Wyznania

św. Augustyn

Problematyka

Jedno z najważniejszych dzieł św. Augustyna. Pod względem gatunkowym Wyznaniaautobiografią z elementami spowiedzi publicznej - formy na owe czasy nowej, obowiązującej w ówczesnym kościele katolickim. Tytuł dzieła - Confessiones - znaczy z jęz. łac. „wyznajemy”. Jest to zarówno wyznanie grzechów jak i wyznanie wiary w Boga poprzez oddanie Mu chwały. Celem św. Augustyna było wyrażenie miłości do Boga oraz dowiedzenie, że tylko życie w Bogu może człowiekowi przynieść prawdziwe szczęście. Spowiada się ze swojego życia, z błędów młodości, upadków, aby pokazać potęgę miłości Boga, który nigdy nie odrzuca grzesznika, ale jak dobry ojciec zawsze jest gotów przyjąć jego skruchę i przebaczyć. O swoich Wyznaniach św. Augustyn mówi: „Trzynaście ksiąg moich Wyznań chwali Boga sprawiedliwego i dobrego za to, co było dobre i złe, a nadto pobudza ku Niemu ludzki umysł i uczucie”.

Na poglądy św. Augustyna miały wpływ: myśli Cycerona, neoplatonizm, manicheizm.

Zagadnienia filozoficzno-etyczne poruszone w Wyznaniach:

  • Bóg: początkowo, zgodnie z teoriami manichejskimi Bóg był dla św. Augustyna bytem duchowym oddalonym od świata i stworzenia. Za twórcę świata i człowieka manichejczycy i św. Augustyn uważali Demiurga - złego Boga, stąd świat przenikają pierwiastki zła. Stopniowo św. Augustyn doszedł do idei Boga - miłości i miłosierdzia, który jest celem i jedynym prawdziwym szczęściem człowieka i z którym człowiek potrafi nawiązać prawdziwy, żywy kontakt, czego dobitnym dowodem są Wyznania. Według św. Augustyna wszystko, co istnieje, zawdzięcza swoje istnienie Bogu, On też narzuca bytom granice: „... wszystko znajduje się nie tylko w odpowiednim dla siebie miejscu, ale także w odpowiednim czasie, (...) Ty, który jedynie jesteś wieczny, nie zacząłeś działać dopiero po upływie niezmierzonego przeciągu czasu - i ten, który minął, i ten, który nadejdzie - nie mógłby ani przeminąć ani nadejść, gdybyś Ty bez przerwy nie działał”;
  • problem zła: według manichejczyków zło było wynikiem działania złego Demiurga, Platon nauczał, że zło to brak dobra. Pod wpływem neoplatonizmu św. Augustyn uznał, że zło nie jest bytem, tylko jego brakiem, jest nicością.
  • duch i materia: św. Augustyn pisze: „w tym czasie lektura dzieł platoników zachęciła mnie do szukania prawdy niecielesnej i zobaczyłem, że „niewidzialne rzeczy” Twoje przez dzieła Twoje „zrozumiałymi się stały”. Filozof rozróżnia więc byty materialne i duchowe, a samego Boga uznaje za byt duchowy i najdoskonalszy;
  • poznanie: według św. Augustyna poznaniem było przede wszystkim doświadczeniem wewnętrznym a nie zmysłowym; w akcie poznania współdziała Bóg, który dzięki iluminacji (oświeceniu) pozwala człowiekowi poznać to, co dla niego niewyobrażalne;
  • antropologia: filozof głosił dualizm człowieka, który posiada ciało i duszę od ciała niezależną, która nad nim dominuje; choć człowiek kieruje się w swoim postępowaniu rozumem, wyższa nad rozum jest wolna wola;
  • etyka: św. Augustyn uważał miłość za wartość najwyższą, z której wynikają inne.

Biografia autora

Święty Augustyn urodził się w 354 roku w Tagaście, małym miasteczku rzymskiej Afryki z ojca poganina i matki chrześcijanki. Po lekturze dzieł Cycerona zainteresował się filozofią i retoryką. Początkowo przez dziewięć lat był wyznawcą manicheizmu - systemu religijnego stworzonego w III wieku przez Maniego. Wg tego poglądu podstawą bytu są dwa całkowicie odmienne i zawsze zwalczające się pierwiastki: dobro (czyli światło), w którego królestwie panuje Bóg oraz zło (czyli ciemność) z rządzącym tu szatanem. Także w człowieku są dwie strefy: dusza związana z Bogiem i ciało opanowane przez szatana. Celem ludzi powinno być wyzwolenie spod wpływu zła możliwe do osiągnięcia dzięki przestrzeganiu zasad określonych przez Maniego. Wyznawców manicheizmu obowiązywały surowe reguły: celibat, zakaz bluźnienia, abstynencja, zakaz zabijania zwierząt. Fascynował się też naukami ascety z Bretanii, Pelagiusza - pelagianizmem - doktryną odrzucającą wiarę w przechodzenie grzechu pierworodnego z Adama i Ewy na wszystkich ludzi oraz przekonanie o konieczności osiągnięcia łaski do uzyskania zbawienia.

Wyznawana religia nie przeszkadzała Augustynowi zamieszkać bez ślubu z kobietą i mieć nieślubnego syna. Szukając posady nauczyciela retoryki, w której zawsze był biegły, zamieszkał w Rzymie, a po porzuceniu manicheizmu, dzięki poparciu pogańskiego protektora udał się do Mediolanu. Tam poświęcił się studiowaniu neoplatonizmu i zetknął się z biskupem Ambrożym. W lecie 386 roku porzucił dotychczasowy, pełen pożądliwości tryb życia. Pewnego dnia usłyszał z sąsiedniego ogrodu głos dziecka: „Weź i czytaj!”. Otworzył Nowy Testament i przeczytał następujący fragment: „Żyjmy przyzwoicie... nie w hulankach i pijatykach, nie w rozpuście i wyuzdaniu (...) Ale przyobleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa i nie troszczcie się zbytnio o ciało, dogadzając żądzom.”. Te słowa z Listu do Rzymian wskazały Augustynowi nową drogę życiową. W czasie Wielkanocy 387 roku z rąk Ambrożego przyjął chrzest i poświęcił się studiom i medytacji. W 391 roku osiadł w Hipponie, gdzie otrzymał święcenia kapłańskie, a od 396 roku objął urząd biskupa. Zmarł 28 sierpnia 430 roku w trakcie okupacji Hippony przez Wandali, którzy spustoszyli Mauretanię i Numidię. Wkrótce po śmierci Augustyna także Hippona została ewakuowana i częściowo spalona. Do końca życia żarliwie bronił jedności Kościoła, zwalczając pociągające go dawniej manicheizm i pelagianizm.

Pozostawił po sobie wiele pism, listów, kazań, dialogów filozoficznych. Najważniejsze z nich to: O Państwie Bożym (De cigitate Dei) z lat 413-426, zawierające poglądy historiofizyczne, traktat O Trójcy (De Trinitate) - 400-410 - wykład poglądów teologicznych, Wyznania (Confessiones) z roku 400 - bardzo osobiste wyrażenie stanowiska autora w sprawach wiary i życia. Ostatnim dziełem Augustyna jest Retractationes, streszczenie i usystematyzowanie poprzednich pism.

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.
Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.
A+ A-