiego. Był człowiekiem ambitnym, ale często zmieniał poglądy. W latach 90. XVIII w. bardzo blisko związał się z Kuźnicą Kołłątajowską i należał tam do grupy nastawionej bardzo radykalnie (tzw. polscy jakobini) domagającej się zniesienia poddaństwa chłopów i nadania mieszczaństwu pełni praw politycznych.

W czasie powstania kościuszkowskiego dowodził oddziałami broniącymi Chełma. Oskarżał jednak Kościuszkę, że działa zbyt ostrożnie.

W 1806 r. znów włączył się do życia politycznego i dowodził jednym z trzech legionów wojska polskiego (rywalizował z księciem Józefem Poniatowskim i często podważał jego pozycję).

W 1815 r. car mianował go namiestnikiem Królestwa Polskiego, a 3 lata później przyznał mu tytuł książęcy i nadał dobra ziemskie. Dzięki temu całkowicie uzależnił Zajączka od siebie, a dawny jakobin stał się całkowicie posłuszny swemu dobroczyńcy, gdyż bojąc się utraty nadań, zapomniał, że może mieć własne zdanie.