Knyps z Czubkiem

Charles Perrault

Streszczenie szczegółowe

Dawno temu w pewnym królestwie urodził się długo oczekiwany królewicz. Niestety był bardzo brzydki. Obecna przy jego narodzinach wróżka nazwała go Knypsem z Czubkiem, ponieważ zapowiedziała, że zawsze będzie niski, a włosy na czubku głowy będą mu zawsze sterczeć. Pocieszyła jednak królewską parę, że chłopiec będzie bardzo mądry. Obdarzyła go także niezwykłym darem. Kobieta, którą pokocha Knyps, także stanie się mądra. Mały królewicz był kochany przez wszystkich, ponieważ rzeczywiście był mądry, a także grzeczny i uprzejmy.

W tym czasie w sąsiednim królestwie na świat przyszły dwie królewny. Jedna z nich była prześliczna, a druga bardzo brzydka. Przy ich narodzinach była ta sama wróżka, która wcześniej pojawiła się na dworze rodziców Knypsa z Czubkiem. Wróżka pocieszała królewską parę, że mądrość młodszej córki sprawi, iż jej wygląd nie będzie miał znaczenia. Starsza królewna będzie za to coraz piękniejsza, ale bardzo głupia. Królowa była zrozpaczona. Wróżka stwierdziła, że nie może mądrej królewnie podarować urody, ale może sprawić, że jeśli starsza kogoś pokocha, obdarzy go swoją urodą. Królewny dorastały. Młodsza była coraz mądrzejsza i brzydsza, a starsza coraz piękniejsza i głupsza. Początkowo wszyscy zachwycali się urodą starszej siostry, ale gdy zauważali, że nie ma ona nic mądrego do powiedzenia, zaczynali się interesować jej młodszą, niezwykle inteligentną siostrą. Wkrótce młodsza królewna wyszła za mąż, a starsza coraz bardziej cierpiała z powodu swojej głupoty. Nie potrafiła sensownie odpowiedzieć na żadne pytanie i przynosiła wstyd królewskiej parze.

Pewnego razu, gdy siedziała smutna w magicznym lesie rozciągającym się koło zamku, spotkała niezwykle brzydkiego młodzieńca. Był to Knyps z Czubkiem. Królewna zauważyła, że jest bardzo miły i dobrze wychowany. Knyps z kolei był zachwycony urodą dziewczyny i nie mógł zrozumieć, dlaczego jest zmartwiona, będąc tak piękną. Pocieszał ją, że uroda jest tak cennym darem, że wszystkie wady przestają być ważne. Piękna dziewczyna jednak nie dała się przekonać i powiedziała, że wolałaby być mądra. Knyps opowiedział jej o swoim darze od wróżki. Stwierdził też, że to ona może być tą osobą, którą uczyni mądrą. Królewna miała wątpliwości, ale obiecała, że za rok zostanie jego żoną.

Od tej pory królewna stała się dowcipna i inteligentna. Wkrótce na dwór zaczęli przybywać książęta i królewicze, którzy starali się o jej rękę. Rodzicom i jej samej podobał się niezwykle bogaty i przystojny książę. Królewna udała się do zaczarowanego lasu, aby zastanowić się, co zrobić. W lesie spotkała krasnoludki, które poinformowały ją, że przygotowują ucztę weselną dla Knypsa. Królewna uświadomiła sobie, że właśnie mija rok od czasu, gdy obiecała swoją rękę Knypsowi. Po chwili pojawił się Knyps, ale piękna królewna próbowała dać mu do zrozumienia, że nie chce zostać jego żoną. Ona była piękna i mądra, a królewicz pozostał brzydki. Wówczas Knyps opowiedział jej o darze, który otrzymała od wróżki, a królewna zrozumiała, że Knyps ma mnóstwo zalet, za które mogłaby go pokochać. Wtedy zauważyła, że Knyps wcale nie jest brzydki. Oboje byli przekonani, że swoje przemiany zawdzięczają wróżce, i nie mogli zrozumieć, dlaczego wróżka twierdzi, że jest inaczej. Wkrótce Knyps poprosił o rękę królewny i pod wielkim drzewem w zaczarowanym lesie odbyła się uczta weselna.

Streszczenie krótkie

Tytuł baśni zawiera w sobie niezwykłe imię bohatera, nadane mu przez wróżkę, obecną przy jego narodzinach. „Knyps”, bo urodził się mały i zawsze miał być niewielkiego wzrostu, „z Czubkiem”, ponieważ włosy na jego głowie zawsze niesfornie sterczą. Tematem baśni jest historia brzydkiego królewicza i pięknej królewny z sąsiedniego państwa. Oboje mają niezwykłe dary. Jednak sama mądrość Knypsa i uroda królewny nie wystarczają, aby byli szczęśliwi. Prawdziwym szczęściem jest miłość, której poszukują — dzięki niej można stać się mądrzejszym i piękniejszym.

Plan wydarzeń

  1. Narodziny małego królewicza.
  2. Niezrozumiały dar od wróżki.
  3. Dwie siostry na królewskim dworze i dziwny dar od wróżki.
  4. Samotność pięknej królewny.
  5. Spotkanie Knypsa z królewną.
  6. Zaręczyny i magiczna przemiana dziewczyny.
  7. Przygotowania do ślubu i ponowne spotkanie z Knypsem.
  8. Uczta weselna w zaczarowanym lesie.

Charakterystyka bohaterów

Knyps z Czubkiem – nazwany tak przez wróżkę obecną przy jego narodzinach ze względu na to, że urodził się malutki i zawsze miał być niski, a na jego głowie włosy miały zawsze odstawać, tworząc czubek. Jedyny, długo oczekiwany syn królewskiej pary. Tuż po urodzeniu był malutki, miał wielką głowę z odstającymi uszami, zadartym noskiem i zezowatymi oczyma. Na czubku głowy sterczał mu czub rudych włosów. Był bardzo brzydki i taki miał pozostać na zawsze. Gdy dorósł, niewiele się zmienił. Był niski, na wielkiej głowie nadal sterczał czub rudych włosów, uszy były nadal odstające, a oczy zezowate. Na dodatek utykał. Ubierał się jednak bardzo elegancko i bogato. Był mądry, roztropny i dobry. Cierpiał z powodu swojej brzydoty. Był grzeczny dla wszystkich, uprzejmy, uwielbiany przez cały dwór. Miał miły głos i przyjemnie było go słuchać. Po magicznej przemianie zakochana królewna dostrzegła, że Knyps wcale nie jest aż taki brzydki. Budzi sympatię u królewny, ma dobre maniery. Knyps jest postacią bardzo sympatyczną. Wie, że jest brzydki, marzy o miłości, obdarowuje królewnę mądrością, ale pozwala jej samodzielnie podjąć decyzję, czy chce go poślubić.

Starsza królewna — jest prześliczna tuż po narodzinach, z wiekiem staje się coraz piękniejsza i równocześnie coraz głupsza. Wszyscy byli początkowo oczarowani jej urodą, blaskiem oczu, barwą włosów i gracją ruchów, ale szybko przekonywali się, że nie mają z nią o czym rozmawiać. Po ślubie siostry czuje się coraz bardziej samotna. Zdaje sobie sprawę z własnej głupoty i cierpi z tego powodu. Wie, że wszyscy się z niej śmieją. Stara się wypełniać dobrze swoje obowiązki, ale popełnia gafy i nie potrafi sensownie odpowiedzieć na żadne pytanie. Po przemianie królewna staje się dowcipna, mądra, roztropna, zawsze umie się zachować i każdemu powiedzieć coś miłego.

Młodsza królewna — jest niewiarygodnie brzydka jako dziecko, gdy dorasta, staje się coraz brzydsza, ale za to coraz mądrzejsza. Jest dowcipna, roztropna i niezwykle inteligentna. Pomimo swojej brzydoty szybko wychodzi za mąż.

Wróżka — obecna przy narodzinach Knypsa i dwóch królewien, obdarowała królewicza i obie królewny niezwykłymi darami.

Rodzice Knypsa i rodzice królewien — dwie pary królewskie, obie przerażone przyszłością swoich dzieci i rozczarowane darami wróżek.

Krasnoludki z magicznego lasu — przygotowują ucztę weselną Knypsa.

Czas i miejsce akcji

We wszystkich baśniach czas akcji jest nieokreślony. Każdy z utworów Perraulta rozpoczyna się od słów: „Dawno, dawno temu...”. Akcja baśni Knyps z Czubkiem obejmuje kilkanaście lat. Pierwszy jej dzień to narodziny Knypsa i otrzymanie daru od wróżki, po kilku latach w sąsiednim królestwie rodzą się dwie królewny i również dostają dary. Po kilkunastu latach następuje spotkanie Knypsa z piękną królewną, a rok później — ponowne spotkanie i ślub.

Podobnie jak czas, miejsce wydarzeń jest bliżej nieokreślone. Każda baśń rozpoczyna się słowami: „…za siedmioma górami, za siedmioma lasami…”. Czasami autor już na początku uściśla miejsce, w którym rozpoczyna się akcja utworu, np. jak w baśni Knyps z Czubkiem: „...było sobie królestwo”.

Bardzo często wiele ważnych zdarzeń ma miejsce w lesie, który może być tajemniczy i groźny lub magiczny — w Knypsie z Czubkiem mieszkają w nim krasnoludki. Może być też miejscem schronienia — piękna królewna spaceruje po zaczarowanym lesie, gdy jest jej smutno.

Gatunek i budowa utworu

Baśń to krótki utwór epicki, wywodzący się z kultury ludowej, w którym przeplatają się elementy realistyczne z fantastycznymi (czyli takie, które są prawdopodobne, z nieprawdopodobnymi). Fabuła baśni pełna jest cudowności — pojawiają się wróżki, czary, magiczne przedmioty i stworzenia. Bohaterowie są scharakteryzowani poprzez swoje działania i można ich jednoznacznie określić jako dobrych lub złych. Bohater baśni zwykle jest postacią bez wyraźnie rozwiniętych cech charakteru — jest to zwykle postać powtarzająca się w wielu baśniach: piękna królewna, biedna sierotka, dzielny książę lub najmłodszy syn w rodzinie; najczęściej nie posiada imienia, przez co łatwiej się z nim utożsamić (czyli uznać, że dana osoba jest do nas podobna lub nawet taka sama). Baśń ma charakter optymistyczny — dobry bohater zawsze osiąga cel.

Wszystkie baśnie zbudowane są podobnie. Możemy w nich wyróżnić:

  1. ekspozycję (przedstawienie bohaterów, ich wyglądu, cech charakteru, dotychczasowego życia), np. w baśni Knyps z Czubkiem — narodziny Knypsa, dar od wróżki,
  2. zawiązanie akcji, czyli wydarzenie rozpoczynające akcję,
  3. rozwój akcji, czyli kolejne wydarzenia,
  4. punkt kulminacyjny, czyli najważniejsze wydarzenie, np. w baśni Knyps z Czubkiem — przemiana Knypsa w oczach królewny,
  5. rozwiązanie akcji, czyli zakończenie.

We wszystkich baśniach pojawia się także epilog, najczęściej jest to jedno zdanie informujące o dalszych losach bohaterów, np. „Żyli długo i szczęśliwie...”.

Problematyka

Baśnie Perraulta są utworami wyraźnie moralizującymi, chociaż morały nie zawsze wyrażane bywają wprost. Zwykle morał kryje się w samym obrazie świata, w którym zawsze dobrzy zostają nagrodzeni, a źli — ukarani. Bardzo łatwo też odróżnić, kto jest dobry, a kto zły. Perrault w wielu baśniach podkreśla, jak ważne są życzliwość i dobroć dla drugiego człowieka. Te cechy sprawiają, że bohaterowie nie tylko osiągają szczęście, ale — pomimo trudów — łatwiej im żyć. Knyps jest uwielbiany przez cały dwór, nikt już nie zauważa jego brzydoty; jego dobroć zapewnia mu także przychylność królewny. Największą wartością, która nadaje sens ludzkiemu życiu i przeobraża bohaterów, zmienia ich w ludzi szczęśliwych, jest miłość – taka, jaka łączy Knypsa z Czubkiem i piękną królewnę.

Zawarte w baśniach prawdy moralne nie zawsze są wypowiadane wprost. Najczęściej wynikają z losów bohaterów, decyzji, które muszą podjąć, i prób, przed którymi zostają postawieni. W niektórych utworach pojawiają się jednak sentencje zawierające pewne prawdy, które nie zawsze są bezpośrednio związane z losami bohaterów – np. Knyps w rozmowie z królewną stwierdza, że ten, kto widzi własne wady, nie może być nazwany głupcem, zaś dobra wróżka, która przy narodzinach obdarzyła Knypsa i królewnę darami, mówi, że:

Jeśli czyjaś miłość jest naprawdę szczera,

To przedmiot miłości urody nabiera.

A gdy się naprawdę kogoś kochać umie,

To ten, kogo kochasz, zadziwia rozumem.

W baśniach Perraulta zawarta jest gromadzona przez wieki i przekazywana z pokolenia na pokolenie ludowa mądrość. Baśń pokazuje czytelnikowi, jakimi prawami rządzi się życie, przedstawia konieczność zmierzenia się z jego wymaganiami. Uczy, że nie zawsze jest nam łatwo i przyjemnie, ale też wskazuje, jakie cechy mogą nam pomóc przezwyciężyć kłopoty. Co zaś najważniejsze, baśń jasno pokazuje, jakie postępowanie i cechy charakteru są dobre, a jakie złe. Dlatego też baśń bywa uznawana za utwór moralizujący, chociaż morał ten rzadko przybiera postać jednoznacznych rad i pouczeń.

W baśniach Perraulta bardzo często bohaterkami są dziewczęta. Bardzo często są nieszczęśliwe, samotne, niekochane przez nikogo jak piękna królewna z Knypsa z Czubkiem. Jednak dzięki pozytywnym cechom charakteru udaje im się przetrwać nieszczęścia, a wtedy dostają największą nagrodę — miłość.

Biografia autora

Charles Perrault urodził się w 1628 roku w Paryżu. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej osiadłej w Paryżu, o tradycjach artystycznych i bliskich związkach z dworem królewskim. Jego trzej bracia: Claude — lekarz i architekt (twórca m.in. kolumnady zdobiącej wschodnią ścianę Luwru), Nicolas — teolog, Pierre — generalny poborca podatków, byli zarazem literatami, dobrymi tłumaczami z łaciny i włoskiego, bywalcami salonów. Znany w towarzystwie był także Charles. Otrzymał on wszechstronne wykształcenie i wykonywał wiele zawodów. Był zarządcą budynków królewskich, autorem poezji, traktatów prozą i baśni, a także członkiem Akademii Francuskiej. Do historii literatury francuskiej przeszedł jako inicjator sporu tzw. starożytników (zwolenników antyku) z tzw. nowożytnikami (zwolennikami kultury współczesnej). Uważał, że należy wyzwolić literaturę nowożytną z naśladownictwa i ślepego szacunku do starożytności. Wierzył w postęp, uznawał potęgę rozumu ludzkiego. Popierał zastąpienie łaciny językiem francuskim.

Obecnie jest najbardziej znany jako autor baśni; napisał ich dwa zbiory: Baśnie wierszem (1695) oraz najsławniejsze — Historie lub baśnie z przeszłości z morałem. Bajki mej matki Gęsi (1697), współcześnie wydawane często pod tytułem Bajki babci Gąski.

Charles Perrault zmarł w Paryżu w 1703 roku.

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.
Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.
A+ A-