Powrót taty

Adam Mickiewicz

Streszczenie szczegółowe

Narrator ballady zachęca dzieci, aby poszły za miasto, na wzgórze, gdzie znajduje się kapliczka. Tam, przed cudownym obrazem Maryi, mają pomodlić się o szczęśliwy powrót taty, który od dłuższego czasu nie wraca do domu z wyprawy kupieckiej. Dzieci wyczekują jego powrotu ze łzami w oczach i boją się o niego — tym bardziej że, w drodze może czyhać na niego wiele niebezpieczeństw, takich jak np. dzikie zwierzęta czy kryjący się w lesie zbójcy.

Dzieci posłusznie udają się we wskazane miejsce na wzgórzu i tam pobożnie się modlą, aż do momentu, w którym ich modlitwy przerywa odgłos nadjeżdżających wozów. Dzieci są przekonane, że to właśnie wraca ich ojciec, dlatego radośnie zrywają się i biegną w kierunku drogi. Następuje radosne powitanie, podczas którego wzruszony tata wypytuje dzieci o ich zdrowie oraz o domowników. Wręcza też upominki, które przywiózł im z podróży (rodzynki). Moment powitania jest gwarny i bardzo radosny. Kupiec każe służbie ruszać, aby odwieźć wozy do domu, a sam z dziećmi planuje pójść pieszo w kierunku miasta. Nie udaje się im jednak odejść daleko, bo nagle na ich drodze pojawia się gromada dwunastu zbójców. 

Zbójcy są uzbrojeni, a ich wygląd wzbudza lęk u ojca i dzieci („Brody ich długie, kręcone wąsiska,/ Wzrok dziki, suknia plugawa;/ Noże za pasem, miecz u boku błyska,/ W ręku ogromna buława”). Na ich widok przerażone dzieci przypadają do ojca, który sam jednak jest nie mniej zatrwożony i pobladły ze strachu. Ojciec zwraca się do zbójców o litość i prosi ich, aby zabrali wozy wypełnione towarami, jednak puścili wolno jego i dzieci. 

Tymczasem zbójcy przystępują do grabieży, zabierają konie i starają się wymusić pieniądze, grożąc służbie buławą (bronią przypominającą maczugę). Wtem jednak ma miejsce zupełnie nieoczekiwany zwrot akcji. Z lasu wyłania się stary zbójca, który powstrzymuje swoich towarzyszy i każe im odstąpić od napadu. Dzieci i ojciec są wolni, a zbój nakazuje im iść w dalszą drogę bez obaw. Gdy kupiec zaczyna mu dziękować, zbójca wyznaje, że to zasługa jego dzieci, a dokładnie — ich modlitwy, którą usłyszał, będąc w lesie. 

Tu zbójca zaczyna opowiadać swoją historię. Dawno już słyszał o tym, że niebawem bogaty kupiec ma powrócić do miasta, dlatego czatował na niego wraz ze swą zbójecką bandą przy drodze. Dziś, kiedy zbójecka kompania przyszła w to samo miejsce, stary zbójca usłyszał przypadkiem modlitwę dzieci, które zgromadziły się na wzgórzu. Z początku wywołała ona u niego „śmiech pusty”, po chwili jednak jego miejsc zajęła „clitość i trwoga”. Zasłyszana modlitwa przypomniała mu bowiem o tym, że gdzieś daleko zostawił on ukochaną żonę i maleńkiego synka. Wspomnienie to sprawiło, że zlitował się nad kupcem i jego rodziną. Na koniec zbójca poprosił także dzieci, aby od czasu do czasu pomodliły się również za jego duszę. 

Czas i miejsce akcji

Czas i miejsce akcji są nieokreślone. Opowiedziana przez narratora historia mogła wydarzyć się właściwie wszędzie i w każdym czasie. Źródłem opowieści są podania ludowe (opowieści powtarzane przez prostych ludzi), dlatego prawdopodobnie cała historia wydarzyła się dawno temu. 

Problematyka

Utwór ukazuje potęgę wiary i modlitwy, która może być źródłem przemiany serca człowieka. Pod jej wpływem groźny zbójca wzrusza się, lituje nad kupcem i puszcza go wolno, gdyż przypomina sobie, że sam także ma rodzinę. Modlitwa i wiara mają moc ocalenia duszy ludzkiej przed potępieniem. Szczególnie wartościowa jest modlitwa dzieci, gdyż są one szczere, czyste moralnie i bezinteresowne. Dlatego kupiec prosi je o to, aby modliły się za jego duszę. Utwór ukazuje także siłę więzi i relacji rodzinnych (wzajemna miłość dzieci i ojca).

Ballada stanowi także przykład romantycznej ludowości — nawiązuje  do wiary i światopoglądu ludzi prostych, w którym szczególne miejsce zajmują tradycyjne wartości, takie jak wiara i rodzina. 

Ballada - gatunek romantyczny

Utwór „Powrót taty” pochodzi z debiutanckiego tomiku poezji Adama Mickiewicza pt. „Ballady i romanse” (wydany w Wilnie, w roku 1822 - datę tę symbolicznie uznaje się za początek polskiego romantyzmu). 

„Powrót taty” to ballada. Ballada jest gatunkiem synkretycznym, tzn. że nie należy ani stricte do liryki, ani do epiki, ani do dramatu, ale znajduje się na pograniczu tych trzech rodzajów literackich i łączy cechy ich wszystkich:

● Z liryki ballada wywodzi swoją budowę (jest podzielona na strofy, rymowana, śpiewna) oraz romantyczną nastrojowość (nastrój grozy). 

● Z epiki — narratora, który opowiada zdarzenia składające się na treść ballady oraz samą narracyjność (ballada ma fabułę, jest spójną opowieścią, zawiera retrospekcje). 

● Z dramatu natomiast — dialogiczność  oraz sceniczność (pojawiają się dialogi między postaciami; utwór stosunkowo łatwo można by wystawić na scenie). 

Ważną cechą ballady jest romantyczna ludowość — powiedziana  historia pochodzi z „pieśni gminnej”, czyli z folkloru — podań  ustnych, które przekazywali sobie prości ludzie, a z czasem stały się one tematem ludowych pieśni. 

Inna ważne cechy ballady to m.in. wiara w obecność świata nadprzyrodzonego (tutaj: wiara w obecność Sacrum, które działa pod wpływem modlitwy człowieka). 

Teksty dostarczone przez Grupę Interia. © Copyright by Grupa Interia.pl Sp. z o.o. sp. k. 

Opracowania lektur zostały przygotowane przez nauczycieli i specjalistów. 

Materiały są opracowane z najwyższą starannością pod kątem przygotowania uczniów do egzaminów. 

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności. 

 


Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.
A+ A-