plan pomocy gospodarczej dla Europy Zachodniej, sformułowany po II wojnie światowej, którego celem było uniezależnienie gospodarki tych krajów od pomocy gospodarczej USA (ale uzależnił je od amerykańskich banków). W ten sposób Amerykanie chcieli zapobiec też rozszerzaniu się propagandy komunistycznej w krajach zachodnich (Francja, Włochy), które po II wojnie światowej znalazły się w poważnym kryzysie (jak wiadomo, sytuację taką skrajne ugrupowania polityczne wykorzystują w celu przejęcia władzy).

Pomoc ta miała objąć wszystkie kraje, które zwrócą się do USA o jej przyznanie. Teoretycznie skierowana była do wszystkich państw, ale w praktyce od początku zakładano, że otrzyma ją tylko Zachód (miało to podważyć pozycję Moskwy w krajach Europy Środkowo-Wschodniej). Warunkiem przyznania pomocy było usunięcie komunistów z rządu.

12 VII 1947 r. w Paryżu zebrały się delegacje 16 państw Europy Zachodniej, które określiły swoje potrzeby na sumę 22 mld dolarów. 2 IV 1948 r. Kongres USA przyznał im sumę 17 mld dolarów, a w rzeczywistości wydano 13,1 mld dolarów (ok. 3 mld dostała Anglia, 2 mld Francja, Włochy i RFN po ok. 1,5 mld).

Efekty planu Marshalla to: odbudowa gospodarki Europy Zachodniej i jej ujednolicenie, unowocześnienie metod zarządzania w gospodarce, powstrzymanie inflacji, rozwój handlu i współpracy ekonomiczno-politycznej, amerykanizacja stylu życia.

Czechosłowacja oraz Polska także zwróciły się do USA o pomoc w ramach planu Marshalla, ale z rozkazu Stalina musiały zrezygnować z tej pomocy (mimo znacznego zaawansowania rozmów - zwłaszcza Czechosłowacja).